Derleme

Kamu Yönetiminin Şeffaflığından Algoritmaların Şeffaflığına Geçiş: Şeffaflığı Algoritmaların Opaklığı ve Kara Kutu Problemi Çerçevesinde Yeniden Değerlendirmek

Cilt: 25 Sayı: 2 31 Temmuz 2025
PDF İndir
TR EN

Kamu Yönetiminin Şeffaflığından Algoritmaların Şeffaflığına Geçiş: Şeffaflığı Algoritmaların Opaklığı ve Kara Kutu Problemi Çerçevesinde Yeniden Değerlendirmek

Öz

Bu çalışma, kamu yönetiminde şeffaflık kavramının, yapay zeka (YZ) ve algoritmik sistemlerin yaygın kullanımıyla nasıl yeniden şekillendiğini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Algoritmaların iç işleyişinin anlaşılmasını zorlaştıran ‘opaklık’ ve ‘kara kutu problemi’, geleneksel şeffaflık anlayışını yetersiz hale getirmekte ve karar alma süreçlerinin daha ayrıntılı bir şekilde incelenmesini gerektirmektedir. Çalışmada, YZ tabanlı sistemlerin kamu yönetiminde kullanımının doğurduğu etik, sosyal ve hukuki meseleler ele alınarak, ‘açıklanabilir YZ’ (Explainable AI - XAI) ve ‘açık kaynak politikaları’ gibi çözüm önerileri tartışılmaktadır. Elde edilen bulgular, algoritmik şeffaflığın teknik kısıtlar, veri güvenliği riskleri ve vatandaşların karar süreçlerini anlama kapasitesi gibi çeşitli sınırlılıklarla karşı karşıya olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, algoritmik sistemlerin şeffaflığı, demokratik değerler ve hesap verebilirlik açısından kritik öneme sahip olup, bu alanda çok boyutlu ve bütüncül yaklaşımlar geliştirilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Adadi, A., ve Berrada, M. (2018), Peeking Inside The Black-Box: A Survey On Explainable Artificial Intelligence (XAI), IEEE Access, 6, s.52138-52160.
  2. Ali, S., Abuhmed, T., El-Sappagh, S., Muhammad, K., Alonso-Moral, J. M., Confalonieri, R., ... ve Herrera, F. (2023), Explainable Artificial Intelligence (XAI): What We Know And What Is Left To Attain Trustworthy Artificial Intelligence, Information Fusion, 99, s.1-52.
  3. Aneesh, A. (2002), Technologically Coded Authority: The Post-Industrial Decline in Bureaucratic Hierarchies, 7th International Summer Academy on Technology Studies, Deutschlandsberg, Austria, s.1-25.
  4. Aneesh, A. (2009), Global Labor: Algocratic Modes of Organization, Sociological theory, 27(4), s.347-370.
  5. Angwin, J., Larson, J., Mattu, S., ve Kirchner, L. (2016), Machine Bias. There’s Software Used Across The Country to Predict Future Criminals. And It’s Biased Against Blacks. https://www.propublica.org/article/machine-bias-risk- assessments-in-criminal-sentencing (22.01.2025)
  6. Arrieta, A. B., Díaz-Rodríguez, N., Del Ser, J., Bennetot, A., Tabik, S., Barbado, A., ... ve Herrera, F. (2020), Explainable Artificial Intelligence (XAI): Concepts, Taxonomies, Opportunities And Challenges Toward Responsible AI, Information Fusion, 58, s.82-115.
  7. Barocas, S., ve Selbst, A. D. (2016), Big Data's Disparate Impact, California Law Review, 104(3), s.671-732.
  8. Bouwmeester, M. (2023), System Failure in The Digital Welfare State: Exploring Parliamentary And Judicial Control in The Dutch Childcare Benefits Scandal, Recht der Werkelijkheid, 44(2), s.13-37.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kamu Yönetimi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

31 Temmuz 2025

Gönderilme Tarihi

15 Mart 2025

Kabul Tarihi

31 Mayıs 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 25 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kayacı, M. (2025). Kamu Yönetiminin Şeffaflığından Algoritmaların Şeffaflığına Geçiş: Şeffaflığı Algoritmaların Opaklığı ve Kara Kutu Problemi Çerçevesinde Yeniden Değerlendirmek. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 827-841. https://doi.org/10.11616/asbi.1658320
AMA
1.Kayacı M. Kamu Yönetiminin Şeffaflığından Algoritmaların Şeffaflığına Geçiş: Şeffaflığı Algoritmaların Opaklığı ve Kara Kutu Problemi Çerçevesinde Yeniden Değerlendirmek. ASBİ. 2025;25(2):827-841. doi:10.11616/asbi.1658320
Chicago
Kayacı, Müslüm. 2025. “Kamu Yönetiminin Şeffaflığından Algoritmaların Şeffaflığına Geçiş: Şeffaflığı Algoritmaların Opaklığı ve Kara Kutu Problemi Çerçevesinde Yeniden Değerlendirmek”. Abant Sosyal Bilimler Dergisi 25 (2): 827-41. https://doi.org/10.11616/asbi.1658320.
EndNote
Kayacı M (01 Temmuz 2025) Kamu Yönetiminin Şeffaflığından Algoritmaların Şeffaflığına Geçiş: Şeffaflığı Algoritmaların Opaklığı ve Kara Kutu Problemi Çerçevesinde Yeniden Değerlendirmek. Abant Sosyal Bilimler Dergisi 25 2 827–841.
IEEE
[1]M. Kayacı, “Kamu Yönetiminin Şeffaflığından Algoritmaların Şeffaflığına Geçiş: Şeffaflığı Algoritmaların Opaklığı ve Kara Kutu Problemi Çerçevesinde Yeniden Değerlendirmek”, ASBİ, c. 25, sy 2, ss. 827–841, Tem. 2025, doi: 10.11616/asbi.1658320.
ISNAD
Kayacı, Müslüm. “Kamu Yönetiminin Şeffaflığından Algoritmaların Şeffaflığına Geçiş: Şeffaflığı Algoritmaların Opaklığı ve Kara Kutu Problemi Çerçevesinde Yeniden Değerlendirmek”. Abant Sosyal Bilimler Dergisi 25/2 (01 Temmuz 2025): 827-841. https://doi.org/10.11616/asbi.1658320.
JAMA
1.Kayacı M. Kamu Yönetiminin Şeffaflığından Algoritmaların Şeffaflığına Geçiş: Şeffaflığı Algoritmaların Opaklığı ve Kara Kutu Problemi Çerçevesinde Yeniden Değerlendirmek. ASBİ. 2025;25:827–841.
MLA
Kayacı, Müslüm. “Kamu Yönetiminin Şeffaflığından Algoritmaların Şeffaflığına Geçiş: Şeffaflığı Algoritmaların Opaklığı ve Kara Kutu Problemi Çerçevesinde Yeniden Değerlendirmek”. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, c. 25, sy 2, Temmuz 2025, ss. 827-41, doi:10.11616/asbi.1658320.
Vancouver
1.Müslüm Kayacı. Kamu Yönetiminin Şeffaflığından Algoritmaların Şeffaflığına Geçiş: Şeffaflığı Algoritmaların Opaklığı ve Kara Kutu Problemi Çerçevesinde Yeniden Değerlendirmek. ASBİ. 01 Temmuz 2025;25(2):827-41. doi:10.11616/asbi.1658320