XVIII. Yüzyıl Azerbaycan, Türkmen ve Osmanlı Şiirinde Mahallileşme Üslubu: Vagif, Mahtumkulu ve Nedim Örneği

Öz

XVIII. yüzyıl, Azerbaycan, Türkmen ve Osmanlı şiirinde mahallileşme, realizme yöneliş ve halk söyleyişinin divan estetiğiyle kaynaştığı bir dönem olarak öne çıkar. Bu çalışmada Molla Penah Vagif, Mahtumkulu Feragi ve Ahmed Nedim’in şiirlerinde görülen yerel unsurlar, realist bakış ve söz varlığı ortaklıkları incelenmektedir. Şairler, soyut ideal güzellik tasvirleri yerine canlı, ulaşılabilir insan ve çevre betimlemelerine yönelmiş; aşk, tabiat, eğlence, şehir hayatı ve toplumsal gerçekliği içeren temaları halk ruhuna daha yakın bir dille işlemişlerdir. Böylece mahalli üslubun şiirde güçlü bir kimlik haline gelmesine katkı sağlamışlardır. Makalenin temel amacı, bu üç şairin poetik tutumunu karşılaştırmalı olarak değerlendirmek ve mahallileşmenin edebi yapıya etkilerini ortaya koymaktır.

Anahtar Kelimeler

• Vagif
• Mahtumkulu
• Nedim
• XVIII. yüzyıl
• Mahallileşme
• Realizm

The Localization Style in 18th-Century Azerbaijani, Turkmen, and Ottoman Poetry: The Case of Vagif, Mahtumkulu, and Nedim

Öz

The 18th century stands out as a period in which localization, a tendency toward realism, and the fusion of folk expression with classical Divan aesthetics gained remarkable prominence in Azerbaijani, Turkmen, and Ottoman poetry. This study explores the local elements, realistic narrative approach, and lexical correspondences observed in the works of Molla Penah Vagif, Mahtumkulu Feragi, and Ahmed Nedim. Moving away from abstract and idealized portrayals of beauty, these poets directed their attention toward vivid and tangible depictions of real individuals and environments. Themes such as love, nature, entertainment, urban life, and social reality are expressed through a poetic language closely aligned with folk sensibilities. In doing so, the poets significantly contributed to shaping localization as a distinctive literary identity. The aim of this research is to offer a comparative evaluation of their poetic approaches and examine the role of localization in the evolution of literary aesthetics.

Anahtar Kelimeler

• Vagif
• Mahtumkulu
• Nedim
• 18th century
• Localization
• Realism

Kaynakça

1. Araslı, H. (1956). XVII–XVIII əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi. Azərbaycan Universiteti Neşriyyatı.
2. Azerbaycan ədəbiyyatı. (1988). (C. 5). Elm.
3. Dadaşzadə, A. (1980). XVIII əsr Azərbaycan lirikası. Elm.
4. Feragi, M. (2015). Divan (Haz. Osmanlı İ.). Elm və Təhsil.
5. XVIII. yüzyıl Türk edebiyatı. (2011). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
6. Köçərli, F. (1978). Azerbaycan ədəbiyyatı tarixi materialları (C.1). Elm.
7. Nedim. (2012). Divan (Haz. Macit M.). Kültür Bakanlığı Yayınları.
8. Nedim. (n.d.). Divan [Yazma eser, katalog no: ƏYİ M-61].

9. Nedim. (n.d.). Divan [Yazma eser, katalog no: ƏYİ B-317].
10. Saadettin, S. (2002). Mecâlletün-Nicâb (Tıpkıbasım). Turizm ve Kültür Bakanlığı Yayınları.
11. Taştan, Z. (2011). XVIII. yüzyıl divan şiirinde mahallîleşme eğilimleri. Ankara: Akçağ Yayınları.
12. Taştan, Z. (2013). Sâbit ve Nedim’de Şehrengiz geleneği bağlamında mahallîleşme. Bilig, 65, 245–270.
13. Vaqif. (2004). Eserleri (Haz. Araslı H.).Şərq–Qərb.