Research Article

EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR?

Volume: 13 Number: 3 September 30, 2026
EN TR

EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR?

Abstract

Yapay zekâ teknolojilerinin küresel eğitim sistemlerine hızla entegrasyonu, teknik bir dönüşümün ötesinde köklü epistemik ve siyasi sorular doğurmaktadır. Bu çalışma, Batı merkezli yapay zekâ sistemlerinin eğitimde epistemik sömürgecilik üretme potansiyelini ve yerel pedagojik bilgi sistemlerini dönüştürebilecek mekanizmaları eleştirel bir perspektiften incelemektedir. Kavramsal ve teorik analiz yöntemiyle yürütülen çalışmada Couldry ve Mejias'ın dijital sömürgecilik çerçevesi, Mignolo'nun epistemik coloniality teorisi ve Freire'nin eleştirel pedagoji anlayışı bütünleşik bir analitik çerçevede kullanılmaktadır. İncelenen literatürün kuramsal sentezi üç analitik çıkarım üretmektedir: YZ sistemleri epistemik açıdan tarafsız değildir; bu yapısal sorun yalnızca teknik taraflılık düzeltmeleriyle giderilemez; yerel pedagojik gelenekler ise direniş ve dönüşüm için analitik imkânlar sunabilir. Çalışmanın kavramsal katkısı olarak önerilen algoritmik epistemik şiddet, bilgi ve dil biçimlerinin temsil dışı bırakılması, standartlaştırılmış ölçütlerle değersizleştirilmesi ve tasarım süreçlerinde görünmez kılınmasıyla oluşan sosyoteknik ilişkiyi tanımlamaktadır. Türkiye bağlamında münazara, ahilik ve Köy Enstitüleri, kültürel olarak duyarlı YZ uygulamalarında ampirik olarak sınanabilecek tarihsel referanslar olarak ele alınmaktadır. Çalışma, veri egemenliğinden uluslararası epistemik adalet savunuculuğuna uzanan yedi düzeyli bir politika çerçevesi önermektedir.

Keywords

References

  1. Akyüz, Y. (2018). Türk eğitim tarihi: M.Ö. 1000'den günümüze (28. bs.). Pegem Akademi.
  2. Akandere, O., & Esen, S. (2021). Köy Enstitülerinde iş ve üretim odaklı eğitim, küme çalışmaları ve imece. Atatürk Yolu Dergisi, 69, 331–355. https://doi.org/10.46955/ANKUAYD.1028290
  3. Bakhtin, M. M. (1981). The dialogic imagination: Four essays (C. Emerson & M. Holquist, Trans.). University of Texas Press. (Original work published 1975)
  4. Bourdieu, P., & Wacquant, L. J. D. (1992). An invitation to reflexive sociology. University of Chicago Press.
  5. Bender, E. M., Gebru, T., McMillan-Major, A., & Shmitchell, S. (2021). On the dangers of stochastic parrots: Can language models be too big? In Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency (pp. 610–623). Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3442188.3445922
  6. Benjamin, R. (2019). Race after technology: Abolitionist tools for the new Jim code. Polity Press.
  7. Bhabha, H. K. (1994). The location of culture. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203820551
  8. Birhane, A. (2020). Algorithmic colonization of Africa. Scripted, 17(2), 389–409. https://doi.org/10.2966/scrip.170220.389

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Social and Humanities Education (Excluding Economics, Business and Management)

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 30, 2026

Submission Date

June 3, 2026

Acceptance Date

September 24, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 13 Number: 3

APA
Güler, O. (2026). EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR? Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(3), 186-200. https://doi.org/10.65083/asbider.1963018
AMA
1.Güler O. EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR? Akademi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;13(3):186-200. doi:10.65083/asbider.1963018
Chicago
Güler, Oya. 2026. “EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR?”. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 13 (3): 186-200. https://doi.org/10.65083/asbider.1963018.
EndNote
Güler O (September 1, 2026) EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR? Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 13 3 186–200.
IEEE
[1]O. Güler, “EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR?”, Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 13, no. 3, pp. 186–200, Sept. 2026, doi: 10.65083/asbider.1963018.
ISNAD
Güler, Oya. “EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR?”. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 13/3 (September 1, 2026): 186-200. https://doi.org/10.65083/asbider.1963018.
JAMA
1.Güler O. EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR? Akademi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;13:186–200.
MLA
Güler, Oya. “EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR?”. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 13, no. 3, Sept. 2026, pp. 186-00, doi:10.65083/asbider.1963018.
Vancouver
1.Oya Güler. EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR? Akademi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026 Sep. 1;13(3):186-200. doi:10.65083/asbider.1963018