ESKİYAPAR’DA GEYİK KÜLTÜ

Eskiyapar Höyük, located in the Central North Anatolian Geographical region, maintains its archaeological importance in the region at all times. The 3rd Period excavations carried out in 2010-2021 yielded complementary results supporting the stratigraphic and chronological searches in the region. The step trench “A”, which was formed in the north-south direction on the northern slope of the mound in 2010, turned into an excavation area where 7 different architectural levels were exhibited in the following years. The most important scientific data that Eskiyapar has provided to the archeology of the region undoubtedly the ability to clearly define the Old Hittite and Middle Hittite phases, both archaeologically and architecturally. In general, the city of Eskiyapar opens a complementary and supportive archaeological door to the Hatti and Hittite Periods in the Central North Anatolian Geography in religion, administrative, economic and cultural aspects. In Eskiyapar Old Hittite Relie vases, the cult of Deer God (Tutelary God of the Fields), Storm God and Mother Goddess came to the fore. one of the structures of the Eskiyapar Hittite city maybe related to a local Goddess. Since the Paleolithic Age, the deer has always preserved its place as an important element of the Anatolian art of depiction and the cult world. Archaeological data show that deer have an important place in rituals as well as in people’s nutritional needs for thousands of years. In this context, Eskiyapar deer descriptions will be examined and the development and prevalence of this cult especially in the Old Hittite Period, will be evaluationed.

Özet Orta Kuzey Anadolu Coğrafyasındaki Eskiyapar Höyük bölgedeki arkeolojik önemini her dönem korumaktadır. Özellikle 2010-2021 yıllarında sürdürülen 3. Dönem kazıları, bölgedeki stratigrafik ve kronolojik arayışları destekleyen tamamlayıcı nitelikte yeni sonuçlar vermiştir. 2010 yılında höyüğün kuzey yamacında kuzey-güney yönünde oluşturulan kademeli “A” açması ilerleyen yıllarda, 7 farklı mimari seviyenin sergilendiği bir kazı alanına dönüşmüştür. Eskiyapar’ın bölge arkeolojisine son dönemde sağladığı en önemli bilimsel veri hiç şüphesiz Eski Hitit ve Orta Hitit safhalarının hem arkeolojik hem de mimari olarak net bir şekilde tanımlanabilmesidir. Genel olarak değerlendirdiğimizde Eskiyapar kenti, Orta Kuzey Anadolu Coğrafyasında Hatti ve Hitit Dönemlerine dini, idari, ekonomik ve kültürel yönden tamamlayıcı ve destekleyici bir arkeolojik kapı aralamaktadır. Eskiyapar’da bulunan Eski Hitit Dönemine ait kabartmalı kült vazolarında, Geyikli Koruyucu Tanrı (Kırların Koruyucu Tanrısı), Fırtına Tanrısı ve Ana Tanrıça kültü ön plana çıkmıştır. Bunlarla birlikte diğer kült buluntuları kentte Hitit Çağı’nda birden fazla dini yapının varlığını ortaya koymaktadır. Bunlardan birinin yerel bir Tanrıça ile ilişkili olabileceği eserlerden anlaşılmaktadır. Geyik, Paleolitik Çağ’dan itibaren Anadolu tasvir sanatının ve kült dünyasının önemli bir unsuru olarak yerini her dönem korumuştur. Arkeolojik veriler binlerce yıldır geyiğin hem günlük hayatta insanların besin ihtiyacını karşılamasında hem de tapınma ritüellerinde süregelen bir yere sahip olduğunu göstermektedir. Bu kapsamda Eskiyapar’ın geyik tasvirli arkeolojik eserleri incelenerek özellikle Eski Hitit Dönemi’nde bu kültün gelişimi ve yaygınlığı değerlendirilmiştir.