TR
EN
Coğrafyanın Kuramsal Çerçevesinde Toponimi: Yer Adları Anlayışının Paradigmatik Dönüşümü
Abstract
Toponimi, beşeri coğrafyanın bilimsel bir kimlik kazanmasıyla birlikte gelişme gösteren önemli bir araştırma alanıdır. Ancak uzun yıllar teorik temelleri ihmal edilmiş daha çok saha araştırmaları şeklinde yürütülen bir disiplin olmaktan öteye gidememiştir. Çalışmada coğrafya disiplininin kuramsal çerçevesinde gerçekleşen paradigmatik dönüşümlerin, toponimik anlayış üzerindeki etkileri teorik olarak ele alınmıştır. Bu doğrultuda modern coğrafya dönemindeki çevresel determinizm, olasılıkçılık ve bölgeselcilik paradigmaları ile çağdaş dönemdeki pozitivist, Marksist, hümanist, feminist, post-kolonyal ve post-yapısalcı paradigmalar incelenerek bu paradigmaların hakim olduğu dönemlerde yapılan toponimi çalışmaları analiz edilmiştir. Alanyazın, paradigmaların yer adları anlayışına etkileri ve anlayış değişikliklerini tespit etmeye imkân tanımıştır. Böylece, toponimik anlayışın kuramsal süreklilik ve kırılma mantığı içinde nasıl şekillendiği izlenerek değerlendirilmiştir. Modern dönemde genellikle etimolojik ve ansiklopedik bir yaklaşımla ele alınan yer adlarının, çağdaş coğrafi paradigmalar doğrultusunda toplumsal kimlik, toplumsal cinsiyet, ideoloji, jeopolitik söylemler ve iktidar ilişkileri bağlamında yeniden kavramsallaştırıldığı görülmüştür. Coğrafya disiplininin kuramsal çerçevesinde yer adları anlayışındaki değişim sürecinin irdelenmesi hem coğrafi düşüncenin evrimini yeniden okumaya hem de toponimi çalışmalarının teorik temellerini güçlendirmeye olanak sağlayacaktır. Çalışma neticesinde toponimi anlayışının, coğrafi düşüncenin tarihsel ve kuramsal dönüşümleriyle biçimlendiği sonucuna ulaşılmıştır.
Keywords
References
- Alderman, D. H. (2008). Place, naming and the interpretation of cultural landscapes. B. Graham, & P. Howard (Eds.), The Ashgate research companion to heritage and identity içinde (ss. 195-214). Routledge.
- Aliağaoğlu, A. (2013). Şehirsel Toponimi: Balıkesir ilinde mahalle adları, bir sınıflandırma denemesi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(29), 45-62.
- Aliağaoğlu, A., & Uğur, A. (2018). Şehirsel toponimi: Erzurum'da cadde adları. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(40), 1-26. https://doi.org/10.31795/baunsobed.489078
- Aliağaoğlu, A., & Uzun, A. (2021). Şehirsel toponimi (hodonimi): Türkiye için bir tipoloji denemesi. Coğrafi Bilimler Dergisi, 9(2), 123-134. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000121
- Anderson, B. (2023). Hayali cemaatler milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması. (İ. Savaşır, Çev.) Metis. (Orijinal yayın tarihi 1983).
- Andrews, J. (1975). A paper landscape: The ordnance survey in nineteenth-century ireland. Clarendon. Arı, Y. (2005). Amerikan kültürel coğrafyasında peyzaj kavramı. Doğu Coğrafya Dergisi, 10-13, 311-339. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunidcd/issue/2434/30933
- Avdić, B., Mirić, R., Drešković, N., & Krevs, M. (2023). Cultural crossroads in toponymy: Case study of Bosnia and Herzegovina. G. O’Reilly (Ed.), Place naming, identities and geography. Key challenges in geography içinde (ss. 341-362). Springer.https://doi.org/10.1007/978-3-031-21510-0_15
- Azaryahu, M. (1996). The power of commemorative street names. Environment and Planning D: Society and Space, 14(3), 311-330. https://doi.org/10.1068/d140311
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Cultural Geography
Journal Section
Research Article
Publication Date
December 31, 2025
Submission Date
June 7, 2025
Acceptance Date
December 18, 2025
Published in Issue
Year 2025 Volume: 30 Number: 54
APA
Ak, M. M., & Kadıoğlu, Y. (2025). Coğrafyanın Kuramsal Çerçevesinde Toponimi: Yer Adları Anlayışının Paradigmatik Dönüşümü. Doğu Coğrafya Dergisi, 30(54), 1-12. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.1715734
AMA
1.Ak MM, Kadıoğlu Y. Coğrafyanın Kuramsal Çerçevesinde Toponimi: Yer Adları Anlayışının Paradigmatik Dönüşümü. Eastern Geographical Review. 2025;30(54):1-12. doi:10.17295/ataunidcd.1715734
Chicago
Ak, Murat Mustafa, and Yahya Kadıoğlu. 2025. “Coğrafyanın Kuramsal Çerçevesinde Toponimi: Yer Adları Anlayışının Paradigmatik Dönüşümü”. Doğu Coğrafya Dergisi 30 (54): 1-12. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.1715734.
EndNote
Ak MM, Kadıoğlu Y (December 1, 2025) Coğrafyanın Kuramsal Çerçevesinde Toponimi: Yer Adları Anlayışının Paradigmatik Dönüşümü. Doğu Coğrafya Dergisi 30 54 1–12.
IEEE
[1]M. M. Ak and Y. Kadıoğlu, “Coğrafyanın Kuramsal Çerçevesinde Toponimi: Yer Adları Anlayışının Paradigmatik Dönüşümü”, Eastern Geographical Review, vol. 30, no. 54, pp. 1–12, Dec. 2025, doi: 10.17295/ataunidcd.1715734.
ISNAD
Ak, Murat Mustafa - Kadıoğlu, Yahya. “Coğrafyanın Kuramsal Çerçevesinde Toponimi: Yer Adları Anlayışının Paradigmatik Dönüşümü”. Doğu Coğrafya Dergisi 30/54 (December 1, 2025): 1-12. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.1715734.
JAMA
1.Ak MM, Kadıoğlu Y. Coğrafyanın Kuramsal Çerçevesinde Toponimi: Yer Adları Anlayışının Paradigmatik Dönüşümü. Eastern Geographical Review. 2025;30:1–12.
MLA
Ak, Murat Mustafa, and Yahya Kadıoğlu. “Coğrafyanın Kuramsal Çerçevesinde Toponimi: Yer Adları Anlayışının Paradigmatik Dönüşümü”. Doğu Coğrafya Dergisi, vol. 30, no. 54, Dec. 2025, pp. 1-12, doi:10.17295/ataunidcd.1715734.
Vancouver
1.Murat Mustafa Ak, Yahya Kadıoğlu. Coğrafyanın Kuramsal Çerçevesinde Toponimi: Yer Adları Anlayışının Paradigmatik Dönüşümü. Eastern Geographical Review. 2025 Dec. 1;30(54):1-12. doi:10.17295/ataunidcd.1715734