Ermənistanda və Azərbaycanda Eksklavların Yaranması Tarixinə Dair

Öz

Məqalə Ermənistandakı Azərbaycanın 4 eksklavının və Ermənistanın Azərbaycandakı 1 eksklavının yaranması tarixinə həsr olunmuşdur. Məlumdur ki, 2020-ci ilin payızında, 44 günlük müharibədə Ermənistan Azərbaycan tərəfindən məğlubiyyətə uğradıldı və Azərbaycan Ordusu Qarabağı erməni işğalından azad etdi. Lakin Azərbaycana aid daha 8 kənd Ermənistanın işğalında qalmaqda davam edirdi.Bu kəndlərdən - Qazax rayonuna aid Bağanis Ayrım, Xeyrimli, Qızıl Hacılı və Aşağı Əskipara kəndləri ikitərəfli danışıqlar nəticəsində 2024-cü ilin aprel-may aylarında azad edildi və Azərbaycana qaytarıldı. Amma Azərbaycanın Ermənistanda 4 eksklavı – Sofulu, Barxudarlı, Yuxarı Əskipara və Kərki kəndləri hələ də Azərbaycana qaytarılmamışdır.Ermənistanın iddiasına görə Azərbaycan ərazisində onun 1 eksklavı- Başkənd kəndi vardır. Beləliklə, eksklav məsələsi bu gün Azərbaycan-Ermənistan arasında sülh danışıqlarında və sərhədlərin müəyyən olunmasında bir problem olaraq qalmaqdadır.Bu məsələnin həlli ilə bağlı müxtəlif variantlar təklif olunur. Məqalədə müəllif adı çəkilən eksklavların yaranması tarixini arxiv sənədləri əsasında araşdırmışdır və bütün 5 kəndin tarixən Azərbaycana məxsus olduğunu göstərmiş, bu kəndlərin Sovetlər Birliyi dönəmində Azərbaycana qarşı aparılan ədalətsiz siyasət nəticəsində eksklava çevrilməsini dəlillərlə sübut etmiş və məsələnin həlli ilə bağlı ö təklifini vermişdir.

Anahtar Kelimeler

• Eksklav
• Başkənd
• Sofulu
• Barxudarlı
• Kərki
• Yuxarı Əskipara

On the History of the Emergence of Exclaves in Armenia and Azerbaijan

Abstract

The article is devoted to the history of the emergence of four Azerbaijani enclaves located in Armenia and one Armenian enclave located in Azerbaijan. It is well known that in the autumn of 2020, during the 44-day war, Armenia was defeated by Azerbaijan, and the Azerbaijani Army liberated Karabakh from Armenian occupation. However, eight villages belonging to Azerbaijan continued to remain under Armenian occupation. Among these villages, Baghanis Ayrim, Khey-rimli, Gizilhajili, and Ashagi Askipara of the Gazakh district were liberated and returned to Azerbaijan in April–May 2024 as a result of bilateral negotiations. Nevertheless, Azerbaijan’s four enclaves in Armenia – Sofulu, Barkhudarly, Yukhari Askipara, and Karki – have not yet been returned to Azerbaijan. According to Armenia’s claim, there is one Armenian enclave, the village of Bashkend, within the territory of Azerbaijan. Thus, the enclave issue remains a prob-lem today in the peace negotiations between Azerbaijan and Armenia and in the delimitation of borders. Various options have been proposed for the resolution of this issue. In the article, the author examined the history of the emergence of the mentioned enclaves based on archival do-cuments, demonstrated that all five villages historically belonged to Azerbaijan, proved with evidence that these villages were turned into enclaves as a result of unjust policies pursued aga-inst Azerbaijan during the Soviet Union period, and presented his own proposal for resolving the issue.

Keywords

• Enclave
• Bashkend
• Sofulu
• Barkhudarly
• Karki
• Yukhari Askipara

Kaynakça

1. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivi [ARDA]. (n.d.). Fond 28, siyahı 1, saxlama vahidi 55. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivi [ARDA]. (n.d.). Fond 28, siyahı 1, saxlama vahidi 66. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivi [ARDA]. (n.d.). Fond 28, siyahı 1, saxlama vahidi 67. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivi [ARDA]. (n.d.). Fond 28, siyahı 1, saxlama vahidi 69. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivi [ARDA]. (n.d.). Fond 2502, siyahı 2, saxlama va-hidi 26. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivi [ARDA]. (n.d.). Fond 379, siyahı 1, sənəd 7345.
2. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivi [ARDA]. (n.d.). Fond 379, siyahı 3, sənəd 2830.
3. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Arxivi [ARDA]. (n.d.). Fond 379, siyahı 40, saxlama va-hidi 45. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Siyasi Sənədlər Arxivi [ARPİİİSSA]. (n.d.). Fond 1, siyahı 31, saxlama vahidi 186b, vərəq 15.
4. Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. (2007). (2 cilddə, Cild 1). Şərq-Qərb nəşriyyatı.
5. Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti. (2007). (2 cilddə, Cild 2). Şərq-Qərb nəşriyyatı.
6. Mahmudov, K. (n.d.). Kərki kəndi ilə Başkəndin mübadiləsi vəziyyətdən çıxış yolu ola bilər. Turan.az Qafqaz. https://turan.az
7. Mahmudov, Y. M., & Şükürov, K. K. (2007). Naxçıvan: tarixi və abidələri. Təhsil nəşriyyatı.
8. Meliksetyan, S. (n.d.). Armyano-azerbaycanskiy pogranichnyy vopros. https://www.ypc.am

9. Musayev, İ. M. (1996). Azərbaycanın Naxçıvan və Zəngəzur bölgələrində siyasi vəziyyət və xarici dövlətlərin siyasəti (1917–1921-ci illər). Bakı Dövlət Universiteti nəşriyyatı.
10. Niftaliyev, İ. (2010). Azerbaydzhanskaya SSR v ekspansionistskikh planakh armyan (20-ye gody XX veka). Təhsil nəşriyyatı.
11. Qazax nahiyəsinin kameral təsviri. (2018). 1860-cı il. Elm və təhsil nəşriyyatı.
12. 1928-ci ilin xəritəsi: Naxçıvandan verilən torpaqlar. (n.d.). Bütöv.az. https://butov.az/xe