According to the Complaints of the Kazakh People, the Resettlement Policy of Tsarist Russia at the Beginning of the 20th Century

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 922 - 943, 03.06.2025

Mirzahan Egamberdiyev , Aiman Azmukhanova

https://doi.org/10.46868/atdd.2025.899

Öz

The resettlement policies of Tsarist Russia in the Kazakh Steppes at the beginning of the 20th century deeply affected not only the demographic structure, but also the socio-political order of Kazakh society. This study analyses the content, implementation and social repercussions of Tsarist Russia's resettlement policies based on the complaints of the Kazakh people. The reason for the selection of the subject is to contribute to a deeper understanding of the effects of the resettlement process on today's socio-historical structure within the framework of Kazakh-Russian relations. In this context, the aim of the research is to reveal the consequences of the settlement policies carried out during the Tsarist period on the indigenous Kazakh population and to analyse the legal and administrative framework of the administrative practices of the period. The hypothesis of the study is that the administrative and settlement policies of the Tsarist administration in Turkestan were a systematic strategy to transform the region in favour of Russian peasants, disregarding the socio-economic rights of the Kazakh people. The research is based on K. K. Palen's senatorial study of 1908, legal documents of the period and petitions of complaints of the local population. The theoretical approach is based on the ‘colonial restructuring’ approach, and the methodology is based on historical analysis, document analysis and comparative evaluation. As a result, it is shown that P. Stolypin's reforms were not only an attempt at economic resettlement, but also a means of consolidating Tsarist Russia's rule in Turkestan. The intense complaints of the Kazakh people are the reflection of the social reactions against the legitimacy of these policies and the struggle for identity, supported by historical documents.

Anahtar Kelimeler

Tsarist Russia , Resettlement Policy , Kazakh People , Turkestan , K. K. Palen Study , P. Stolypin Reforms

Kazak Halkının Şikayetlerine Göre 20 Yüzyılın Başında Çarlık Rusya’nın İskân Politikası

Öz

20. yüzyılın başlarında Çarlık Rusyası’nın Kazak Bozkırlarında yürüttüğü iskân politikaları, yalnızca demografik yapıyı değil, aynı zamanda Kazak toplumunun sosyo-politik düzenini de derinden etkilemiştir. Bu çalışmada, özellikle Kazak halkının şikayetleri temel alınarak Çarlık Rusya’nın iskân politikalarının içeriği, uygulanma biçimleri ve toplumsal yansımaları analiz edilmektedir. Konunun seçilmesinin nedeni, Kazak-Rus ilişkileri çerçevesinde iskân sürecinin bugünkü sosyo-tarihsel yapı üzerindeki etkilerinin daha derinlemesine anlaşılmasına katkı sağlamaktır. Bu bağlamda araştırmanın amacı, Çarlık döneminde yürütülen iskân politikalarının yerli Kazak nüfus üzerindeki sonuçlarını ortaya koymak ve dönemin yönetim uygulamalarına dair hukuki ve idari çerçeveyi analiz etmektir. Çalışmanın hipotezi, Çarlık yönetiminin Türkistan’daki idari ve iskân politikalarının, Kazak halkının sosyo-ekonomik haklarını göz ardı ederek bölgeyi Rus köylüler lehine dönüştürmeye yönelik sistematik bir strateji olduğudur. Araştırma, K. K. Palen’in 1908 tarihli senatör incelemesi, dönemin hukuki belgeleri ve yerel halkın şikayet dilekçeleri üzerinden ilerlemektedir. Teorik olarak “sömürgeci yeniden yapılandırma” yaklaşımı temel alınmakta; yöntem olarak ise tarihsel analiz, belge incelemesi ve karşılaştırmalı değerlendirme teknikleri kullanılmaktadır. Sonuç olarak, P. Stolıpin’in reformlarının sadece ekonomik bir yeniden iskân girişimi değil, aynı zamanda Çarlık Rusyası’nın Türkistan’daki egemenliğini pekiştirmeye yönelik bir araç olduğu ortaya konulmuştur. Kazak halkının yoğun şikayetleri, bu politikaların meşruiyetine karşı gelişen toplumsal tepkilerin ve kimlik mücadelesinin tarihsel belgelerle desteklenen yansımasıdır.

Anahtar Kelimeler

Çarlık Rusyası , Iskân Politikası , Kazak Halkı , Türkistan , K. K. Palen İncelemesi , P. Stolıpin Reformları

Kaynakça

• TsGA RK. F.64. Op.1. D.4720. L.368.
• TsGA RK. F.25. Op.1. D.2946. L.43.
• TsGA RK. F.25. Op.1. D.2682. L.22.
• TsGA RK. F.29. Op.1. D.60. L.25-26.
• TsGA RK. F.8. Op.1. D.27. L.1.
• TsGA RK. F.R-9. Op.1. D.56. L.1-6.
• TsGA RK. F.R-1414. Op.1. D.11. L.30.
• TsGA RK. F.19. Op.1. D.67. L.57.
• TsGA RK. F.19. Op.1. D.65. L.162.
• TsGA RK. F.19. Op.1. D.65. L.264-265. TsGA RK. F.19. Op.1. D.65. L.3. TsGA RK. F.19. Op.2. D.210. L.2.
• TsGA RK. F.19. Op.1. D.26. L.163-177.
• TsGA RK. F.19. Op.2. D.210. L.20. TsGA RK. F.19. Op.1. D.65. L.3. TsGA RK. F.19. Op.1. D.65. L.270.
• TsGA RK. F.19. Op.1. D.67. L.57. TsGA RK. F.19. Op.1. D.67. L.22.
• TsGA RK. F.19. Op.2. D.270. L.128-130. TsGA RK. F.19. Op.1. D.26. L.212. TsGA RK. F.19. Op.1. D.67. L.12. TsGA RK. F.19. Op.1. D.8. L.5.
• Abaşin S. Sovetskiy kishlak: Mezhdu kolonializmom i modernizatsiey. M.: NLO.
• Abaşin, S. (2015). Ocherk pervyy. Tri vzglyada na zavoevanie Birinci deneme. Fetihin Üç Görünümü.
• Galuzo, P.G. (1965). Agrarnye otnosheniya na yuge Kazakhstana v 1867–1914 gg. 1867-1914 yılları arasında Kazakistan'ın güneyindeki tarımsal ilişkiler. Nauka.
• Geyer, I. I. (1893). Po russkim seleniyam Syr-Dar’inskoy oblasti (Pis’ma s dorogi). Syr-Dar'inskaya bölgesindeki Rus köyleri hakkında (Yoldan mektuplar. T. 1. Chimkentskiy uyezd. Taşkent.
• Grodekov, N. I. (1889). Kirgizy i karakirgizy Syr-Dar’inskoy oblasti. Sir Derya bölgesinin Kırgızları Karakırgızları.T.1. Yuridicheskiy byt. Taşkent.
• Kaufman A. A. (1910). Formy khozyaystva v ikh istoricheskom razvitii. Tarihsel gelişimleri içinde ekonomi biçimleri. izd. Narodnykh Universitetov.
• Kozhahmetov, G. Z. (1999). Gosudarstvennaya Duma i narody Stepnogo kraya v 1905–1917 gg. Devlet Duması ve Bozkır bölgesinin halkları 1905-1917. Bolaşak-Baspa.
• Kranikhfeld, V. P. (1898). Stepnoe kirgizskoe khozyaystvo v Uralskom uyezde. Uralsk bölgesindeki Bozkır Kırgız çiftliği. Pamyatnaya knizhka Uralskoy oblasti na 1898 god.Saratov.
• Ksenjik, G. N. (2015). Istoricheskaya geografiya stepnykh oblastey Kazakhstana v XIX – nachale XX vv.. 20. yüzyıldan 20. yüzyılın başlarına kadar Kazakistan'ın bozkır bölgelerinin tarihi coğrafyası. Ayğanım.
• Palen, K. K. (1910). Otchyot po revizii Turkestanskogo kraya, proizvedyonnoy po Vysochayshemu poveleniyu senatorom gofmeysterom grafom K.K. Palenom. Senatör Hofmeister Kont K. K. tarafından Türkistan bölgesinin en yüksek emirle denetlenmesine ilişkin rapor Palenom] Pereselentscheskoye delo v Turkestane. SPb.
• Pereudina, N. (1981). Materialy senatorskoy revizii Turkestanskogo kraya 1908–1910 godov. 1908-1910 yıllarında Türkistan bölgesinin senato denetiminin materyalleri. Istoriya SSSR, 3.
• Sedel’nikov, T.I. (1907). Bor’ba za zemlyu v Kirgizskoy stepi (kirgizskiy zemel’nyy vopros i kolonizatsionnaya politika pravitel’stva). Kırgız Bozkırında Toprak Mücadelesi (Kırgız Toprak Sorunu ve Hükümetin Kolonizasyon Politikası). Elektropechatnya tovarishchestva. Delos.
• Şkapskiy, O. A. (1906). Pereselentsy-samovol’tsy i agrarnyy vopros v Semirechenskoy oblasti. Semirechye bölgesindeki kendi isteğiyle yerleşenler ve tarım sorunu. izd. Per. upr.
• Skriplev, P. (1909). Ekonomicheskoe polozhenie pereselentsev, vodvorivshikhsya v Chimkentskom uyezde, Syr. Daryinskoy oblasti. Sir-Derya Bölgesi Çimkent İlçesine yerleşen yerleşimcilerin ekonomik durumu. Voprosy kolonizatsii. 4.
• Stetkeviç, A. (1899). Ubytochen li Turkestan dlya Rossii. [ Türkistan Rusya için kârsız mı?. SPb.
• Stolypin P. A. & Krivoşein A.V. (1911). Zapiska predsedatelya Soveta ministrov i glavnoupravlyayuşçego zemleustroystvom i zemledeliem o poezdke v Sibir’ v 1911 godu. Voprosy kolonizatsii., 8.
• Süleymenov, B. (1963). Agrarnyy vopros v Kazakhstane posledney treti XIX – nachala XX vv. (1867–1907 gg.). 20. yüzyılın son üçte biri - 20. yüzyılın başlarında Kazakistan'da tarım sorunu. (1867–1907). Izd. AN KazSSR.
• Türkistanskiye Vedomosti Gazetesi. (1908, 153).
• Tursunbaev, A. B. (1950). Iz istorii krest’yanskogo pereseleniya v Kazakhstane. Kazakistan'daki köylü göçünün tarihinden. Izd. AN KazSSR.
• Veletskıy, S. N. (1913). Zapiska o polozhenii i nuzhdakh pereselentscheskogo dela v Semirechenskom rayone k 1-mu yanvarya 1913 goda. 1 Ocak 1913'te Semireçensk bölgesindeki yeniden yerleşim işinin durumu ve ihtiyaçları hakkında not. SPb.
• Veletskiy, S. N. (1916). Semirechenskaya oblast’ i yeyo koloniya. Itogi rabot po kolonizatsii Semirech’ya za 8 let (1906–1913 gg.). Semireçensk bölgesi ve kolonisi. Semirechye'nin 8 yıllık (1906-1913) kolonizasyonuna ilişkin çalışmaların sonuçları. SPb.
• Venyukov, M. (1860). Zametki o stepnykh pokhodakh v Srednyuyu Aziyu. Orta Asya'daki bozkır seferlerine dair notlar. Voyennyy sbornik, 12, 269–298.
• Vışoçayşe odobrennoe 18 iyunya 1908 g. osoboe nastavlenie senatoru, naznaçennomu po Vışoçayşemu poveleniyu k proizvodstvu revizii Turkestanskogo kraya. Turkestanskie vedomosti. 1908.153.
• Voşçinin, V. (1914). Ocherki Novogo Turkestana. Svet i teni russkoy kolonizatsii. Yeni Türkistan Üzerine Denemeler. Rus sömürgeciliğinin ışığı ve gölgeleri. SPb.