Mesleki Eğitim ve Ortaöğretim Okullaşmasının Mekânsal Örüntüleri: Türkiye İl Düzeyinde Moran I, LISA Ve Coğrafi Ağırlıklı Regresyon İle Mekânsal Durağanlık Sınaması
Öz
Bu çalışma, MEB 2024-25 Örgün Eğitim İstatistikleriyle 81 ilde mesleki eğitim oranının mekânsal dağılımını ve ortaöğretim okullaşmasıyla ilişkisini incelemektedir. Global Moran I, LISA, Lagrange Çarpanı (LM) testleri, mekânsal gecikme modeli ve Coğrafi Ağırlıklı Regresyon (CAR) uygulanmıştır. Mesleki eğitim oranı (I=0,179, p<0,01) ve ortaöğretim okullaşması (I=0,611, p<0,001) anlamlı pozitif mekânsal otokorelasyon göstermektedir. LISA, okullaşmada Güneydoğu ve Doğu Anadolu’da on iki illik bir düşük-düşük kümesi saptamıştır; ortalaması %74,5 ile ülke ortalamasının 14,5 puan altındadır. LM hiyerarşisi mekânsal gecikme modelini işaret etmekte; gecikme katsayısı 0,505 (p<0,001) ve artıklardaki otokorelasyon kaybolmaktadır. CAR uyumu iyileştirse de (R²: 0,603'ten 0,662'ye) mesleki eğitim katsayısı hiçbir ilde anlamlı değildir ve değişkenliği de anlamsızdır (Monte Carlo p=0,849). Buna karşılık cinsiyet uçurumu katsayısı 39 ilde anlamlıdır ve değişkenliği anlamlı çıkmaktadır (p=0,002). Bulgular iki metodolojik sonucu birlikte ortaya koymaktadır: model uyumundaki iyileşme tek başına mekânsal heterojenlik kanıtı değildir, heterojenliğin yokluğu da her katsayı ayrı sınanmadan ilan edilemez.
Anahtar Kelimeler
- Mesleki eğitim
- Ortaöğretim okullaşma
- Mekânsal otokorelasyon
- LISA
- Coğrafi ağırlıklı regresyon
- Mekânsal durağanlık
Etik Beyan
Kaynakça
- Anselin, L. (1988). Spatial econometrics: Methods and models. Kluwer Academic Publishers. https://doi.org/10.1007/978-94-015-7799-1
- Anselin, L. (1995). Local indicators of spatial association (LISA). Geographical Analysis, 27(2), 93-115. https://doi.org/10.1111/j.1538-4632.1995.tb00338.x
- Anselin, L., Bera, A. K., Florax, R., & Yoon, M. J. (1996). Simple diagnostic tests for spatial dependence. Regional Science and Urban Economics, 26(1), 77-104. https://doi.org/10.1016/0166-0462(95)02111-6
- Bivand, R., Pebesma, E., & Gómez-Rubio, V. (2013). Applied spatial data analysis with R (2nd ed.). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-7618-4
- Brunsdon, C., Fotheringham, A. S., & Charlton, M. E. (1996). Geographically weighted regression: A method for exploring spatial nonstationarity. Geographical Analysis, 28(4), 281-298. https://doi.org/10.1111/j.1538-4632.1996.tb00936.x
- Brunsdon, C., Fotheringham, A. S., & Charlton, M. (1998). Geographically weighted regression. Journal of the Royal Statistical Society: Series D (The Statistician), 47(3), 431-443. https://doi.org/10.1111/1467-9884.00145 Cliff, A. D., & Ord, J. K. (1981). Spatial processes: Models and applications. Pion.
- Comber, A., Brunsdon, C., & Radburn, R. (2011). A spatial analysis of variations in health access: Linking geography, socio-economic status and access perceptions. International Journal of Health Geographics, 10(1), 44. https://doi.org/10.1186/1476-072X-10-44
- da Silva, A. R., & Fotheringham, A. S. (2016). The multiple testing issue in geographically weighted regression. Geographical Analysis, 48(3), 233-247. https://doi.org/10.1111/gean.12084
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Beşeri Coğrafya (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Murat Polat
*
0000-0002-2921-7831
Türkiye
Erken Görünüm Tarihi
22 Ekim 2026
Yayımlanma Tarihi
30 Ekim 2026
Gönderilme Tarihi
13 Haziran 2026
Kabul Tarihi
7 Eylül 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 24 Sayı: 2