ESKİYAPAR’DA GEYİK KÜLTÜ
Öz
Özet
Orta Kuzey Anadolu Coğrafyasındaki Eskiyapar Höyük bölgedeki arkeolojik önemini her dönem korumaktadır. Özellikle 2010-2021 yıllarında sürdürülen 3. Dönem kazıları, bölgedeki stratigrafik ve kronolojik arayışları destekleyen tamamlayıcı nitelikte yeni sonuçlar vermiştir. 2010 yılında höyüğün kuzey yamacında kuzey-güney yönünde oluşturulan kademeli “A” açması ilerleyen yıllarda, 7 farklı mimari seviyenin sergilendiği bir kazı alanına dönüşmüştür. Eskiyapar’ın bölge arkeolojisine son dönemde sağladığı en önemli bilimsel veri hiç şüphesiz Eski Hitit ve Orta Hitit safhalarının hem arkeolojik hem de mimari olarak net bir şekilde tanımlanabilmesidir. Genel olarak değerlendirdiğimizde Eskiyapar kenti, Orta Kuzey Anadolu Coğrafyasında Hatti ve Hitit Dönemlerine dini, idari, ekonomik ve kültürel yönden tamamlayıcı ve destekleyici bir arkeolojik kapı aralamaktadır.
Eskiyapar’da bulunan Eski Hitit Dönemine ait kabartmalı kült vazolarında, Geyikli Koruyucu Tanrı (Kırların Koruyucu Tanrısı), Fırtına Tanrısı ve Ana Tanrıça kültü ön plana çıkmıştır. Bunlarla birlikte diğer kült buluntuları kentte Hitit Çağı’nda birden fazla dini yapının varlığını ortaya koymaktadır. Bunlardan birinin yerel bir Tanrıça ile ilişkili olabileceği eserlerden anlaşılmaktadır. Geyik, Paleolitik Çağ’dan itibaren Anadolu tasvir sanatının ve kült dünyasının önemli bir unsuru olarak yerini her dönem korumuştur. Arkeolojik veriler binlerce yıldır geyiğin hem günlük hayatta insanların besin ihtiyacını karşılamasında hem de tapınma ritüellerinde süregelen bir yere sahip olduğunu göstermektedir. Bu kapsamda Eskiyapar’ın geyik tasvirli arkeolojik eserleri incelenerek özellikle Eski Hitit Dönemi’nde bu kültün gelişimi ve yaygınlığı değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Eskiyapar, Geyik Kültü, Geyik Tasvitleri, Hitit Dönemi, Orta Kuzey Anadolu
Kaynakça
- Arbuckle, B.S. (2013). Zooarchaeology at Acemhöyük 2013, Anatolia/Anadolu 39,55-68.
- Alparslan, M., M. Alparslan vd. (2010). Amasya Müzesi’nde Bulunan Bir Grup Mühür, Ş. Dönmez, (Ed), Veysel Donbaz’a Sunulan Yazılar DUR. SAR É.DUB. BA. A Studies Presented in Honour of Veysel Donbaz içinde Ege Yayınları, İstanbul, 91-96.
- Baltacıoğlu, H. (1996). Alaca Höyük Sfenksli Kapı Kabartmalarında Yaban Domuzu ve Geyik Avı”, Ankara,1-23.
- Bıçakçı, E. vd. (2007). Tepecik Çiftlik, Türkiye`de Neolitik Dönem: Anadolu`da Uygarlığın Doğuşu ve Avrupa`ya Yayılımı - Yeni Kazılar, Yeni Bulgular, Ed. Mehmet Özdoğan, Nezih Başgelen, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 237–253.
- Birecikligil, S.vd.(2013). Karagöl Mevkiinde (Nurdağı, Gaziantep) Doğaya Salınan Kızıl Geyik (Cervus elaphus)’ları İzleme Programı” Nevşehir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, Cilt 2 (1), 26-33.
- Collins, B.J. (1989). The Representation Of Wild Animals in Hittite Texts, Doktora Tezi, Yale University.
- Collins, B.J. (2002). A History of The Animal World in The Ancient NearEast, Leiden. Collins, B. J. (2003). On the Trail of the Deer: Hittite Kurala, Hittite Studies in Honor of Harry A. Hoffner Jr. On the Occasion of His 65th Birthday, Ed. by G.Beckman, R. Beal, G. McMahon, Indiana, 73-82.
- Collins, B.J. (2010). The Master of Animals in Old World Iconography, Ed. by D.B Counts, B. Arnold, Budapest, 59-71.
- Deniz, E. (1985). Acemhöyük Saray Kazılarında Çıkan Kemik Kalıntıları Üzerinde Arkeobiyolojik Araştırmalar, I. AST, Ankara, 75-91.
- Dinçol, A.- Dinçol, B. (2002). Büyükler, Prensler, Beyler – Mühürleri Işığında İmparatorluk Yönetiminin Zirvesindekiler" Hititler ve Hitit İmparatorluğu Bin Tanrılı Halk, Ed. Wenzel Jacob, Ankara, 428–431.