An 18th Century Book on Animals and Plants Copied in Aleppo: Al-Umari’s Masālik Al-Abṣār Fī Mamālik Al-Amṣār

Yıl 2025, Sayı: ARIŞ 26. SAYI, 157 - 172, 30.06.2025

Melis Taner

Öz

This article provides a comparative analysis of two illustrated copies of the sections on animals and plants in Mesālīkü’l-ebṣār fī memālīkü’l-emṣār, an encyclopedic work by the Damascene author Shihab al-Din al-ʿUmari (d. 1349). One of the examined copies, dated 1710, is housed in the University of Pennsylvania’s Kislak Center collection (Schoenberg 447), while the other was produced between the years 1600 and 1602 and is preserved in the Revan collection of the Topkapı Palace (R. 1668). Both copies have over five hundred paintings of animals and plants. The illustrations in the Topkapı copy were influenced by sixteenth-century European botanical books, particularly the translations and commentaries of the first-century Greek physician and pharmacologist Dioscorides’ (d. 90) De materia medica by Pietro Andrea Mattioli and Andrés Laguna. The Siene physician and botanist Mattioli translated Dioscorides’s work into Latin and Italian. The Segovian physician and botanist Laguna translated this work into Spanish. These works were not mere translations of Dioscorides’s text but included the authors’ own observations, consultations and correspondences with contemporaries, as well as information about newly identified plants. These works also circulated widely in Europe at the time and may have reached Aleppo, a cosmopolitan commercial hub, serving as a visual source for the Topkapı copy. It is likely that the Topkapı manuscript remained in Aleppo at least until the early 18th century, providing a model for the Pennsylvania copy. The article further explores the organization of al-ʿUmari’s volumes on animals and plants, describes the physical features of the Pennsylvania manuscript, and presents a detailed comparative analysis of selected illustrations.

Anahtar Kelimeler

Painting , Ottoman , Aleppo , Plants and Animals , Al-ʿUmari , Masalik Al-Absar Fi Mamalik Al-Amsar , Pietro Andrea Mattioli , Andres Laguna.

Halep’te Hazırlanmış 18. Yüzyıl’a Ai̇t Hayvanlar ve Bi̇tki̇ler Hakkında Bi̇r El Yazması: El-ʿÖmeri̇’ni̇n Mesāli̇kü’l Ebṣār Fī Memālīkü’l Emṣār’ı

Öz

Bu makale, Şamlı yazar Şihabüddin el-ʿÖmeri’nin (ö. 1349) ansiklopedik eseri Mesālīkü’l-ebṣār fī memālīkü’l-emṣār’ın, hayvanlar ve bitkilerle ilgili bölümlerinin resimli iki nüshasını karşılaştırmalı olarak inceler. İncelenen nüshalardan biri, 1710 tarihli olup University of Pennsylvania Kislak Center koleksiyonunda (Schoenberg 447), diğeri ise 1600-1602 yıllarında hazırlanmış ve Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Revan koleksiyonunda (TSMK R. 1668) kayıtlıdır. Her ikisi de beşyüzü aşkın resim içerir. Daha erken tarihli olan Topkapı nüshasının resimleri, 16. yüzyıl Avrupası’nda yayımlanan botanik kitaplarından, özellikle de Siena’lı tabip Pietro Andrea Mattioli (ö. 1578) ve Segovia’lı tabip Andres Laguna’nın (ö. 1559) tarafından yapılan Dioscorides’ in De materia medica çeviri ve şerhlerinden etkilenmiştir. Mattioli birinci yüzyılda aktif olan Yunanlı hekim ve bitkibilimci Dioscorides’in (ö. 90) eserini hem İtalyanca’ya çevirmiş, hem de orijinal edisyonlardan yararlanarak Latince’ye çevirmiştir. Laguna da bu eserin, bitkibilimci Jean Ruelle’in (ö. 1537) Latince çevirisine dayanarak ve ayrıca buradaki hataları bularak, yine orijinal edisyonlara da dayanarak İspanyolca çevirisini yapmıştır. Laguna da Mattioli de, Dioscorides’in bu meşhur eserini sadece çevirmekle kalmamışlardır, ayrıca kendi gözlemlerini, çağdaşlarının bilgilerini ve yeni keşfedilen bitkilerle ilgili bilgileri de eklemişlerdir. Bu eserler, o dönemde Avrupa’da yaygın olup Halep gibi kozmopolit bir merkeze ulaşmış ve Topkapı nüshasına kaynaklık etmiş olabilir. Topkapı nüshasının da 18. yüzyıl başına kadar Halep’te bulunmuş olması muhtemeldir. Bu iki nüshanın resimlerinin birbirine büyük ölçüde benzerliği, Topkapı nüshasının da Halep’te üretilmiş olabileceğini düşündürmektedir. Makalenin devamında, el-ʿÖmeri’nin eseri ve Pennsylvania nüshasının fiziksel özellikleri açıklanarak, Topkapı nüshasıyla karşılaştırmalı olarak bazı resimler ayrıntılı biçimde incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Minyatür , Osmanlı , Halep , Bitkiler Ve Hayvanlar , El-ʿÖmeri , Mesalikü’l Ebsar Fi Memalikü’l Emsar , Pietro Andrea Mattioli , Andres Laguna.

Kaynakça

• Allorge, L. (2006). French naturalists in the Levant during the Ottoman Empire. Medicographia 28, 301–309.
• Beck, L. (2005). De materia medica. OLMS.
• Dannenfeldt, K. (2018). Leonhard Rauwolf: Sixteenth-Century Physician, Botanist, and Traveler. Harvard University Press.
• Fabiani G. ve Banchi. (1872). La Vita di Pietro Andrea Mattioli: Raccolta dalle sue Opere. G. Bargellini.
• Farès, B. (1952). Un herbier illustré du XIVe siècle. G. Carpenter (Ed.), Archaeological Orientalia in Memoriam Ernst Herzfeld içinde (s. 84–88). J. J. Augustin.
• Ferri, S. (1997). Pietro Andrea Mattioli: Siena, 1501–Trento, 1578: La Vita, le Opere, con l’Identificazione delle Piante. Quattroemme.
• Ghorbani vd. (2018). Botanical and Floristic Composition of the Historical Herbarium of Leonhard Rauwolf Collected in the Near East (1573–1575). Taxon 67 S. 3: 565–580.
• Graf, G. (1944). Geschichte der Christlichen Arabischen Literatur. Biblioteca Apostolica Vaticana. Al-Juburi, K. ve M. al-Najm. (2010). Masālik al-abṣār fī mamālik al-amṣār. Dar al-Kutub al-Ilmiyah.
• Laguna, A. (1566). Acerca de la materia medicinal. Salamanca.
• Mattioli, PA. (1568). I Discorsi di M. Pietro Andrea Matthioli Sanese, Medico Cesareo et del Serenissimo Principe Ferdinando Archiduca d’Austria &c. Nelli sei Libri di Pedacio Dioscoride Anazarbeo della materia Medicinale. Venedik.
• E. Muhanna. (2013). Why was the fourteenth century a century of Arabic encyclopaedism? Jason König and Greg Woolf (Ed.), Encyclopaedism from Antiquity to the Renaissance, ss. 343–57. Cambridge University Press.
• Joaquín Olmedilla y Puig. (1887). Estudio histórico de la vida y esritos del sabio Español Andrés Laguna. Madrid.
• Peacock, J. (2006). The look of Van Dyck: The self-portrait with a sunflower and the vision of the painter. Ashgate.
• Peset, V. (1954). A note on the Spanish version of Dioscorides’ Materia Medica. Journal of the History of Medicine 8, 49–58.
• Rice, D.S. (1950). A miniature in an autograph of Shihāb al-dīn Ibn Faḍlallāh al-ʿUmarī. BSOAS 13, 856–867.
• Russell, A. (1794). The natural history of Aleppo containing a description of the city and the principal natural productions in its neighbourhood. G. G. and J. Robinson.
• Seyyid, EF. (2004). Mesâlikü’l-Ebsâr. TDV İslâm Ansiklopedisi 29 içinde (ss. 265–266). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. Istanbul.
• Starkey, J. (2018). The Scottish enlightenment abroad: The Russells of Braidshaw in Aleppo and on the coast of Coromandel. Brill.
• Touwaide, A. (1983). L’authenticité et l’origine des deux traités de toxicologie attribues à Dioscoride. Janus 70, 1–53.
• al-Vatani, A. (1927). al-Maktaba al-Baladiyya, Fihris at-Tarikh. al-Matbuʿat al-Misriyyabi-Iskandariyya.