Resimlerin Dili: Çocuk Edebiyatında Anlam Üretimi (Öykü Çemberi Örneği)

Abstract

Bu araştırmanın amacı, çocuk edebiyatında resimlerin dilini anlamak üzere Aysel Gürmen’in Öykü Çemberi serisinde yer alan resimli öykü kitaplarında görsellerin işlevini incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman incelemesine dayalı betimsel çalışma olarak tasarlanmıştır. Çalışmanın örneklemini, amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenen seriye ait 10 öykü kitabı oluşturmaktadır. Veriler, nitel içerik analizi yöntemiyle ve Elo ve Kyngäs (2008) tarafından önerilen hazırlık, örgütleme ve raporlama aşamalarına göre analiz edilmiştir. Analiz sürecinde resim ve metin ilişkisi, çocuğa görelik, değerler eğitimi, dil gelişimi, okur ve metin etkileşimi, anlatım ve sıralama becerileri, renk ve duygu ilişkisi, görsel estetik ve psikolojik destek boyutları temel ölçütler olarak ele alınmıştır. Elde edilen bulgular, seride yer alan görsellerin metni tekrar eden unsurlar olmaktan ziyade anlatıyı tamamlayan ve anlamı derinleştiren işlev üstlendiğini göstermektedir. Ayrıca görsellerin çocuğa görelik ilkesine uygun olduğu, değerlerin dolaylı biçimde sunulduğu, dil gelişimini ve okur etkileşimini desteklediği, anlatım ve sıralama becerilerine katkı sağladığı ve duygusal olarak destekleyici yapı sunduğu belirlenmiştir. Öykü Çemberi serisindeki görsellerin çocuk edebiyatı bağlamında çok boyutlu işlev taşıdığı ve çocuğun bilişsel, duyuşsal ve dilsel gelişimini destekleyen bütüncül anlatı yapısı oluşturduğu görülmüştür. Elde edilen bulguların çocuk edebiyatı alanındaki uygulamalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Keywords

• Çocuk Edebiyatı
• Görsel Okuryazarlık
• Resim Dili
• Değerler Eğitimi
• Öykü Çemberi

Ethical Statement

Araştırmamız doküman incelemesine dayalı olduğu için etik kurul onayını gerektirmemektedir.

The Language of Pictures: The Production of Meaning in Children's Literature (The Story Circle Example)

Abstract

The aim of this research is to examine the function of visuals in the illustrated storybooks in Aysel Gürmen’s Story Circle series to understand the language of illustrations in children’s literature. The study is a descriptive research based on document analysis within a qualitative approach. The sample includes 10 storybooks selected through purposive sampling. Data were analyzed using qualitative content analysis following Elo and Kyngäs (2008).The analysis considered illustration–text relationship, child-centeredness, values education, language development, reader interaction, narrative and sequencing skills, color–emotion relationship, visual aesthetics, and psychological support. Findings show that visuals do not merely repeat the text but complement and deepen the narrative. They adhere to child-centered principles, present values indirectly, support language development and reader engagement, and enhance sequencing skills while providing emotional support. Overall, the illustrations serve a multifaceted role, forming a holistic narrative structure that supports cognitive, emotional, and linguistic development. These findings are expected to contribute to children’s literature practices.

Keywords

• Children's Literature
• Visual Literacy
• Picture Language
• Values Education
• Story Circle

Ethical Statement

As our research is based on document analysis, it does not require ethics committee approval.

References

1. Ahn, N., Kwon, P., Back, J., Hong, K., & Kim, S. (2023). Interactive cartoonization with controllable perceptual factors. In Proceedings of the IEEE/CVF Conference on Computer Vision and Pattern Recognition (CVPR) (pp. 16827–16835).
2. Aksan, D. (2009). Anlambilim: Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi (5. bs.). Engin Yayınevi.
3. Aliçi, N. (2019). İç mekânda renk ve renklerin insan psikolojisine etkileri. [Yayımlanmış Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi. ProQuest Dissertations & Theses Global.
4. Atalay, M. C., & Dolmacı, M. (2012). Arkaik dönem heykellerinin modern sanatçılarda etkileri ve plastik eserlerde kullanımları. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(1), 909–919.
5. Ateş, E. S., & Özel, Y. (2023). İç mekân tasarımında renk ve biçimin etkinliği. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 22(43), 113–123.
6. Avcı, C. (2023). Kadın konulu karikatürlerde beden estetiği: Mizahın modernizm eleştirisi mi? Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(4), 1188–1202.
7. Balta, E. E. (2019). Çocuk edebiyatı üzerine yapılmış lisansüstü çalışmaların içerik analizi (2011–2018). Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 10(17), 463–489.
8. Boztunalı, Z. S. (2016). Resim sanatında kırmızı rengin serüveni. Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(1), 45–65.

9. Çelikbağ, T. (2022). Barok dönemi usta ressamları. Kesit Akademi Dergisi, 8(33), 303–321.
10. Çetin, H. (2021). Resimli çocuk kitaplarında resim-metin ilişkileri ve bazı sınıflandırmaların değerlendirilmesi: Bir meta-sentez çalışması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 533–545.
11. Çer, E. (2019). Çocuk edebiyatı yapıtlarının çocuğa göre olmasını sağlayan başat bir değişken: Eğitsel özellikler. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (CHEDAR), 3(1),1–11.
12. Çevikayak, C. (2021). Karikatür sanatının görsel sanat disiplinlerindeki temsilleri. Sanat ve Tasarım Dergisi, 0(28), 191–214.
13. Dilek, A. (2017). Feridun Oral’ın resimli hikâye kitaplarındaki değerlerin incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 15(33), 61–86.
14. Dilidüzgün, S. (2018). Çağdaş Çocuk Yazını. Tudem Yayınları.
15. Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 107–115.
16. Gombrich, E. H. (1995). The Story of Art, (16th ed.). London: Phaidon Press.
17. Gökbulut, Y., & Kuş, S. (2016). Karikatürle öğretimin toplama ve çıkarmaya dayalı problem çözmeye etkisi. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 1(1), 9–21.
18. Gönen, M., Uygun, M., Erdoğan, Ö., & Katrancı, M. (2012). Resimli çocuk kitaplarının fiziksel, içerik ve resimleme özellikleri açısından incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 42(196), 258–272.
19. Gönen, M. (2015). Çocuk Edebiyatı ve Dil Gelişimi. Anı Yayıncılık.
20. Güleryüz, H. (2011). Çocuk Edebiyatı. Pegem Akademi.
21. Güneş, F. (2014). Türkçe Öğretimi: Yaklaşımlar ve Modeller. Pegem Akademi.
22. Gürbüz, M. (2024). Can Göknil’in çocuk kitaplarının biçim ve içerik özellikleri. [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi.
23. Gürmen, A. (2014). Öykü Çemberi. Timaş Basım Ticaret ve Sanayi Aş.
24. Kaplan, D. Y. (2023). Resim sanatında renk ve renklerin psikofiziksel etkileri üzerine Johannes Itten'in görüşleri. [Yayımlanmış Yüksek lisans tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
25. Kaya, M., & Acarlı, M. (2018). Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar Türkiye’de karikatürün tarihsel gelişimi. Millî Kültür Araştırmaları Dergisi, 2(2), 127–133.
26. Koçak, A., & Arun, Ö. (2013). İçerik analizi çalışmalarında örneklem sorunu. Selçuk İletişim, 4(3), 21–28.
27. Koçsoy, F. G. (2007). Psikoloji ve yazın. Fırat Üniversitesi Doğu Araştırmaları Dergisi, 5(2), 13–21.
28. Kress, G., & van Leeuwen, T. (2006). Reading İmages: The Grammar of Visual Design, (2nd ed.). Routledge.
29. Kıbrıs, İ. (2010). Çocuk Edebiyatı. Kök Yayıncılık.
30. Kilinç, M., & Köksal, S. (2019). Barok dönem resimlerinde kullanılan ışık tekniklerinin günümüz sinema filmlerine yansıması: Kış Uykusu örneği. ARTS: Artuklu Sanat ve Beşeri Bilimler Dergisi, 1(1), 19–30.
31. Koyuncuoğlu, A. (2021). Çocuk edebiyatının dünyadaki ve Türkiye’deki tarihsel gelişimi. Spor, Eğitim ve Çocuk Dergisi, 1(1), 1–16.
32. Küçükşen Öner, B. (2010). İlköğretim öğrencilerinin resimlerinde renk-duygu ilişkisi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
33. Malchiodi, C. A. (2012). Handbook of Art Therapy, (2nd ed.). Guilford Press.
34. Melanlıoğlu, D., Karakuş Tayşi, E., & Özdemir, B. (2013). Yabancılara Türkçe öğretiminde karikatür kullanımı. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(19), 241–256.
35. Molerova, D. (2024). Visual literacy in contemporary media: Interpretation of visual messages in digital culture. Journal of Visual Communication Studies, 5(2), 45–58.
36. Moran, B. (1999). Edebiyat Kuramları ve Eleştiri. İletişim Yayınları.
37. Nezir, M., & Işık, M. (2024). Çağdaş Türk resmine görsel okuryazarlık bağlamında yöntembilimsel bir yaklaşım. Art-e Sanat Dergisi, 17(34), 1–15.
38. Nikolajeva, M., & Scott, C. (2006). How Picturebooks Work. Routledge.
39. Nodelman, P. (1988). Words About Pictures: The Narrative Art of Children's Picture Books. University of Georgia Press.
40. Oğuzkan, F., & Avcı, N. (2014). Resimli kitapların kavram gelişimine etkisi. Kuramsal Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(4), 421–439.
41. Onursoy, S. (2017). Görsel okuryazarlık ve eğitimde görsellerin kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(3), 123–138.
42. Özer, R. T. B., & Özçelik, H. (2021). Günümüz Türk seramik sanatında hayvan formlarında karikatürize etkiler. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 8(73), 2215–2222.
43. Özer, S., & Canduran, K. (2024). Disiplinlerarası bir anlatım biçimi olarak seramik karikatür. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 14(3), 530–545.
44. Piaget, J. (1952). The Origins of Intelligence in Children. International Universities Press.
45. Rifat, M. (2013). Göstergebilimin ABC’si. Say Yayınları.
46. Sak, R. , Şahin, İ. , Öneren, Ç. & Nas, E.(2021). Bir Araştırma Yöntemi Olarak Dokuman Analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 0(4), 227-256.
47. Sayılgan, G., & Aydın, B. (2022). Çocuk kitaplarında görsel ve metinsel etkileşim. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 45–60.
48. Sebik, C. (2018). “Çocuklar! Toprakta Sanat Var” adlı projenin çocuğun görsel ve plastik dil gelişimi yönündeki çıktıları. Kent Akademisi, 11(4), 640–653.
49. Sever, S. (2013). Çocuk ve Edebiyat. Tudem Yayınları.
50. Süzen, G., & Sayın Yücel, H. (2021). Resim sanatında imge, imgelem, yaratıcılık ve yaratma süreci. Fine Arts, 16(2), 177–188.
51. Şenol, F., & Akyol, A. A. (2022). Tarihöncesi (prehistorik) resim sanatı ve tarihlendirme yöntemleri üzerine bir değerlendirme. Amisos, 7(13), 439–446.
52. Şimşek, K., & Kartal, A. (2022). Çocuk edebiyatının başlangıcına dair bir değerlendirme. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 0(29), 345–360.
53. Şirin, M. R. (2016). Çocuk Edebiyatına Eleştirel Bir Bakış. Kapı Yayınları.
54. Temizyürek, F. (2016). Çocuk Edebiyatı. Pegem Akademi.
55. Tepecik, A., & Kayabekir, T. (2017). Resim–metin ilişkisinde yapısal ve bilişsel kavramların tasarım sürecine etkisi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(4), 1641–1653.
56. Uyanık, İ. A., Coşkun, H., & Uğur, Y. (2017). Resim, yazı ve resim ile birlikte yazıyla sunulan nesnelerin Almanca ve Türkçe hatırlamadaki etkisi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 476–486.
57. Vardar, Ş., & Çağlayan, E. (2023). Türk kültüründe turkuaz renginin anlamı ve sanattaki yansımaları. Görsel Sanatlar Araştırmaları Dergisi, 9(2), 112–129.
58. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Harvard University Press.
59. Yavuzer, H. (2014). Çocuk psikolojisi. Remzi Kitabevi.
60. Yazıcı, D. N., Yıldız, C., & Durmuşoğlu, M. C. (2018). Erken çocukluk dönemi resimli çocuk kitaplarının eğitsel özelliklerinin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 1196–1209.
61. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, (10. bs.). Seçkin Yayıncılık.
62. Yıldırım, M. (2020). Rönesans ve Reformasyon. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 8(1), 184–210.
63. Yılmaz, C., & Anameriç, H. (2025). Mizahın belleği: Görsel kültür mirasının korunmasında karikatür koleksiyonlarının rolü ve önemi. Türk Kütüphaneciliği, 39(1), 27–46.
64. Yılmaz, T. (2018). Algı psikolojisi bağlamında renk. Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 38(2), 147–162.
65. Yurttadur, O., Bayrakdar, T., & Gürbüz, A. (2022). İlköğretim öğrencilerinin resimlerinin renk kullanımı açısından incelenmesi. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 0(79), 1265–1278.