Endülüs’te Meydana Gelen Doğal Afetler ve Depremler
Abstract
ENDÜLÜS’TE MEYDANA GELEN DOĞAL AFETLER VE DEPREMLER
NİZAMETTİN PARLAK
ÖZ
Tarih boyunca farklı coğrafyalarda çeşitli doğal afetler yaşanmış ve bu olaylar, insanların yanı sıra toplumları, devletleri ve devletlerarası ilişkileri de ciddi manada etkilemiştir. Benzer durumlar Endülüs’ün coğrafyasını teşkil eden İberya’da da söz konusu olmuştur. Bu çalışmanın amacı; Endülüs tarihi ile ilgili çalışmalar yapılırken doğal afetlerin, olağanüstü olayların da mutlaka göz önünde bulundurulması gerektiğine dikkat çekmektir. Çünkü bir coğrafyada yaşanan kuraklık, kıtlık, sel, salgın hastalık ve deprem gibi afetler zaman zaman toplumsal olaylara ve isyanlara yol açmış bunların da ağır sonuçları olmuştur. Ancak bu durum bazen gözden kaçırılmakta doğal afetler ve onların sonuçları dikkate alınmadan araştırmalar ve incelemeler yapılmakta böylece hâdiselerin hangi şartlar altında gerçekleştiği, sebep ve sonuçlarının neler olduğu tam olarak ortaya konulamamaktadır. Makalede gerek Endülüslüler tarafından gerekse Endülüs dışında yazılmış en eski kaynaklardan itibaren tarama yapılarak doğal afetler listelenmeye çalışıldı. Çalışmanın ilerleyen bölümünde olaylar kronolojik olarak sıralandı. Doğal afetlerin bu şekilde listelenmesi bir zorunluluktan kaynaklandı. Çünkü amacımız; hangi yılda hangi felaket yaşandığını tespit etmektir. Böylece bir araştırmacı her hangi bir dönemi ya da olayı incelediğinde o döneme ait olayları topluca görebilecek ve ona göre değerlendirme yapabilme imkânına sahip olabilecektir. Ancak bazı hadiselerle ilgili kaynaklarda oldukça kısıtlı bilgi bulunması dolayısıyla her felaket genişçe ele alınıp değerlendirilemedi. Bu çalışmada tespit edilebilen bütün afetler hatta bazen “gökyüzünde garip cisimlerin görülmesi” gibi bir takım tuhaf olaylar ve –bir doğal afet olmamasına rağmen toplumda farklı davranışların sergilenmesine sebep olduğu için- güneş tutulmaları da olduğu gibi sıralandı. Şu bir gerçek ki bazen açlık, kıtlık ve kuraklık toplumsal patlamalara yol açmışken bazen de bir salgın hastalık savaşların farklı bir şekilde seyretmesine sebep olabilmiştir. Bundan dolayı Endülüs tarihi ile ilgili olayların araştırılmasında bu tür hadiselerin göz önünde bulundurulması ve öncesiyle sonrasıyla dikkatli bir şekilde değerlendirilmesi önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Endülüs, doğal afet, deprem, kıtlık, kuraklık, isyan. Öne Çıkanlar: Tarih araştırmalarında genellikle doğal afetler göz ardı edilir. Bu da hakkında araştırma yapılan olay, şahıs, dönem ya da kurumlarla ilgili isabetli sonuçlara götürmez. Bu yüzden bu makalede Endülüs tarihindeki doğal afetlerin yanı sıra güneş tutulması gibi geniş çaplı sonuçları olan hadiseler tespit edilmiştir. Araştırmacıların bu hususları dikkate almaları amacıyla konuya dikkat çekilmek istenmiştir. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları: Açlığa son, sağlıklı ve kaliteli yaşam, sürdürülebilir şehirler ve toplumlar, barış adalet ve güçlü kurumlar.
Keywords
Ethical Statement
References
- Akpınar, Erdal. “Endülüs’ün Fiziki Coğrafyası”, Endülüs Coğrafyası ve Siyasi Tarihi, Ankara: Grafiker Yayınları, 2025.
- Akpınar, Erdal. “Endülüs’ün Beşerî ve Tarihî Coğrafyası”, Endülüs Coğrafyası ve Siyasi Tarihi, Ankara: Grafiker Yayınları, 2025.
- Apaydın, H. Yunus. “İbn Hazm”, DİA, XX, 1999, 39-52. Arıbaş, K.- Kara, H.. “Siyasi Coğrafya Açısından İspanya”. Doğu Coğrafya Dergisi, 2011, 15 (24), 61-86.
- Hasan Vezzân, İbn Muhammed el-Gırnâtî el-Fâsî. Afrikalı Leo (888-957/1483-1550), Vasfu Ifrikıye, neşr: M. Hacci-M. Ahdar, c. I-II, Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1983.
- İbn Haldûn (ö. 808/1406). Mukaddime, I-III, trc. Z. Kadiri Ugan, İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1986.
- İbn Havkal, Ebü’l-Kāsım Muhammed b. Alî en-Nasîbî el-Bağdâdî (IV./X. yüzyıl). 10. Asırda İslam Coğrafyası, trc. Ramazan Şeşen, İstanbul: Yeditepe, 2014.
- İbn Hayyân el-Kurtubî (ö. 469/1076). el-Muktebes, 5. Cilt, neşr. Pedro Chalmeta, Rabat-Madrid 1979.
- İbn Hayyân el-Kurtubî (ö. 469/1076). es-Sifrü’s-Sâni el-Muktebes min enba’i ehli'l-Endelüs, 2. Cilt, tah. Mahmut Ali Mekkî, Riyâd, 2003.
- İbn Hayyân el-Kurtubî (ö. 469/1076). el-Muktebes min enba’i ehli'l-Endelüs, (tah. Mahmut Ali Mekkî) Kahire, 2013.
- İbn İzârî el-Merrâkuşî (ö. 712/1312’den sonra). el-Beyanu’l-Muğrib fî ahbâri’l-Endelüs ve’l-Mağrib, I-IV, nşr. G. S. Colin- E. L. Provençal, Lübnan, 2009.