TR
EN
Coğrafyanın Kuramsal Çerçevesinde Toponimi: Yer Adları Anlayışının Paradigmatik Dönüşümü
Öz
Toponimi, beşeri coğrafyanın bilimsel bir kimlik kazanmasıyla birlikte gelişme gösteren önemli bir araştırma alanıdır. Ancak uzun yıllar teorik temelleri ihmal edilmiş daha çok saha araştırmaları şeklinde yürütülen bir disiplin olmaktan öteye gidememiştir. Çalışmada coğrafya disiplininin kuramsal çerçevesinde gerçekleşen paradigmatik dönüşümlerin, toponimik anlayış üzerindeki etkileri teorik olarak ele alınmıştır. Bu doğrultuda modern coğrafya dönemindeki çevresel determinizm, olasılıkçılık ve bölgeselcilik paradigmaları ile çağdaş dönemdeki pozitivist, Marksist, hümanist, feminist, post-kolonyal ve post-yapısalcı paradigmalar incelenerek bu paradigmaların hakim olduğu dönemlerde yapılan toponimi çalışmaları analiz edilmiştir. Alanyazın, paradigmaların yer adları anlayışına etkileri ve anlayış değişikliklerini tespit etmeye imkân tanımıştır. Böylece, toponimik anlayışın kuramsal süreklilik ve kırılma mantığı içinde nasıl şekillendiği izlenerek değerlendirilmiştir. Modern dönemde genellikle etimolojik ve ansiklopedik bir yaklaşımla ele alınan yer adlarının, çağdaş coğrafi paradigmalar doğrultusunda toplumsal kimlik, toplumsal cinsiyet, ideoloji, jeopolitik söylemler ve iktidar ilişkileri bağlamında yeniden kavramsallaştırıldığı görülmüştür. Coğrafya disiplininin kuramsal çerçevesinde yer adları anlayışındaki değişim sürecinin irdelenmesi hem coğrafi düşüncenin evrimini yeniden okumaya hem de toponimi çalışmalarının teorik temellerini güçlendirmeye olanak sağlayacaktır. Çalışma neticesinde toponimi anlayışının, coğrafi düşüncenin tarihsel ve kuramsal dönüşümleriyle biçimlendiği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Alderman, D. H. (2008). Place, naming and the interpretation of cultural landscapes. B. Graham, & P. Howard (Eds.), The Ashgate research companion to heritage and identity içinde (ss. 195-214). Routledge.
- Aliağaoğlu, A. (2013). Şehirsel Toponimi: Balıkesir ilinde mahalle adları, bir sınıflandırma denemesi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(29), 45-62.
- Aliağaoğlu, A., & Uğur, A. (2018). Şehirsel toponimi: Erzurum'da cadde adları. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(40), 1-26. https://doi.org/10.31795/baunsobed.489078
- Aliağaoğlu, A., & Uzun, A. (2021). Şehirsel toponimi (hodonimi): Türkiye için bir tipoloji denemesi. Coğrafi Bilimler Dergisi, 9(2), 123-134. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000121
- Anderson, B. (2023). Hayali cemaatler milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması. (İ. Savaşır, Çev.) Metis. (Orijinal yayın tarihi 1983).
- Andrews, J. (1975). A paper landscape: The ordnance survey in nineteenth-century ireland. Clarendon. Arı, Y. (2005). Amerikan kültürel coğrafyasında peyzaj kavramı. Doğu Coğrafya Dergisi, 10-13, 311-339. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunidcd/issue/2434/30933
- Avdić, B., Mirić, R., Drešković, N., & Krevs, M. (2023). Cultural crossroads in toponymy: Case study of Bosnia and Herzegovina. G. O’Reilly (Ed.), Place naming, identities and geography. Key challenges in geography içinde (ss. 341-362). Springer.https://doi.org/10.1007/978-3-031-21510-0_15
- Azaryahu, M. (1996). The power of commemorative street names. Environment and Planning D: Society and Space, 14(3), 311-330. https://doi.org/10.1068/d140311
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Kültür Coğrafyası
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
31 Aralık 2025
Gönderilme Tarihi
7 Haziran 2025
Kabul Tarihi
18 Aralık 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 30 Sayı: 54