Mobbing in the Context of Internal Communication: The Case of Visually Impaired Employees in the Education Sector

Öz

This research aims to examine the experiences of mobbing among visually impaired individuals working in the education sector within the context of internal communication processes. The study was conducted using a qualitative research design, employing a semi-structured interview technique for data collection, and the data were analyzed using thematic analysis. The analysis identified three main themes and eight sub-themes related to these themes. The findings suggest that the experiences participants identified as mobbing often involved not direct hostile behavior, but rather the restriction of communication channels, control of information flow, and symbolic exclusion practices. From a social model perspective, it is observed that disability is not merely an individual condition, but can be experienced as a form of inequality positioned within institutional communication practices.

Anahtar Kelimeler

• Mobbing
• Organizational Communication
• Disability
• Social Model
• Education Sector

Kurum İçi İletişim Bağlamında Mobbing: Eğitim Sektöründe Çalışan Görme Engelliler Örneği

Öz

Bu araştırma, eğitim sektöründe çalışan görme engelli bireylerin mobbing deneyimlerini kurum içi iletişim süreçleri bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma deseni çerçevesinde gerçekleştirilmiş olup veri toplama sürecinde yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmış ve veriler tematik analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Analiz sonucunda üç ana tema ve bu temalara bağlı sekiz alt tema belirlenmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen bulgular, katılımcıların mobbing olarak tanımladıkları deneyimlerin çoğu zaman doğrudan düşmanca davranışlardan ziyade iletişim kanallarının sınırlandırılması, bilgi akışının kontrolü ve sembolik dışlama pratikleri üzerinden gerçekleştiğini düşündürmektedir. Sosyal model perspektifi doğrultusunda değerlendirildiğinde, engelliliğin yalnızca bireysel bir durum değil; kurumsal iletişim pratikleri içinde konumlandırılan bir eşitsizlik biçimi olarak deneyimlenebildiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mobbing
• Kurum İçi İletişim
• Engellilik
• Sosyal Model
• Eğitim Sektörü

Kaynakça

1. Barnes, C., ve Mercer, G. (2010), Exploring Disability, 2nd ed., Polity Press.
2. Başkale, H. (2016), Nitel Araştırmalarda Geçerlik, Güvenirlik Ve Örneklem Büyüklüğünün Belirlenmesi, Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), ss.23-28.
3. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu. (13 Aralık 2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities : resolution / adopted by the General Assembly, A/RES/61/106, Annex I. United Nations. https://www.refworld.org/legal/agreements/unga/2006/en/90142 (Erişim Tarihi: 1.11.2025).
4. Braun, V., ve Clarke, V. (2006), Using Thematic Analysis İn Psychology, Qualitative Research in Psychology.
5. Campbell, F. K. (2009), Contours of Ableism, Palgrave Macmillan.
6. Colquitt, J. A. (2001), On The Dimensionality Of Organizational Justice, Journal of Applied Psychology.
7. Çarıkçı, K., Meral, H., Berkil, S., Çalışır, A., Önala, L., ve Arslan, Ö. (2024), Nitel Araştırmalarda Tematik Analiz, Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 10(37), ss.127–140. https://doi.org/10.5281/zenodo.10509707
8. Davenport, N., Schwartz, R. D. ve Elliott, G. P. (2003), Mobbing: Emotional Abuse İn The American Workplace, Ames, IA: Civil Society Publishing.

9. Deetz, S. (1992), Democracy İn An Age Of Corporate Colonization, SUNY Press.
10. Duyan, V. ve Gelbal, S. (2008), Engelliliğe İlişkin Tutumlar Ölçeği Geliştirme Çalışması, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 41(1), ss.93–113.
11. Einarsen, S. ve Hoel, H. (2001), The Negative Acts Questionnaire: Development, Validation and Revision of a Measure of Bullying at Work, 10th European Congress on Work and Organizational Psychology, Prague.
12. Einarsen, S., Hoel, H., Zapf, D. ve Cooper, C. L. (2011), Bullying And Harassment İn The Workplace: Developments İn Theory, Research, And Practice, Boca Raton, FL: CRC Press.
13. Ertürk, D.A. (2013). Yıldırma Davranışları, Nedenleri ve Sonuçları. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2 (1), 146-169. https://izlik.org/JA95YW29CG
14. Fairhurst, G. T. (2007), Discursive Leadership, Sage.
15. Farley, S., Coyne, I., Axtell, C., ve Sprigg, C. (2016), Design, Development And Validation Of A Workplace Cyberbullying Measure, Journal of Business Ethics, 133(2), ss.317–336.
16. Foster, D., ve Fosh, P. (2010), Negotiating Disability İn The Workplace, British Journal of Industrial Relations, 48(3), ss.560–582.
17. Foster, D., ve Wass, V. (2013). Disability İn The Labour Market, Work, Employment and Society, 27(4), ss.705–721.
18. Hoel, H. ve Salin, D. (2003), Organizational antecedents of workplace bullying. In S. Einarsen, H. Hoel, D. Zapf & C. L. Cooper (Eds.), Bullying and Emotional Abuse in the Workplace: International Perspectives in Research and Practice (pp. 203–218), London: Taylor & Francis.
19. Hoel, H., ve Cooper, C. L. (2000), Destructive Conflict And Bullying At Work, Manchester School of Management.
20. Kassing, J. W. (2008), Consider This: A Comparison Of Factors Contributing To Employees’ Expressions Of Dissent, Communication Studies, 59(4), ss.442–462.
21. Koç, M. ve Urasoğlu Bulut, H. (2009), Ortaöğretim Öğretmenlerinde Mobbing: Cinsiyet, Yaş ve Lise Türü Değişkenleri Açısından İncelenmesi, International Online Journal of Edicational Sciences, 1(1), ss.64-80.
22. Kulkarni, M., ve Lengnick-Hall, M. (2011), Socialization Of People With Disabilities İn The Workplace, Human Resource Management, 50(4), ss.521–540.
23. Küçüker, E. (2011), Engelli Öğretmenlerin İstihdam Sürecinde Karşılaştıkları Sorunlar, Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(2), ss.45–60.
24. Leymann, H. (1990), Mobbing And Psychological Terror At Workplaces, Violence and Victims, 5(2), ss.119–126. https://doi.org/10.1891/0886-6708.5.2.119
25. Leymann, H. (1996), The Content and Development of Mobbing at Work, European Journal of Work and Organizational Psychology, 5(2), ss.165-184.
26. Lutgen-Sandvik, P. (2008), Intensive Remedial İdentity Work, Management Communication Quarterly, 22(1), ss.97–124.
27. Miles, M.B., ve Huberman, A.M. (1994), Qualitative data analysis: An expanded sourcebook, Sage.
28. Morrison, E. W. (2014), Employee Voice And Silence, Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 1, ss.173–197.
29. Morrison, E. W. ve Milliken, F. J. (2000), Organizational Silence, Academy of Management Review.
30. Mumby, D. K. (2013), Organizational Communication: A Critical Approach, Sage.
31. Nielsen, M. B. ve Einarsen, S. (2012), Outcomes Of Exposure To Workplace Bullying, Work & Stress.
32. Oliver, M. (1990), The Politics Of Disablement, Macmillan.
33. Öztürk, M. (2019), Görme Engellilerin Kamusal Hizmetlere Erişimi: Zorluklar ve Çözüm Önerileri, Engellilik Çalışmaları Dergisi, 5(2), ss.23–41.
34. Salin, D. (2003), Ways Of Explaining Workplace Bullying, Human Relations, 56(10), ss.1213–1232.
35. Santuzzi, A. M., ve Waltz, P. R. (2016), Disability İn The Workplace: A Unique And Variable İdentity, Journal of Management, 42(5), ss.1111–1135.
36. Schur, L., Kruse, D., ve Blanck, P. (2005), Corporate Culture And Disability, Behavioral Sciences & the Law.
37. Schur, L., Kruse, D., ve Blasi, J. (2013), People with disabilities: Sidelined or mainstreamed? Cambridge University Press.
38. Shakespeare, T. (2013), Disability Rights And Wrongs Revisited, 2nd ed., Routledge.
39. Stone, D. L., ve Colella, A. (1996), A Model Of Factors Affecting Treatment Of Disabled İndividuals, Academy of Management Review, 21(2), ss.352–401.
40. Şahin, M. (2014), Engellilere Yönelik Ayrımcılık ve Mobbing: Kavramsal Bir Çerçeve, Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 14(33), ss.93–112.
41. Tepper, B. J. (2000), Consequences Of Abusive Supervision, Academy of Management Journal, 43(2), ss.178–190. https://doi.org/10.2307/1556375
42. Tınaz, E. (2010), Mobbing (Psikolojik Taciz) ve İşyerinde Etkileri, İstanbul: Beta Yayınları.
43. Tınaz, P. (2006)., İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing), İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım.
44. Toker Gökçe, A. (2012). Mobbing iş yerinde yıldırma: Özel ve resmi ilköğretim okulu öğretmen ve yöneticileri üzerinde yapılan bir araştırma. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18, ss.272–286.
45. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK) (2025), 2025/3 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi Hakkında Değerlendirme Raporu: Kamu Kurumlarında Psikolojik Tacizin Önlenmesi, Ankara: TİHEK Yayınları.
46. Yıldırım, A. ve Yıldırım, D. (2007), Mobbing ve Hemşirelik: Türkiye'de Bir Üniversite Hastanesinde Yapılan Araştırma, Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 14(2), ss.13–27
47. Yılmaz, A. ve Yücel, S. (2018), Engelli Çalışanların İşyerinde Karşılaştığı Ayrımcı Tutumlar: Nitel Bir Araştırma, Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 18(2), ss.123–141.
48. Zapf, D., ve Einarsen, S. (2001). Bullying in the workplace. In N. Anderson et al. (Eds.), International handbook of work and organizational psychology (pp. 369–390). Sage.
49. Zapf, D., ve Einarsen, S. (2005), Mobbing At Work: Escalated Conflicts İn Organizations, In S. Fox & P. E. Spector (Eds.), Counterproductive Work Behavior, American Psychological Association.