Women’s Museums and Social Memory: A Workshop Experience at the İzmir Women’s Museum

Abstract

In recent decades, museums have evolved beyond object-centered approaches into dynamic cultural spaces where social memory is produced, identities are negotiated, and learning occurs through experience. Within this transformation, women’s museums have emerged as key sites for generating alternative narratives and foregrounding gender perspectives. This study examines the impact of workshop-based practices in women’s museums on social memory and gender awareness. Focusing on the workshop titled “Tracing Women: Memory, Space and Transformation” conducted at the İzmir Women’s Museum, the research adopts a qualitative design that integrates pre- and post-assessment memory cards, guided museum tours, and participant observation into a comprehensive analytical framework. The findings demonstrate that structuring the museum as an intentional learning environment and implementing workshop-based activities significantly enhance participants’ recall processes and strengthen their awareness of gender issues. By presenting an applied model, the study contributes to the literature by demonstrating that museum visits, when pedagogically structured, can function as transformative learning experiences that foster gender consciousness.

Keywords

• Gender awareness
• İzmir Women’s Museum
• museum-based learning
• social memory
• women’s museums
• workshop experience

Kadın Müzeleri ve Toplumsal Bellek: İzmir Kadın Müzesi’nde Bir Atölye Deneyimi

Öz

Günümüzde müzeler, nesne merkezli geleneksel yaklaşımların ötesine geçerek toplumsal belleğin üretildiği, kimliklerin müzakere edildiği ve öğrenmenin deneyim yoluyla gerçekleştiği etkileşimli kültürel mekânlara dönüşmüştür. Bu dönüşüm bağlamında, alternatif anlatılar geliştiren kadın müzeleri giderek daha görünür hâle gelmiştir. Bu çalışma, kadın müzelerinde gerçekleştirilen atölye temelli uygulamaların toplumsal bellek ve toplumsal cinsiyet farkındalığı üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, İzmir Kadın Müzesi’nde yürütülen “Kadınların İzinde: Bellek, Mekân ve Dönüşüm” başlıklı atölye deneyimine odaklanmakta ve nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde hafıza kartlarıyla gerçekleştirilen ön ve son değerlendirmeler, yönlendirilmiş müze gezisi ve katılımcı gözlem tekniklerini içeren bütüncül bir model sunmaktadır. Bulgular, müze mekânının yapılandırılmış bir öğrenme ortamı olarak kurgulanmasının ve atölye temelli uygulamaların katılımcıların hatırlama düzeylerini güçlendirdiğini ve toplumsal cinsiyet farkındalığını artırdığını göstermektedir. Bu çalışma, kadın müzelerinin eğitimsel potansiyelini uygulamalı bir model üzerinden ortaya koyarak, müze ziyaretinin pedagojik olarak yapılandırıldığında toplumsal cinsiyet bilincini dönüştüren etkin bir öğrenme alanına dönüşebileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kadın müzeleri
• toplumsal bellek
• İzmir Kadın Müzesi
• müze temelli öğrenme
• atölye deneyimi
• toplumsal cinsiyet farkındalığı

Kaynakça

1. Akkent, M. (2017a). Kadın müzelerinin tarihine kısa bir bakış. In M. Akkent (Ed.), Kadın müzesi: Toplumsal bellek merkezi ve kapsayıcı mekân (pp. 33–47). Güldünya Yayınları.
2. Akkent, M. (2017b). Kültürel miraslarımızı karşılıklı sahiplenmek: Kadın tarihini yeniden yazmak. In M. Akkent (Ed.), Kadın müzesi: Toplumsal bellek merkezi ve kapsayıcı mekân (pp. 151–164). Güldünya Yayınları. Antalya Kadın Müzesi. (n.d.). http://www.antalyakadinmuzesi.org/
3. Assmann, J. (2022). Kültürel bellek: Eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik (A. Tekin, Trans.). Ayrıntı Yayınları. (Orijinal çalışma 1992’de yayımlandı).
4. Atatürkçü Düşünce Derneği. (2022). Doç. Dr. Bahriye Üçok (1919–6 Ekim 1990) [PDF]. https://add.org.tr/wp-content/uploads/2022/03/BahriyeUcok.pdf
5. Aydın, G. (2018). Kadın temsiline eleştirel bir yaklaşım: İstanbul Kadın Müzesi. The Journal of Social Sciences, 25(25), 441–453.
6. Aydın, G. (2023). Yeni müzebilim ekseninde kadın müzeleri ve küratöryal pratikleri. In Müzecilikte yeni’nin peşinde: Chasing “the new” in museum studies: Proceedings of the International Symposium (pp. 210–233). Dokuz Eylül Üniversitesi.
7. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368–388.
8. Bab, B. (2017). Local inclusion = Networking. In M. Akkent (Ed.), Women’s museum: Center of social memory and place of inclusion (pp. 82–92). Güldünya Publications.

9. Bergsdóttir, A. (2016). Museums and feminist matters: Considerations of a feminist museology. NORA – Nordic Journal of Feminist and Gender Research, 24(2), 126–139.
10. Birkalan-Gedik, H. (2017). Kesişimsellik ve farklılık. In M. Akkent (Ed.), Kadın müzesi: Toplumsal bellek merkezi ve kapsayıcı mekân (pp. 55–63). Güldünya Yayınları.
11. birkultur.com. (n.d.). https://www.birkultur.com/tag/mersin-kadin-muzesi/
12. Çığ, M. İ. (2016). https://ataturk.org.au/wp-content/uploads/2018/08/Gilgames-Destani-Muazzez-Ilmiye-Cig.pdf
13. Dinçer, F. (2017). Modernleşme sürecinde tiyatroda kadın kimliğinin sorgulanması: Afife Jale örneği. Kültür ve Siyasette Feminist Yaklaşımlar, 33, 83–96.
14. Duman, O. Ö. (2015). Darülbedayi’den tiyatroya atipik modernist bir kadın: Afife Jale ve dönemi. Tarih Okulu Dergisi, 8(23), 63–83. https://doi.org/10.14225/Joh757
15. Florence Nightingale Müzesi. (n.d.). https://muzeasist.com/muze/profil/florence-nightingale-muzesi
16. Frauenmuseum. (n.d.). Frauenmuseum. https://frauenmuseum.de/
17. Franger, G. (2017). Discovering commonalities in apparent differences: Changing the perspective on the self and the other. In M. Akkent (Ed.), Women’s museum: Center of social memory and place of inclusion (pp. 166–179). Güldünya Publications.
18. Gökdemir, F., & Yılmaz, T. (2023). Likert tipi ölçekleri kullanma, modifiye etme, uyarlama ve geliştirme süreçleri. Journal of Nursology, 26(2), 148–160.
19. Haraway, D. (1984). Teddy bear patriarchy: Taxidermy in the Garden of Eden. Social Text, (11), 20–64. https://doi.org/10.2307/466593
20. International Association of Women’s Museums. (n.d.). International Association of Women’s Museums. https://iawm.international/
21. International Museum of Women. (n.d.). International Museum of Women. https://www.womenmuseum.org/
22. Ipsen, M. E. (2017). Guidelines for women’s museums and gender-related museums. In M. Akkent (Ed.), Women’s museum: Center of social memory and place of inclusion (pp. 64–71). Güldünya Publications.
23. İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2011, 3 Aralık). İlk protestoyu İzmirli kadınlar yapmış. https://www.izmir.bel.tr/tr/Haberler/ilk-protestoyu-izmirli-kadinlar-yapmis/8022/156
24. İzmir Kadın Müzesi. (n.d.). İzmir Kadın Müzesi. https://muzeler.org/izmir-kadin-muzesi--151676
25. Kahramankazan Belediyesi. (n.d.). Satı Kadın Müzesi. https://www.kahramankazan.gov.tr/satikadin-muzesi
26. Karadeniz, C. (2015). Postmodern müzede kadın. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 132–147. King, C. M. (2017). Strengthening women’s movements through storytelling, media and art. In M. Akkent (Ed.), Women’s museum: Center of social memory and place of inclusion (pp. 106–117). Güldünya Publications.
27. Konak Belediyesi. (n.d.). İzmir Kadın Müzesi. https://www.konak.bel.tr/tr/merkezlerimiz/detay/izmir-kadin-muzesi
28. Metintaş, M. Y. (2018). Nezihe Muhittin ve Türk kadınının siyasi haklar mücadelesi. Yakın Tarih Dergisi, 2(3), 74–97.
29. Miegunyah House Museum. (n.d.). Miegunyah House Museum. https://www.miegunyah.org/
30. Musée de la Femme Henriette Bathily. (n.d.). Musée de la Femme Henriette Bathily. https://www.mufem.org/
31. Museum of Women Pilots. (n.d.). Museum of Women Pilots. https://www.museumofwomenpilots.org/
32. Museo Frida Kahlo. (n.d.). Museo Frida Kahlo. https://www.museofridakahlo.org.mx/
33. National Museum of Women in the Arts. (n.d.). National Museum of Women in the Arts. https://nmwa.org/
34. Önen, S. (2019). Feminist perspective on women’s museums in Turkey: İzmir case. Kültür ve İletişim, 22(44), 125–145.
35. Özdiri, K. B., & Yüksel, Ç. C. (2022, May). Bellek mekânı olarak tarihi müze evler üzerine bir inceleme: Tokat Canikli Konağı örneği. Proceedings of the International Conference of Contemporary Affairs in Architecture and Urbanism, 5(1), 728–736.
36. Özkay, N. (2017). Nezihe Muhiddin ve Türk Kadın Yolu dergisi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yök Tez.
37. Özrili, Y., & Başak, O. (2021). Hafıza odası müzeler ve kültürel kimlik. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (26), 83–93.
38. Özyürek, S. G. (2025). Toplumsal belleğin inşasında kadın müzelerinin rolü: İzmir Kadın Müzesi üzerinden kavramsal bir inceleme. İzmir Araştırmaları Dergisi, 11(22), 115–134.
39. Perstedt, M. (2017). An arena for voices other than those previously heard the most. In M. Akkent (Ed.), Women’s museum: Center of social memory and place of inclusion (pp. 128–135). Güldünya Publications.
40. Pitscheider Soraperra, S. (2017). Village women engaging in the international work of a women’s museum. In M. Akkent (Ed.), Women’s museum: Center of social memory and place of inclusion (pp. 74–81). Güldünya Publications.
41. Prader, S. (2017). Plurality of women’s lives. In M. Akkent (Ed.), Women’s museum: Center of social memory and place of inclusion (pp. 92–103). Güldünya Publications.
42. Schönweger, A. (2017). Uluslararası Kadın Müzeleri Birliği. In M. Akkent (Ed.), Women’s museum: Center of social memory and place of inclusion (pp. 207–209). Güldünya Publications.
43. Şankaya, G. A. (2020). Atatürk dönemi Türk tiyatrosu [Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. Yök Tez.
44. The Vietnamese Women’s Museum. (n.d.). https://iawm.international/the-vietnamese-womens-museum/
45. International Association of Women’s Museums. (n.d.). The Vietnamese Women’s Museum. https://iawm.international/the-vietnamese-womens-museum/
46. Turkish Museums. (n.d.). İzmir Kadın Müzesi. https://www.turkishmuseums.com/museum/detail/12333
47. Üçer, A. (2024). Maurice Halbwachs’a göre kolektif hafıza. 4. Boyut Medya ve Kültürel Çalışmalar Dergisi, (25), 275–282. https://doi.org/10.26650/4boyut.2024.1541723
48. Women in the Hall of Fame. (n.d.). Women in the Hall of Fame. https://www.womenofthehall.org/
49. Yıldız, S. (2022). Müzede kadın. In A. Ş. Erenler & Z. Şafak (Eds.), 2nd International Marmara Scientific Research and Innovation Congress proceedings (pp. 358–376). Marmara Scientific Research and Innovation Congress.https://www.isarconference.org/_files/ugd/6dc816_ee0b81b2c3b445aa91a2dd7a76619cfe.pdf
50. Yüksel, A. (2023). Prof. Dr. Türkan Saylan. Osmangazi Tıp Dergisi, (Özel Sayı), 90–96.