Araştırma Makalesi

YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE

Cilt: 13 Sayı: 3 30 Eylül 2026
PDF İndir
EN TR

YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE

Öz

Bu çalışma, Adaptif Piyasalar Hipotezi (APH) çerçevesini üretken ve pekiştirmeli öğrenme tabanlı Yapay Zekâ (YZ) ajanlarının finansal piyasa ekolojisine girişini açıklayacak biçimde kavramsal olarak genişletmeyi amaçlayan ampirik olmayan teorik bir katkı sunmaktadır. APH, piyasa etkinliğini sabit bir denge değil, yatırımcı türleri arasındaki rekabet, adaptasyon ve doğal seçilim süreçlerinin evrilen bir sonucu olarak ele alır. Ancak son yıllarda biriken kanıtlar, YZ ajanlarının klasik yatırımcı türlerinden temelci, teknik analist, gürültü tüccarı, piyasa yapıcı niteliksel olarak farklı bir ekolojik konuma sahip olduğunu göstermektedir. Ortak temel modellere dayanan bu ajanlar iletişim veya niyet olmaksızın kolüzyona varabilmekte ve piyasa genelinde bir temsil homojenliği üretmektedir. Bu çalışma söz konusu boşluğu, Yapay Zekâ Türleşmesi Hipotezi (YZTH) adını verdiğimiz bir çerçeveyle ele almakta; YZ ajanlarını piyasa ekolojisinin yeni ve kendine özgü bir sentetik türü olarak kavramsallaştırmaktadır. Çalışmanın merkezi önermesi, bu sentetik türün bireysel düzeydeki verimlilik kazanımlarının ekolojik çeşitliliği azaltarak sistem düzeyinde kırılganlığı artırabileceğini öne süren Monokültür Uyum Paradoksudur. Çalışma bu çerçeveyi özellikle Türk Dünyası bağlamına taşımakta; Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) çatısı altında hızlanan mali kurumsallaşmanın (Merkez Bankaları Konseyi, Türk Yatırım Fonu, TURANSEZ) ve Borsa İstanbul, Kazakistan Borsası, Özbekistan ve Azerbaycan sermaye piyasalarının artan bütünleşme eğiliminin aynı zamanda ortak yapay zekâ finansal teknoloji altyapılarına bağımlılık yoluyla bölgesel bir sentetik tür riskini de beraberinde getirebileceğini tartışmaktadır. Gelecekteki ampirik sınamalar için kavramsal bir ölçüm önerisi olarak Piyasa Ekolojik Çeşitlilik Endeksi (PEÇE) tanıtılmakta, ancak bu endeksin bu çalışmada test edilmediği açıkça belirtilmektedir. Çalışma, Türk Dünyası sermaye piyasaları ve düzenleyici kurumları için politika önerileriyle sonuçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Ah Mand, A., Janor, H., Abdul Rahim, R., & Sarmidi, T. (2023). Herding behavior and stock market conditions. PSU Research Review, 7(2), 105–116. https://doi.org/10.1108/PRR-10-2020-0033
  2. Akbar, M., Ullah, I., Ali, S., & Rehman, N. (2024). Adaptive market hypothesis: A comparison of Islamic and conventional stock indices. International Review of Economics & Finance, 89, 460–477. https://doi.org/10.1016/j.iref.2023.06.020
  3. Aleknevičienė, V., Klasauskaitė, V., & Aleknevičiūtė, E. (2022). Behavior of calendar anomalies and the adaptive market hypothesis: Evidence from the Baltic stock markets. Journal of Baltic Studies, 53(2), 187–210. https://doi.org/10.1080/01629778.2021.1990094
  4. Ayteki̇n, S., & Doğan, S. (2023). Testing the Adaptive Market Hypothesis in Equity Markets in Global Financial Crisis Periods: An Application on Borsa Istanbul Indices. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 8(21), 377–402. https://doi.org/10.25204/iktisad.1208721
  5. Bank of England. (2025). Financial Stability in Focus: Artificial intelligence in the financial system (April 2025). https://www.bankofengland.co.uk/financial-stability-in-focus/2025/april-2025 (Erişim: 01.07.2026)
  6. Bharti, Soti, N., & Kumar, A. (2025). Thematic review and discussion of research on herd behavior in capital markets: Highlighting the gaps and proposing future research avenues. SAGE Open, 15(2). https://doi.org/10.1177/21582440251319995
  7. Bhuyan, B., Patra, S., & Bhuian, R. K. (2020). Market adaptability and evolving predictability of stock returns: An evidence from India. Asia-Pacific Financial Markets, 27(4), 605–619. https://doi.org/10.1007/s10690-020-09308-2
  8. Bommasani, R., Hudson, D. A., Adeli, E., Altman, R., Arora, S., von Arx, S., ... Liang, P. (2021). On the opportunities and risks of foundation models. arXiv:2108.07258. https://doi.org/10.48550/arXiv.2108.07258

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Uluslararası Finans, Yapay Zekâ Felsefesi, Türk Dünyası Çalışmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

6 Temmuz 2026

Kabul Tarihi

26 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Uğur, M. (2026). YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(3), 294-312. https://doi.org/10.65083/asbider.1987843
AMA
1.Uğur M. YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE. ASBİDER. 2026;13(3):294-312. doi:10.65083/asbider.1987843
Chicago
Uğur, Mehmet. 2026. “YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE”. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 13 (3): 294-312. https://doi.org/10.65083/asbider.1987843.
EndNote
Uğur M (01 Eylül 2026) YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 13 3 294–312.
IEEE
[1]M. Uğur, “YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE”, ASBİDER, c. 13, sy 3, ss. 294–312, Eyl. 2026, doi: 10.65083/asbider.1987843.
ISNAD
Uğur, Mehmet. “YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE”. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 13/3 (01 Eylül 2026): 294-312. https://doi.org/10.65083/asbider.1987843.
JAMA
1.Uğur M. YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE. ASBİDER. 2026;13:294–312.
MLA
Uğur, Mehmet. “YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE”. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 13, sy 3, Eylül 2026, ss. 294-12, doi:10.65083/asbider.1987843.
Vancouver
1.Mehmet Uğur. YAPAY ZEKÂ TÜRLEŞMESİ HİPOTEZİ: TÜRK DÜNYASI SERMAYE PİYASALARININ BÜTÜNLEŞME SÜRECİNDE ALGORİTMİK MONOKÜLTÜR VE SİSTEMİK KIRILGANLIK ÜZERİNE KAVRAMSAL BİR ÇERÇEVE. ASBİDER. 01 Eylül 2026;13(3):294-312. doi:10.65083/asbider.1987843
Creative Commons License

Akademi Sosyal Bilimler Dergisi Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.