Elementarity and Systematicity in the Development of the Modern Scientific Worldview

Abstract

The development of the modern scientific worldview is profoundly influenced by the principles of elementarity and systematicity. Elementarity allows for the simplification of complex phenomena into fundamental components, while systematicity ensures the integration of these components into coherent structures. This study explores the theoretical and methodological foundations of these principles, highlighting their role in shaping scientific thought, enhancing research efficiency, and fostering interdisciplinary connections. By examining historical trends, philosophical approaches, and contemporary scientific practices, the paper demonstrates how a balance between elementarity and systematicity facilitates a deeper understanding of natural, social, and technological phenomena. The findings underscore the importance of these principles in the advancement of knowledge, scientific education, and innovation-driven development.

Keywords

• scientific worldview
• elementarity
• systematicity
• scientific methodology
• interdisciplinary integration
• modern science

Modern Bilimsel Dünya Görüşünün Gelişiminde Elementerlik ve Sistemlilik

Öz

Modern bilimsel dünya görüşünün oluşumu ve gelişimi, büyük ölçüde elementerlik ve sistemlilik ilkelerinin karşılıklı etkileşimiyle şekillenmektedir. Elementerlik ilkesi, karmaşık olguların temel bileşenlerine ayrıştırılarak incelenmesine imkân tanırken; sistemlilik ilkesi bu bileşenlerin tutarlı ve anlamlı bir bütün içinde ilişkilendirilmesini sağlar. Bu çalışma, söz konusu iki ilkenin bilimsel düşüncenin gelişimindeki kuramsal ve yöntemsel temellerini incelemekte; araştırma süreçlerinin etkinliğini artırmadaki, bilimsel üretimi yapılandırmadaki ve disiplinler arası etkileşimi güçlendirmedeki işlevlerini ortaya koymaktadır. Tarihsel gelişim eğilimleri, bilim felsefesi yaklaşımları ve çağdaş bilimsel uygulamalar üzerinden yürütülen değerlendirme, elementer çözümleme ile sistemsel bütünlük arasındaki dengenin doğa, toplum ve teknoloji alanlarındaki olguların daha kapsamlı ve derinlikli biçimde anlaşılmasına olanak sağladığını göstermektedir. Elde edilen bulgular, elementerlik ve sistemlilik ilkelerinin yalnızca bilimsel bilginin kuramsal inşasında değil, aynı zamanda bilim eğitiminin gelişiminde, araştırma metodolojilerinin şekillenmesinde ve yenilik temelli toplumsal ilerlemenin desteklenmesinde de belirleyici bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• bilimsel dünya görüşü
• elementerlik
• sistemlilik
• bilimsel metodoloji
• disiplinler arası entegrasyon
• modern bilim

Kaynakça

1. Abasova, L., & Mahammadli, D. (2025). The establishment and activities of the Mahammad Fuzuli Institute of Manuscripts under the Azerbaijan National Academy of Sciences (up to 1987). Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(5), 1015–1030.
2. Aliyeva, G., İsmayılov, N., & Mahammadli, D. (2025b). The methodology of forming the print run policy in the book publishing process in Western Europe. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(4), 975–987.
3. Askerova, S. V., & Mammadov, E. E. (2025). Children in Azerbaijan at the beginning of the third millennium: Social analysis based on basic demographic and some educational and cultural indicators. Pakistan Journal of Life and Social Sciences, 23(1), 8304–8313.
4. Balginova, K. M., Maydangalieva, Z. A., Satygalieva, G. B., & Mahammadli, D. (2018). The digital Kazakhstan: The development of human resources in education. Vestnik NAN RK, 6, 82–94.
5. Bayramov, A., İsmayılov, N., & Mahammadli, D. (2025). Book publishing in South America: Historical development and contemporary issues. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(5), 1055–1077.
6. Bayramzadeh, S. Z. O., & Kazimi, P. F. O. (2020). Ethnogenesis of minor peoples or the search for eternal history. American Scientific Journal, 42(2), 4–10.
7. Bechtel, W., & Richardson, R. C. (2010). Discovering complexity: Decomposition and localization as strategies in scientific research. MIT Press.
8. Bunge, M. (2010). Philosophy of science: Volume 1, from problem to theory. Springer.

9. Cartwright, N. (1983). How the laws of physics lie. Oxford University Press.
10. Chalmers, A. F. (2013). What is this thing called science? (4th ed.). Hackett Publishing.
11. Efendiyev, F., Islamov, I., İsmayılov, N., & Dashdemirova, C. (2024). The role of mathematical methods in the formation of scientific concepts (elementary and mathematics). Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11(4), 2239–2247.
12. Efendiyev, F. M., İslamov, İ. A., Yusifova, G. Y., & Allahverdiyev, A. M. (2025a). Logical operations in scientific search system. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(2), 77–83.
13. Feyerabend, P. (2010). Against method. Verso.
14. Godfrey-Smith, P. (2003). Theory and reality: An introduction to the philosophy of science. University of Chicago Press.
15. Hacking, I. (2012). The emergence of probability. Cambridge University Press.
16. Hempel, C. G. (1965). Aspects of scientific explanation. Free Press.
17. Heydar, M. D. (2023). Library and information infrastructure of the regions of the Azerbaijan Republic. Technium Social Sciences Journal, 39, 782.
18. Ismailov, N., & Khalafova, S. (2022a). Library sites that provide information to users. Grani, 25(2), 22–28.
19. Ismailov, N., & Khalafova, S. (2022b). Saiti bibliotek… Naukovo-Teoretychnyi Almanakh Hrani, 25(2), 22–28.
20. Ismailov, N., & Sadigova, S. (2022). Synergetic foundations of the methodology of modern bibliography. Grani, 26(5), 45–51.
21. Ismailov, N. I. (2015). Razvitie azerbaidzhanskoi bibliografii… Bibliotekovedenie, 4, 88–91. (in Russian).
22. Ismailov, N. I. (2022). Library resources: Allocation and usage problems. Scientific and Theoretical Almanac Grani, 26(1), 38–43.
23. İsmayılov, N., & Aliyeva, G. (2023). Creation and formation of document flow. Scientific and Theoretical Almanac Grani, 26(3), 165–170.
24. İsmayılov, N., & Khalafova, S. (2023). On the typology of document-information resources. Universidad y Sociedad, 15(6), 224–232.
25. İsmayılov, N., & Məhəmmədli, D. (2024). Qərbi Azərbaycan tarixinə dair sənəd axınının təşəkkülü və inkişafı. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11(6), 4483–4496.
26. İsmayılov, N., Qasimli, H., & Mahammadli, D. (2025a). A bibliometric analysis of the document flow on constitutional law. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(4), 1004–1013.
27. İsmayılov, N., Bayramova, I., & Mahammadli, D. (2025b). Historical and contemporary issues of book publishing in Southern European countries. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(5), 905–928.
28. İsmayılov, N., & Bayramova, I. (2022). Metodolohiia doslidzhennia ta vyvchennia dokumentoobihu u sferi turyzmu. Naukovo-Teoretychnyi Almanakh Hrani, 25(3), 70–76. (in Russian).
29. Kazimi, P. (2025). Informasiya təminatinda tələbatçi məmnuniyyəti və probleminin sosial-fəlsəfi mahiyyəti. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(4), 681–689.
30. Kazimi, P., & Aliyeva, A. (2019). Evaluation criteria of censorship and limitation in library and information activity. Historical Sciences, 17, 65–72.
31. Kazimi, P., & Balayeva, E. (2024). Ethnocultural description of the Persians. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11(1), 193–199.
32. Kazimi, P. F. (2017). Role of books and libraries in creating social and cultural environment. Turkish Librarianship, 31(2), 245–250.
33. Kazimi, P. F. (2018). Informasiya mühəndisliyi. Mutarcim.
34. Kazimi, P. F. O. (2021). The problem of reliability of information in the global network. Journal of Practical Studies in Education, 2(5), 32–34.
35. Kazimi, P. F. O., Oqlu, I. I. A., & Qizi, Y. G. Y. (2022). Philosophical view on information theory. Technium Social Sciences Journal, 32, 724.
36. Kazimi, P., & Kunanets, N. (2014). Providnyi tsentr bibliotechnoi osvity Azerbaidzhanskoi Respubliky. Bibliotechnyi Visnyk, 3, 26–31. (in Russian). Khalafova, S., & Mahammadli, D. (2025). Book publishing in the Baltic States. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(5), 139–160.
37. Kuhn, T. S. (2012). The structure of scientific revolutions. University of Chicago Press.
38. Kushzhanov, N. V., & Mahammadli, D. (2019). The digital transformation of the oil and gas sector in Kazakhstan. News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan, 3(435), 203–212.
39. Longino, H. (1990). Science as social knowledge. Princeton University Press.
40. Mahammadi, D. H. (2024). Issues of legal, scientific, theoretical, methodological significance. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11(1), 611–619.
41. Mammadov, A., & Ismaylov, N. (2023). Natsionalni biblioteky. Naukovo-Teoretychnyi Almanakh Hrani, 26(1), 15–20. (in Russian).
42. Mammadov, E., & Mahammadli, D. (2025a). Modern problems of library and information resources management. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(3), 996–1007.
43. Mammadov, E. E. (2013). The role of the periodical fund of the National Library. International Journal of Information Science and Management, 11(1), 95–104.
44. Mammadov, E. E. (2022a). The National Library of Azerbaijan: Functioning during COVID. International Leads, 37(2), 10–17.
45. Mammadov, E. E. (2022b). History of books and libraries in Azerbaijan. Adiloglu.
46. Mammadov, E., Mahammadli, D., & Karimov, E. (2025b). Book culture in Southeast Asian countries. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(5), 13–36.
47. Mehraliyeva, N., & Mahammadli, D. (2025). Museum activities and the book. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(5), 226–239.
48. Morin, E. (2008). On complexity. Hampton Press.
49. Mustafaiev, A., Yusifova, G., & Kazimi, P. (2023). Posttravmatychni stresovi rozlady. Naukovo-Teoretychnyi Almanakh Hrani, 26(2), 51–54. (in Russian).
50. Nadir, I., & Sevda, K. (2022). General characteristics of local lore documental network resources. Technium Social Sciences Journal, 33, 628.
51. Needham, J. (2000). Science and civilization in China. Cambridge University Press.
52. Oqlu, K. P. F., Nadir, I., & Tofiq, R. Z. (2023). At the origins of Azerbaijani scientific library activity. Grani, 26(4), 125–129.
53. Popper, K. (2005). The logic of scientific discovery. Routledge. Qasımlı, H., & Məhəmmədli, D. (2024a). Turizm sahəsi üzrə informasiya tələbatı konsepsiyası. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11(6), 4588–4595.
54. Qizi, Y. G. Y. (2022). Philosophy and sociology of modern information activity. Technium Social Sciences Journal, 37, 760.
55. Rescher, N. (2000). Complexity: A philosophical overview. University of Pittsburgh Press.
56. Rzayeva, Z., & Mahammadli, D. (2025). Some aspects of book publishing in Eastern European countries. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(5), 95–110.
57. Takhirov, K. M., & Ismailov, N. I. (2011). Razvitie natsionalnykh bibliograficheskikh resursov v Azerbaidzhane. Bibliografiia, 2, 50–55. (in Russian).
58. Tofiq, R. Z., Oqlu, M. M. A., & Kazimi, P. F. O. (2022). Some questions of the application of library management. Technium Social Sciences Journal, 37, 774.
59. von Bertalanffy, L. (1968). General system theory: Foundations, development, applications. George Braziller.
60. Wilson, E. O. (1998). Consilience: The unity of knowledge. Knopf.
61. Yusifova, G. (2023). Ulu öndər və Azərbaycanda ana dil. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10(2), 415–420. Yusifova, G. (2024). Əxlaqi və hüquqi reallıq mədəniyyət sistemində. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11(3), 1630–1644.