Araştırma Makalesi

Coğrafyanın Kuramsal Çerçevesinde Toponimi: Yer Adları Anlayışının Paradigmatik Dönüşümü

Cilt: 30 Sayı: 54 31 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Coğrafyanın Kuramsal Çerçevesinde Toponimi: Yer Adları Anlayışının Paradigmatik Dönüşümü

Öz

Toponimi, beşeri coğrafyanın bilimsel bir kimlik kazanmasıyla birlikte gelişme gösteren önemli bir araştırma alanıdır. Ancak uzun yıllar teorik temelleri ihmal edilmiş daha çok saha araştırmaları şeklinde yürütülen bir disiplin olmaktan öteye gidememiştir. Çalışmada coğrafya disiplininin kuramsal çerçevesinde gerçekleşen paradigmatik dönüşümlerin, toponimik anlayış üzerindeki etkileri teorik olarak ele alınmıştır. Bu doğrultuda modern coğrafya dönemindeki çevresel determinizm, olasılıkçılık ve bölgeselcilik paradigmaları ile çağdaş dönemdeki pozitivist, Marksist, hümanist, feminist, post-kolonyal ve post-yapısalcı paradigmalar incelenerek bu paradigmaların hakim olduğu dönemlerde yapılan toponimi çalışmaları analiz edilmiştir. Alanyazın, paradigmaların yer adları anlayışına etkileri ve anlayış değişikliklerini tespit etmeye imkân tanımıştır. Böylece, toponimik anlayışın kuramsal süreklilik ve kırılma mantığı içinde nasıl şekillendiği izlenerek değerlendirilmiştir. Modern dönemde genellikle etimolojik ve ansiklopedik bir yaklaşımla ele alınan yer adlarının, çağdaş coğrafi paradigmalar doğrultusunda toplumsal kimlik, toplumsal cinsiyet, ideoloji, jeopolitik söylemler ve iktidar ilişkileri bağlamında yeniden kavramsallaştırıldığı görülmüştür. Coğrafya disiplininin kuramsal çerçevesinde yer adları anlayışındaki değişim sürecinin irdelenmesi hem coğrafi düşüncenin evrimini yeniden okumaya hem de toponimi çalışmalarının teorik temellerini güçlendirmeye olanak sağlayacaktır. Çalışma neticesinde toponimi anlayışının, coğrafi düşüncenin tarihsel ve kuramsal dönüşümleriyle biçimlendiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Alderman, D. H. (2008). Place, naming and the interpretation of cultural landscapes. B. Graham, & P. Howard (Eds.), The Ashgate research companion to heritage and identity içinde (ss. 195-214). Routledge.
  2. Aliağaoğlu, A. (2013). Şehirsel Toponimi: Balıkesir ilinde mahalle adları, bir sınıflandırma denemesi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(29), 45-62.
  3. Aliağaoğlu, A., & Uğur, A. (2018). Şehirsel toponimi: Erzurum'da cadde adları. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(40), 1-26. https://doi.org/10.31795/baunsobed.489078
  4. Aliağaoğlu, A., & Uzun, A. (2021). Şehirsel toponimi (hodonimi): Türkiye için bir tipoloji denemesi. Coğrafi Bilimler Dergisi, 9(2), 123-134. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000121
  5. Anderson, B. (2023). Hayali cemaatler milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması. (İ. Savaşır, Çev.) Metis. (Orijinal yayın tarihi 1983).
  6. Andrews, J. (1975). A paper landscape: The ordnance survey in nineteenth-century ireland. Clarendon. Arı, Y. (2005). Amerikan kültürel coğrafyasında peyzaj kavramı. Doğu Coğrafya Dergisi, 10-13, 311-339. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunidcd/issue/2434/30933
  7. Avdić, B., Mirić, R., Drešković, N., & Krevs, M. (2023). Cultural crossroads in toponymy: Case study of Bosnia and Herzegovina. G. O’Reilly (Ed.), Place naming, identities and geography. Key challenges in geography içinde (ss. 341-362). Springer.https://doi.org/10.1007/978-3-031-21510-0_15
  8. Azaryahu, M. (1996). The power of commemorative street names. Environment and Planning D: Society and Space, 14(3), 311-330. https://doi.org/10.1068/d140311

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kültür Coğrafyası

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

7 Haziran 2025

Kabul Tarihi

18 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 30 Sayı: 54

Kaynak Göster

APA
Ak, M. M., & Kadıoğlu, Y. (2025). Coğrafyanın Kuramsal Çerçevesinde Toponimi: Yer Adları Anlayışının Paradigmatik Dönüşümü. Doğu Coğrafya Dergisi, 30(54), 1-12. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.1715734

Content of this journal is licensed under a Creative Commons Attribution NonCommercial 4.0 International License

29929