Şeyh İlâhî’nin Menâkıb İsimli Eserinde Kullandığı Hadislerin Değerlendirilmesi

Şeyh Ahmed İlâhî, 15. Asırda yaşamış bir mutasavvıf, şair ve âlimdir. Buhâra’dan gelip önce Bursa’ya ve sonra Edremit’e yerleşmiştir. İstanbul’a gidip Ayasofya Camiinde vaazlar vermiş ve Fatih Sultan Mehmet ile görüşmüştür. Burada kendisine sorular sorulmuş, o da bunlara cevaplar vermiştir. Bu soruların ve cevapların toplandığı eserin adı, Menâkıb-ı Şeyh İlahî’dir. Eser Osmanlı Türkçesiyle yazılmıştır. Eserde otuzdan fazla hadis ve kelam-ı kibar kullanılmıştır. Bu çalışmada, Şeyh İlâhî’nin Menâkıb isimli eserinde kullandığı rivayetlerin, temel hadis kaynakları taranarak, sıhhat durumları tesbit edilmeye çalışılmıştır. Bu rivayetlerden on ikisinin merfu, ikisinin mevkuf, dördünün mevzu, beşinin kelam-ı kibar, dördünün hadisten muktebes olduğu anlaşılmış ve üçü kaynaklarda bulunamamış, birinin de hadis olup olmadığı tesbit edilememiştir. Netice olarak, divan edebiyatında ve tasavvufi eserlerde hadis olarak nakledilen rivayetlerin kaynakları iyi araştırılmadan nakledilmesinin mahzurlu olabileceği sonucuna varılmıştır.

Sheikh Ahmad İlâhî was a Sufi, poet, and scholar who lived in the 15th century. Originally from Bukhara, he later settled in Bursa and then in Edremit. He visited Istanbul, delivered sermons at the Hagia Sophia Mosque, and met with Fatih Sultan Mehmet. During this time, he was asked several questions, to which he provided answers. These questions and answers are compiled in the work Menâkıb-ı Şeyh İlâhî, written in Ottoman Turkish. The work includes over thirty hadiths and noble sayings. This study aims to assess the authenticity of the narrations used by Sheikh İlâhî in his work Menâkıb-ı Şeyh İlâhî by cross-referencing them with primary hadith sources. Twelve of these narrations are Marfu‘, two are Mavkuf, four are Mavdu‘, five are noble sayings, four are quotations from hadiths, and three could not be found in the sources. One narration’s status as a hadith could not be determined. As a result, it can be concluded that transmitting narrations reported as hadith in Divan literature and Sufi works without thoroughly researching their sources may be problematic.