Amerika'dan Japonya'ya Modern Dünyada Yaşlı Olmak: “Harry and Tonto” ve “Tokyo Story” Filmlerinin Psikoloji Bağlamında İncelenmesi
Abstract
Bireyci ve toplulukçu kültür ayrımı, toplulukları ayrıştırma noktasında sosyal bilimlerde en fazla kullanılan kavramların başında gelmektedir. Bireyci topluluklar bireysel hayatın ön plana çıktığı kültürel inşayı ifade ederken, toplulukçu kültürlerde aktif sosyal normlar dikkat çeker. Toplumları anlamak için bireyci-toplulukçu kültür ayrımı alan yazında desteklenmesine karşılık, araştırmacılar tarafından bu ayrıştırmanın toplumsal dinamikleri anlama açısından yetersiz olduğu belirtilmiştir. Bu bağlamda da modernleşme kavramının bireycilik ve toplulukçuluk ayrımını anlamada önemli olduğu öne sürülmüştür. Bugün, hızla değişen ve gelişen dünyamızda modernleşmenin etkileriyle her alanda karşılaşmak mümkündür. Modernleşme kuramının öne sürdüğü sosyoekonomik gelişmelerle birlikte normatif toplulukçuluğun yerini istisnasız bir biçimde normatif bireyciliğe bırakacağı kabulüne karşın, Kağıtçıbaşı’nın önerdiği modelin bu kabule bir itiraz niteliğinde olduğu söylenebilir. Bu noktada Kağıtçıbaşı’nın ortaya koyduğu normatif ve ilişkisel bireycilik-toplulukçuluk ayrıştırması, kültürel farklılıkları ve benzerlikleri anlamak açısından çok daha etkili bir ayrım olmuştur. Bu ayrımla birlikte kültürel ayrıştırmalar hem bireyci hem de toplumsal olmak üzere iki farklı düzeyde anlaşılmıştır. Bireyin benlik oluşumu ve gelişimi de böylelikle çok daha anlaşılır kılınmıştır. Bu makale kapsamında ise Amerikan kültürünü yansıtan “Harry and Tonto” ve Japon kültürünü yansıtan “Tokyo Story” filmleri, alanyazındaki bireycilik-toplulukçuluk ayrıştırmasından faydalanılarak yorumlanmıştır. Ele alınan filmler, bireyci-toplulukçu kültür ayrımından ziyade özerk-ilişkisel benlik modelini destekler niteliktedir. Bu bağlamda bu iki filmi kültürel benzerlikler ve farklılıklar bağlamında, Kağıtçıbaşı’nın normatif ve ilişkisel bireycilik-toplulukçuluk sınıflandırması ile Özerk-İlişkisel Benlik Modeli üzerinden ve bazı geriatrik psikoloji kuramları çerçevesinde incelemek amaçlanmıştır. Filmlerdeki karakterlerin psikolojik analizleri hem benlikleri hem de içinde bulundukları zamansal ve mekânsal bağlamları ile anlaşılmaya çalışılmıştır. Her iki filmin de başrolünde yaşlı karakterlerin yer alması dolayısıyla, filmlerin karşılaştırması yapılırken geriatrik psikoloji kuramlarına da yer verilmiştir.
Keywords
Özerk-İlişkisel Benlik, Bireycilik, Toplulukçuluk, Psikoloji, Filmler, Yaşlanma
References
- [1]. K. Cherry. “Individualistic Cultures and Behavior” VERYWELLMIND.com. https://www.verywellmind.com/what-are-individualistic-cultures-2795273#citation-1 (accessed Aralık 11, 2020).
- [2]. G. Hofstede, Culture’s Consequences: Comparing Values, Behaviors, İnstitutions, And Organizations Across Nations. Beverly Hills, CA, USA: SAGE Publications, 2003.
- [3]. H. C. Triandis, C. McCusker, and C. H. Hui, "Multımethod Probes Of Indıvıdualısm And Collectıvısm," Journal of Personality and Social Psychology, vol. 59, no. 5, pp. 1006-1020, Kasım 1990.
- [4]. Ç. Kağıtçıbaşı, “Özerk-İlişkisel Benlik: Yeni Bir Sentez”, Türk Psikoloji Dergisi, vol. 11, no. 37, pp. 36-43, 1996.
- [5]. M. Göregenli, “Kültürümüz Açısından Bireycilik-Toplulukçuluk Eğilimleri: Bir Başlangıç Çalışması”, Türk Psikoloji Dergisi, vol. 10, no. 35, pp. 1-14, 1995.
- [6]. Ç. Kağıtçıbaşı, Benlik, Aile ve İnsan Gelişimi: Kültürel Psikoloji. İstanbul, TR: Koç University Press, 2010.
- [7]. R. C. Atchley, "A Continuity Theory Of Normal Aging," Gerontologist, vol. 29, no. 2, pp. 183-190, Nisan 1989.
- [8]. R. C. Atchley, “Continuing Care Retirement Community” in The encyclopedia of aging: a comprehensive resource in gerontology and geriatrics, G. L. Maddox, Ed., New York, NY, USA: Springer, 2001, pp. 274-284.
- [9]. G. Baştuğ, B. R. Çelik, F. B. Yılmaz, S. Bacaksız, E. Eyrikaya, S. Şahin and P. Karaca, “On Sekizlik Bir Delikanlı ve Seksenlik Bir Kadın: ‘Harold And Maude’ Filminin Klinik ve Geriatrik Psikoloji Perspektifinden Analizi”, Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi, vol. 19, no. 1, pp. 18-26, Aralık 2020.
- [10]. B. Carducci, “Expressions of the Self in Individualistic vs. Collective Cultures: A Cross-Cultural-Perspective Teaching Module”, Psychology Learning ve Teaching, vol. 11, no. 3, pp. 413-417, 2012.