Research Article

YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE

Volume: 13 Number: 3 September 30, 2026
EN TR

YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE

Abstract

Bu çalışma, Adaptif Piyasalar Hipotezi (APH) çerçevesini üretken ve pekiştirmeli öğrenme tabanlı Yapay Zekâ (YZ) ajanlarının finansal piyasa ekolojisine girişini açıklayacak biçimde kavramsal olarak genişletmeyi amaçlayan ampirik olmayan teorik bir katkı sunmaktadır. APH, piyasa etkinliğini sabit bir denge değil, yatırımcı türleri arasındaki rekabet, adaptasyon ve doğal seçilim süreçlerinin evrilen bir sonucu olarak ele alır. Ancak son yıllarda biriken kanıtlar, YZ ajanlarının klasik yatırımcı türlerinden temelci, teknik analist, gürültü tüccarı, piyasa yapıcı niteliksel olarak farklı bir ekolojik konuma sahip olduğunu göstermektedir. Ortak temel modellere dayanan bu ajanlar iletişim veya niyet olmaksızın kolüzyona varabilmekte ve piyasa genelinde bir temsil homojenliği üretmektedir. Bu çalışma söz konusu boşluğu, Yapay Zekâ Türleşmesi Hipotezi (YZTH) adını verdiğimiz bir çerçeveyle ele almakta; YZ ajanlarını piyasa ekolojisinin yeni ve kendine özgü bir sentetik türü olarak kavramsallaştırmaktadır. Çalışmanın merkezi önermesi, bu sentetik türün bireysel düzeydeki verimlilik kazanımlarının ekolojik çeşitliliği azaltarak sistem düzeyinde kırılganlığı artırabileceğini öne süren Monokültür Uyum Paradoksudur. Çalışma bu çerçeveyi özellikle Türk Dünyası bağlamına taşımakta; Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) çatısı altında hızlanan mali kurumsallaşmanın (Merkez Bankaları Konseyi, Türk Yatırım Fonu, TURANSEZ) ve Borsa İstanbul, Kazakistan Borsası, Özbekistan ve Azerbaycan sermaye piyasalarının artan bütünleşme eğiliminin aynı zamanda ortak yapay zekâ finansal teknoloji altyapılarına bağımlılık yoluyla bölgesel bir sentetik tür riskini de beraberinde getirebileceğini tartışmaktadır. Gelecekteki ampirik sınamalar için kavramsal bir ölçüm önerisi olarak Piyasa Ekolojik Çeşitlilik Endeksi (PEÇE) tanıtılmakta, ancak bu endeksin bu çalışmada test edilmediği açıkça belirtilmektedir. Çalışma, Türk Dünyası sermaye piyasaları ve düzenleyici kurumları için politika önerileriyle sonuçlanmaktadır.

Keywords

References

  1. Ah Mand, A., Janor, H., Abdul Rahim, R., & Sarmidi, T. (2023). Herding behavior and stock market conditions. PSU Research Review, 7(2), 105–116. https://doi.org/10.1108/PRR-10-2020-0033
  2. Akbar, M., Ullah, I., Ali, S., & Rehman, N. (2024). Adaptive market hypothesis: A comparison of Islamic and conventional stock indices. International Review of Economics & Finance, 89, 460–477. https://doi.org/10.1016/j.iref.2023.06.020
  3. Aleknevičienė, V., Klasauskaitė, V., & Aleknevičiūtė, E. (2022). Behavior of calendar anomalies and the adaptive market hypothesis: Evidence from the Baltic stock markets. Journal of Baltic Studies, 53(2), 187–210. https://doi.org/10.1080/01629778.2021.1990094
  4. Ayteki̇n, S., & Doğan, S. (2023). Testing the Adaptive Market Hypothesis in Equity Markets in Global Financial Crisis Periods: An Application on Borsa Istanbul Indices. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 8(21), 377–402. https://doi.org/10.25204/iktisad.1208721
  5. Bank of England. (2025). Financial Stability in Focus: Artificial intelligence in the financial system (April 2025). https://www.bankofengland.co.uk/financial-stability-in-focus/2025/april-2025 (Erişim: 01.07.2026)
  6. Bharti, Soti, N., & Kumar, A. (2025). Thematic review and discussion of research on herd behavior in capital markets: Highlighting the gaps and proposing future research avenues. SAGE Open, 15(2). https://doi.org/10.1177/21582440251319995
  7. Bhuyan, B., Patra, S., & Bhuian, R. K. (2020). Market adaptability and evolving predictability of stock returns: An evidence from India. Asia-Pacific Financial Markets, 27(4), 605–619. https://doi.org/10.1007/s10690-020-09308-2
  8. Bommasani, R., Hudson, D. A., Adeli, E., Altman, R., Arora, S., von Arx, S., ... Liang, P. (2021). On the opportunities and risks of foundation models. arXiv:2108.07258. https://doi.org/10.48550/arXiv.2108.07258

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

International Finance, Philosophy of Artificial Intelligence, Studies of the Turkic World

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 30, 2026

Submission Date

July 6, 2026

Acceptance Date

August 26, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 13 Number: 3

APA
Uğur, M. (2026). YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(3), 294-312. https://doi.org/10.65083/asbider.1987843
AMA
1.Uğur M. YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;13(3):294-312. doi:10.65083/asbider.1987843
Chicago
Uğur, Mehmet. 2026. “YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE”. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 13 (3): 294-312. https://doi.org/10.65083/asbider.1987843.
EndNote
Uğur M (September 1, 2026) YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 13 3 294–312.
IEEE
[1]M. Uğur, “YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE”, Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 13, no. 3, pp. 294–312, Sept. 2026, doi: 10.65083/asbider.1987843.
ISNAD
Uğur, Mehmet. “YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE”. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 13/3 (September 1, 2026): 294-312. https://doi.org/10.65083/asbider.1987843.
JAMA
1.Uğur M. YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;13:294–312.
MLA
Uğur, Mehmet. “YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE”. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 13, no. 3, Sept. 2026, pp. 294-12, doi:10.65083/asbider.1987843.
Vancouver
1.Mehmet Uğur. YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026 Sep. 1;13(3):294-312. doi:10.65083/asbider.1987843