Araştırma Makalesi

EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR?

Cilt: 13 Sayı: 3 30 Eylül 2026
PDF İndir
EN TR

EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR?

Öz

Yapay zekâ teknolojilerinin küresel eğitim sistemlerine hızla entegrasyonu, teknik bir dönüşümün ötesinde köklü epistemik ve siyasi sorular doğurmaktadır. Bu çalışma, Batı merkezli yapay zekâ sistemlerinin eğitimde epistemik sömürgecilik üretme potansiyelini ve yerel pedagojik bilgi sistemlerini dönüştürebilecek mekanizmaları eleştirel bir perspektiften incelemektedir. Kavramsal ve teorik analiz yöntemiyle yürütülen çalışmada Couldry ve Mejias'ın dijital sömürgecilik çerçevesi, Mignolo'nun epistemik coloniality teorisi ve Freire'nin eleştirel pedagoji anlayışı bütünleşik bir analitik çerçevede kullanılmaktadır. İncelenen literatürün kuramsal sentezi üç analitik çıkarım üretmektedir: YZ sistemleri epistemik açıdan tarafsız değildir; bu yapısal sorun yalnızca teknik taraflılık düzeltmeleriyle giderilemez; yerel pedagojik gelenekler ise direniş ve dönüşüm için analitik imkânlar sunabilir. Çalışmanın kavramsal katkısı olarak önerilen algoritmik epistemik şiddet, bilgi ve dil biçimlerinin temsil dışı bırakılması, standartlaştırılmış ölçütlerle değersizleştirilmesi ve tasarım süreçlerinde görünmez kılınmasıyla oluşan sosyoteknik ilişkiyi tanımlamaktadır. Türkiye bağlamında münazara, ahilik ve Köy Enstitüleri, kültürel olarak duyarlı YZ uygulamalarında ampirik olarak sınanabilecek tarihsel referanslar olarak ele alınmaktadır. Çalışma, veri egemenliğinden uluslararası epistemik adalet savunuculuğuna uzanan yedi düzeyli bir politika çerçevesi önermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akyüz, Y. (2018). Türk eğitim tarihi: M.Ö. 1000'den günümüze (28. bs.). Pegem Akademi.
  2. Akandere, O., & Esen, S. (2021). Köy Enstitülerinde iş ve üretim odaklı eğitim, küme çalışmaları ve imece. Atatürk Yolu Dergisi, 69, 331–355. https://doi.org/10.46955/ANKUAYD.1028290
  3. Bakhtin, M. M. (1981). The dialogic imagination: Four essays (C. Emerson & M. Holquist, Trans.). University of Texas Press. (Original work published 1975)
  4. Bourdieu, P., & Wacquant, L. J. D. (1992). An invitation to reflexive sociology. University of Chicago Press.
  5. Bender, E. M., Gebru, T., McMillan-Major, A., & Shmitchell, S. (2021). On the dangers of stochastic parrots: Can language models be too big? In Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency (pp. 610–623). Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3442188.3445922
  6. Benjamin, R. (2019). Race after technology: Abolitionist tools for the new Jim code. Polity Press.
  7. Bhabha, H. K. (1994). The location of culture. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203820551
  8. Birhane, A. (2020). Algorithmic colonization of Africa. Scripted, 17(2), 389–409. https://doi.org/10.2966/scrip.170220.389

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyal ve Beşeri Bilimler Eğitimi (Ekonomi, İşletme ve Yönetim Hariç)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

3 Haziran 2026

Kabul Tarihi

24 Eylül 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Güler, O. (2026). EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR? Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(3), 186-200. https://doi.org/10.65083/asbider.1963018
AMA
1.Güler O. EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR? ASBİDER. 2026;13(3):186-200. doi:10.65083/asbider.1963018
Chicago
Güler, Oya. 2026. “EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR?”. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 13 (3): 186-200. https://doi.org/10.65083/asbider.1963018.
EndNote
Güler O (01 Eylül 2026) EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR? Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 13 3 186–200.
IEEE
[1]O. Güler, “EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR?”, ASBİDER, c. 13, sy 3, ss. 186–200, Eyl. 2026, doi: 10.65083/asbider.1963018.
ISNAD
Güler, Oya. “EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR?”. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 13/3 (01 Eylül 2026): 186-200. https://doi.org/10.65083/asbider.1963018.
JAMA
1.Güler O. EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR? ASBİDER. 2026;13:186–200.
MLA
Güler, Oya. “EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR?”. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 13, sy 3, Eylül 2026, ss. 186-00, doi:10.65083/asbider.1963018.
Vancouver
1.Oya Güler. EĞİTİMDE YAPAY ZEKÂ VE DİJİTAL SÖMÜRGECİLİK: BATI MERKEZLİ ALGORİTMALAR YEREL PEDAGOJİLERİ NASIL DÖNÜŞTÜRÜYOR? ASBİDER. 01 Eylül 2026;13(3):186-200. doi:10.65083/asbider.1963018
Creative Commons License

Akademi Sosyal Bilimler Dergisi Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.