Review

TARİHÎ SÜREÇ İLE DÖNEM KAYNAK ESERLERİ VE MEVCUT ARAŞTIRMALARA GÖRE TÜRKMEN ADININ ORTAYA ÇIKIŞI, ANLAMI VE YAYILIMI

Volume: 9 Number: 16 August 29, 2026
EN TR

TARİHÎ SÜREÇ İLE DÖNEM KAYNAK ESERLERİ VE MEVCUT ARAŞTIRMALARA GÖRE TÜRKMEN ADININ ORTAYA ÇIKIŞI, ANLAMI VE YAYILIMI

Abstract

Tarihi olguların oluşumu ve gelişiminde kişiler, toplumlar ve coğrafyaların karşılıklı etkileşimlerinin belirleyici olduğu bilinmektedir. Değindiğimiz etkileşim kendisini devlet ve toplum adlandırmalarında da göstermektedir. Dolayısıyla devlet, toplum ve yönetici isimleri siyasi, sosyal ve kültürel yönleriyle dikkatleri çekmiş, araştırmacılar tarafından incelenerek tarihi bütünlük içerisinde değerlendirilmiştir. Bu bağlamda Türk tarihi zengin bir mirasa sahiptir. Hunların siyasallaşmalarıyla başlayan süreç Göktürklerin inkırazıyla doğu ve batı Türkleri olarak ikiye ayrılmıştır. Doğu Türkleri Uygur, Karahanlı ve Timurlu ekseninde gelişirken; Batı Türkleri ile Ortadoğu ve Balkanlar Türkmenler minvalinde şekillenmiştir. Göktürklerin tarih sahnesinden çekilmesiyle etkili olmaya başlayan Oğuzlar, İslamlâşmaları üzerine Türkmen olarak ifade edilmeye başlanmış ve Moğol İstilası sonrasında bu adlandırma hâkim söylem haline gelmiştir. Osmanlı döneminde Batı Anadolu’da yörük olarak ifade edilseler de nihayetinde Türk olarak nitelendirilmişlerdir. Selçuklu ve Osmanlı gibi cihanşümul devletler kurarak kozmopolit medeniyet inşa eden Türkmenler, araştırmacıların dikkatlerini çekmiş başta siyasi faaliyetleri olmak üzere farklı yönleriyle incelenmişlerdir. Diğer taraftan birbirleriyle yakından alakalı olan Türk, Oğuz ve Türkmen adları da ilgi odağı halline gelmiş, müstakil başlıklar altında incelenerek dil ve tarih açısından değerlendirilmişlerdir. Yapılan çalışmalar neticesinde Türkmen adının anlamı olarak “Müslüman Türk”, “has Türk/koyu Türk” ve “tercüman” ifadeleri yaygın olarak kabul görmüştür. Ayrıca az olmakla beraber toplumsal oluşumu ve gelişimi konularına da değinilmiştir. Buradan hareketle Türkmen adı inanç bağlamında şekillenen, geleneksel yaşam ile kırsal yaşamı çerçevesinde toplumsal ayrışmayı gösteren en nihayetinde de Oğuz ve Türk adları arasında ara dönemi temsil eden bir topluluk adıdır. Biz de nitel araştırma metoduyla var olan çalışmaları, kaynak eserlerle çalışmamızda yer vererek tüme varım anlayışıyla değerlendirip alana katkı vermek niyetindeyiz.

Keywords

References

  1. Agacanov, S. G., Oğuzlar, çev. Ekber N. Necef-Ahmet Annaberdiyev, Selenge Yayınları, İstanbul 2013.
  2. Agajanov, S. G., “The States of The Oghuz, the Kimek and the Kïpchak”, History of Civilizations of Central Asia, Edt. M. S. Asimov and C. E. Bosworth, C. IV, Unesco Publishing, Paris 1998, ss. 66-82.
  3. Akün, Ömer Faruk, “Kâşgarlı Mahmud”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 25, Ankara 2022, ss. 9-15.
  4. Doktor Frayliç ve Mühendis Raulig, Türkmen Aşiretleri, ter. Hâbil Âdem (Pelister), İstanbul 1334; Türkmen Aşiretleri, haz. Hasan Babacan, Servet Avşar, Vadi Yayınları, Ankara 2008.
  5. Ebi’l-Hasan Alî b. el-Hüseyn b. Alî el-Mes‘ûdî, Mürûcü’ẕ-Zeheb ve Meʿâdinü’l-Cevher, C. 2, haz. Kemâl Hasan Mer‘î, el-Mektebetü’l-Asriyye Yayınları, Beyrut 2005.
  6. Golden, Peter B., Türk Halkları Tarihine Giriş, çev. Osman Karataş, Ötüken Yayınları, İstanbul 2013.
  7. Gündoğdu, Abdullah, “Türkmenler ve Türkmen Adı Üzerine Yeni Görüşler Türkmenler Türgişler miydi?”, XI. Milli Türkoloji Kongresi Bildirileri, C. 2, İstanbul 2015, ss. 17-33.
  8. Gündüz, Tufan, “Anadolu Selçukluları ve Türkmenler”, Türkmenler üzerine Makaleler (Bozkırın Efendileri), Yeditepe Yayınları, İstanbul 2009, ss. 49-71.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of Muslim Turkish Countries and Societies

Journal Section

Review

Publication Date

August 29, 2026

Submission Date

June 22, 2026

Acceptance Date

August 18, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 9 Number: 16

APA
Günler, M. (2026). TARİHÎ SÜREÇ İLE DÖNEM KAYNAK ESERLERİ VE MEVCUT ARAŞTIRMALARA GÖRE TÜRKMEN ADININ ORTAYA ÇIKIŞI, ANLAMI VE YAYILIMI. Akademik Tarih Ve Araştırmalar Dergisi, 9(16). https://doi.org/10.56448/ataddergi.1976471
AMA
1.Günler M. TARİHÎ SÜREÇ İLE DÖNEM KAYNAK ESERLERİ VE MEVCUT ARAŞTIRMALARA GÖRE TÜRKMEN ADININ ORTAYA ÇIKIŞI, ANLAMI VE YAYILIMI. ATAD JOURNAL. 2026;9(16). doi:10.56448/ataddergi.1976471
Chicago
Günler, Mevlüt. 2026. “TARİHÎ SÜREÇ İLE DÖNEM KAYNAK ESERLERİ VE MEVCUT ARAŞTIRMALARA GÖRE TÜRKMEN ADININ ORTAYA ÇIKIŞI, ANLAMI VE YAYILIMI”. Akademik Tarih Ve Araştırmalar Dergisi 9 (16). https://doi.org/10.56448/ataddergi.1976471.
EndNote
Günler M (August 1, 2026) TARİHÎ SÜREÇ İLE DÖNEM KAYNAK ESERLERİ VE MEVCUT ARAŞTIRMALARA GÖRE TÜRKMEN ADININ ORTAYA ÇIKIŞI, ANLAMI VE YAYILIMI. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi 9 16
IEEE
[1]M. Günler, “TARİHÎ SÜREÇ İLE DÖNEM KAYNAK ESERLERİ VE MEVCUT ARAŞTIRMALARA GÖRE TÜRKMEN ADININ ORTAYA ÇIKIŞI, ANLAMI VE YAYILIMI”, ATAD JOURNAL, vol. 9, no. 16, Aug. 2026, doi: 10.56448/ataddergi.1976471.
ISNAD
Günler, Mevlüt. “TARİHÎ SÜREÇ İLE DÖNEM KAYNAK ESERLERİ VE MEVCUT ARAŞTIRMALARA GÖRE TÜRKMEN ADININ ORTAYA ÇIKIŞI, ANLAMI VE YAYILIMI”. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi 9/16 (August 1, 2026). https://doi.org/10.56448/ataddergi.1976471.
JAMA
1.Günler M. TARİHÎ SÜREÇ İLE DÖNEM KAYNAK ESERLERİ VE MEVCUT ARAŞTIRMALARA GÖRE TÜRKMEN ADININ ORTAYA ÇIKIŞI, ANLAMI VE YAYILIMI. ATAD JOURNAL. 2026;9. doi:10.56448/ataddergi.1976471.
MLA
Günler, Mevlüt. “TARİHÎ SÜREÇ İLE DÖNEM KAYNAK ESERLERİ VE MEVCUT ARAŞTIRMALARA GÖRE TÜRKMEN ADININ ORTAYA ÇIKIŞI, ANLAMI VE YAYILIMI”. Akademik Tarih Ve Araştırmalar Dergisi, vol. 9, no. 16, Aug. 2026, doi:10.56448/ataddergi.1976471.
Vancouver
1.Mevlüt Günler. TARİHÎ SÜREÇ İLE DÖNEM KAYNAK ESERLERİ VE MEVCUT ARAŞTIRMALARA GÖRE TÜRKMEN ADININ ORTAYA ÇIKIŞI, ANLAMI VE YAYILIMI. ATAD JOURNAL. 2026 Aug. 1;9(16). doi:10.56448/ataddergi.1976471

                                                     The Journal of Academic History and Research is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
                                                                                                     33583335823358433585