Research Article

Mesleki Eğitim ve Ortaöğretim Okullaşmasının Mekânsal Örüntüleri: Türkiye İl Düzeyinde Moran I, LISA Ve Coğrafi Ağırlıklı Regresyon İle Mekânsal Durağanlık Sınaması

Volume: 24 Number: 2 October 30, 2026
TR EN

Mesleki Eğitim ve Ortaöğretim Okullaşmasının Mekânsal Örüntüleri: Türkiye İl Düzeyinde Moran I, LISA Ve Coğrafi Ağırlıklı Regresyon İle Mekânsal Durağanlık Sınaması

Abstract

Bu çalışma, MEB 2024-25 Örgün Eğitim İstatistikleriyle 81 ilde mesleki eğitim oranının mekânsal dağılımını ve ortaöğretim okullaşmasıyla ilişkisini incelemektedir. Global Moran I, LISA, Lagrange Çarpanı (LM) testleri, mekânsal gecikme modeli ve Coğrafi Ağırlıklı Regresyon (CAR) uygulanmıştır. Mesleki eğitim oranı (I=0,179, p<0,01) ve ortaöğretim okullaşması (I=0,611, p<0,001) anlamlı pozitif mekânsal otokorelasyon göstermektedir. LISA, okullaşmada Güneydoğu ve Doğu Anadolu’da on iki illik bir düşük-düşük kümesi saptamıştır; ortalaması %74,5 ile ülke ortalamasının 14,5 puan altındadır. LM hiyerarşisi mekânsal gecikme modelini işaret etmekte; gecikme katsayısı 0,505 (p<0,001) ve artıklardaki otokorelasyon kaybolmaktadır. CAR uyumu iyileştirse de (R²: 0,603'ten 0,662'ye) mesleki eğitim katsayısı hiçbir ilde anlamlı değildir ve değişkenliği de anlamsızdır (Monte Carlo p=0,849). Buna karşılık cinsiyet uçurumu katsayısı 39 ilde anlamlıdır ve değişkenliği anlamlı çıkmaktadır (p=0,002). Bulgular iki metodolojik sonucu birlikte ortaya koymaktadır: model uyumundaki iyileşme tek başına mekânsal heterojenlik kanıtı değildir, heterojenliğin yokluğu da her katsayı ayrı sınanmadan ilan edilemez.

Keywords

Ethical Statement

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine riayet edilmiş; yararlanılan tüm kaynaklar eksiksiz biçimde kaynakçada belirtilmiştir.

References

  1. Anselin, L. (1988). Spatial econometrics: Methods and models. Kluwer Academic Publishers. https://doi.org/10.1007/978-94-015-7799-1
  2. Anselin, L. (1995). Local indicators of spatial association (LISA). Geographical Analysis, 27(2), 93-115. https://doi.org/10.1111/j.1538-4632.1995.tb00338.x
  3. Anselin, L., Bera, A. K., Florax, R., & Yoon, M. J. (1996). Simple diagnostic tests for spatial dependence. Regional Science and Urban Economics, 26(1), 77-104. https://doi.org/10.1016/0166-0462(95)02111-6
  4. Bivand, R., Pebesma, E., & Gómez-Rubio, V. (2013). Applied spatial data analysis with R (2nd ed.). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-7618-4
  5. Brunsdon, C., Fotheringham, A. S., & Charlton, M. E. (1996). Geographically weighted regression: A method for exploring spatial nonstationarity. Geographical Analysis, 28(4), 281-298. https://doi.org/10.1111/j.1538-4632.1996.tb00936.x
  6. Brunsdon, C., Fotheringham, A. S., & Charlton, M. (1998). Geographically weighted regression. Journal of the Royal Statistical Society: Series D (The Statistician), 47(3), 431-443. https://doi.org/10.1111/1467-9884.00145 Cliff, A. D., & Ord, J. K. (1981). Spatial processes: Models and applications. Pion.
  7. Comber, A., Brunsdon, C., & Radburn, R. (2011). A spatial analysis of variations in health access: Linking geography, socio-economic status and access perceptions. International Journal of Health Geographics, 10(1), 44. https://doi.org/10.1186/1476-072X-10-44
  8. da Silva, A. R., & Fotheringham, A. S. (2016). The multiple testing issue in geographically weighted regression. Geographical Analysis, 48(3), 233-247. https://doi.org/10.1111/gean.12084

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Human Geography (Other)

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

October 22, 2026

Publication Date

October 30, 2026

Submission Date

June 13, 2026

Acceptance Date

September 7, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 24 Number: 2

APA
Polat, M. (2026). Mesleki Eğitim ve Ortaöğretim Okullaşmasının Mekânsal Örüntüleri: Türkiye İl Düzeyinde Moran I, LISA Ve Coğrafi Ağırlıklı Regresyon İle Mekânsal Durağanlık Sınaması. Coğrafi Bilimler Dergisi, 24(2), 832-854. https://doi.org/10.33688/aucbd.1970440
AMA
1.Polat M. Mesleki Eğitim ve Ortaöğretim Okullaşmasının Mekânsal Örüntüleri: Türkiye İl Düzeyinde Moran I, LISA Ve Coğrafi Ağırlıklı Regresyon İle Mekânsal Durağanlık Sınaması. Coğrafi Bilimler Dergisi. 2026;24(2):832-854. doi:10.33688/aucbd.1970440
Chicago
Polat, Murat. 2026. “Mesleki Eğitim Ve Ortaöğretim Okullaşmasının Mekânsal Örüntüleri: Türkiye İl Düzeyinde Moran I, LISA Ve Coğrafi Ağırlıklı Regresyon İle Mekânsal Durağanlık Sınaması”. Coğrafi Bilimler Dergisi 24 (2): 832-54. https://doi.org/10.33688/aucbd.1970440.
EndNote
Polat M (October 1, 2026) Mesleki Eğitim ve Ortaöğretim Okullaşmasının Mekânsal Örüntüleri: Türkiye İl Düzeyinde Moran I, LISA Ve Coğrafi Ağırlıklı Regresyon İle Mekânsal Durağanlık Sınaması. Coğrafi Bilimler Dergisi 24 2 832–854.
IEEE
[1]M. Polat, “Mesleki Eğitim ve Ortaöğretim Okullaşmasının Mekânsal Örüntüleri: Türkiye İl Düzeyinde Moran I, LISA Ve Coğrafi Ağırlıklı Regresyon İle Mekânsal Durağanlık Sınaması”, Coğrafi Bilimler Dergisi, vol. 24, no. 2, pp. 832–854, Oct. 2026, doi: 10.33688/aucbd.1970440.
ISNAD
Polat, Murat. “Mesleki Eğitim Ve Ortaöğretim Okullaşmasının Mekânsal Örüntüleri: Türkiye İl Düzeyinde Moran I, LISA Ve Coğrafi Ağırlıklı Regresyon İle Mekânsal Durağanlık Sınaması”. Coğrafi Bilimler Dergisi 24/2 (October 1, 2026): 832-854. https://doi.org/10.33688/aucbd.1970440.
JAMA
1.Polat M. Mesleki Eğitim ve Ortaöğretim Okullaşmasının Mekânsal Örüntüleri: Türkiye İl Düzeyinde Moran I, LISA Ve Coğrafi Ağırlıklı Regresyon İle Mekânsal Durağanlık Sınaması. Coğrafi Bilimler Dergisi. 2026;24:832–854.
MLA
Polat, Murat. “Mesleki Eğitim Ve Ortaöğretim Okullaşmasının Mekânsal Örüntüleri: Türkiye İl Düzeyinde Moran I, LISA Ve Coğrafi Ağırlıklı Regresyon İle Mekânsal Durağanlık Sınaması”. Coğrafi Bilimler Dergisi, vol. 24, no. 2, Oct. 2026, pp. 832-54, doi:10.33688/aucbd.1970440.
Vancouver
1.Murat Polat. Mesleki Eğitim ve Ortaöğretim Okullaşmasının Mekânsal Örüntüleri: Türkiye İl Düzeyinde Moran I, LISA Ve Coğrafi Ağırlıklı Regresyon İle Mekânsal Durağanlık Sınaması. Coğrafi Bilimler Dergisi. 2026 Oct. 1;24(2):832-54. doi:10.33688/aucbd.1970440