A Look at the Future Society in Artificial Intelligence Themed Movies: A Sociological Analysis

Öz

One of the most important factors that cause social change is technology. Technological developments have the potential to create significant changes and transformations on every element that makes up the social structure. Moreover, the speed of change that technology has created and will create can sometimes reach incredible dimensions. Today, such a change and transformation is being experienced in artificial intelligence. The rapid penetration of artificial intelligence into social life has created/will create significant changes in the social structure. It is also an expected development that artificial intelligence technologies will shape the society of the future. Although sociology's interest in the societies of the future is superficial, it has been observed that this interest has increased in recent times. Cinema, which should not be evaluated only as an entertainment tool and is a sociological phenomenon and object of study, offers important predictions about the society of the future. Especially movies about artificial intelligence contain important clues about how artificial intelligence can shape the society in the future. In this context, the aim of the study is to make a sociological analysis on movies about artificial intelligence that offer predictions about how the society of the future can be in cinema. The movies Blade Runner, I, Robot, A. I. (Artificial Intelligence), Her (Love), Ex Machina and I Am Mother were the subjects of the study and sociological analysis was made on the determined themes using thematic analysis method. The most important conclusion reached by the study is the fact that artificial intelligence has an important potential to shape and rebuild social structures in the future. This reality is also significantly reflected in the movies.

Anahtar Kelimeler

• Technology
• Artificial intelligence
• Social change
• Cinema
• Cinema sociology

Yapay Zekâ Konulu Filmler Üzerinden Geleceğin Toplumuna Bir Bakış: Sosyolojik Bir Analiz

Öz

Toplumsal değişmeye neden olan en önemli faktörlerden biri de teknolojidir. Teknolojik gelişmeler, toplumsal yapıyı oluşturan her bir unsur üzerinde önemli değişim ve dönüşümler yaratma potansiyeline sahiptir. Üstelik teknolojinin yarattığı ve yaratacağı değişimin hızı kimi zaman akıl almaz boyutlara ulaşabilir. Günümüzde bu tarz bir değişim ve dönüşüm, yapay zekâ konusunda yaşanmaktadır. Yapay zekânın çok hızlı bir şekilde toplumsal yaşama nüfuz etmesi, beraberinde toplumsal yapıda önemli değişimler yaratmıştır/yaratacaktır. Yapay zekâ teknolojilerinin geleceğin toplumunu şekillendireceği de beklenen bir gelişmedir. Her ne kadar sosyolojinin geleceğin toplumlarına ilgisi yüzeysel olsa da son dönemlerde bu ilginin arttığı görülmektedir. Sadece bir eğlence aracı olarak değerlendirilmemesi gereken ve sosyolojik bir olgu ve inceleme nesnesi olan sinema, geleceğin toplumuna ilişkin önemli öngörüler sunmaktadır. Özellikle yapay zekâ konulu filmler, yapay zekânın gelecekte toplumu nasıl şekillendirebileceğine dair önemli ipuçları barındırmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, sinemada geleceğin toplumunun nasıl olabileceğine dair öngörüler sunan yapay zekâ konulu filmler üzerinden sosyolojik bir analiz yapmaktır. Blade Runner, I, Robot, A. I. (Yapay Zekâ), Her (Aşk), Ex Machina ve I Am Mother filmleri çalışmaya konu edilmiş olup, tematik analiz yöntemi kullanılarak, belirlenen temalar üzerinden sosyolojik analiz yapılmıştır. Çalışmanın ulaştığı en önemli sonuç, yapay zekânın gelecekte toplumsal yapıları şekillendirecek ve yeniden inşa edecek önemli bir potansiyele sahip olduğu gerçeğidir. Bu gerçeklik filmlere de önemli ölçüde yansımıştır.

Anahtar Kelimeler

• teknoloji
• yapay zeka
• toplumsal değişme
• sinema
• sinema sosyolojisi

Kaynakça

1. Adanır, O. (2012). Sinemada anlam ve anlatım. İstanbul: Say Yayınları.
2. Adaş, E. B., & Erbay, B. (2022). Yapay zekâ sosyolojisi üzerine bir değerlendirme. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 21(1), 326–337. https://doi.org/10.21547/jss.991383
3. Akbaş, A. (2024). Yapay zekâ ile toplumsal dönüşüm: Sosyolojik perspektif. Uluslararası Beşerî Bilimler ve Eğitim Dergisi, 10(22), 151-180. https://doi.org/10.59304/ijhe.1477203
4. Aslanyürek, Y., & Aycan, E. (2024). Cinematic futures: The impact of ai on the cinematography. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 9(1), 75-94. https://doi.org/10.47107/inifedergi.1420488
5. Baudrillard, J. (1994). Simülakrlar ve simülasyon (O. Adanır, Çev.). Ankara: Doğu Batı Yayınları.
6. Bordwell, D., & Thompson, K. (2013). Film art: An introduction (10th ed.). New York: McGraw-Hill.
7. Boyatzis, R. E. (1998). Transforming qualitative information: Thematic analysis and code development. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
8. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.

9. Cevher, E., & Aydın, Y. (2020). Yapay zekânın şafağında sinema: Morgan filmi fragmanı örneği. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 8(1), 614-642. https://doi.org/10.19145/e-gifder.559287
10. Couldry, N., & Mejias, U. A. (2018). Data colonialism: Rethinking big data’s relation to the contemporary subject. Television & New Media, 20(4), 336-349. https://doi.org/10.1177/1527476418796632
11. Çanğa Bayer, E. (2021). Yapay zekâya ne öğretiyoruz: Bilim kurgu sinemasında kadın robot temsili. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 11(2), 603-620. https://doi.org/10.48146/odusobiad.908134
12. Demir, M. (2025). Yapay zekâ sosyolojisi: Kavramsal bir çerçeve ve alan önerisi. Business & Management Studies: An International Journal, 13(2), 661-674. https://doi.org/10.15295/bmij.v13i2.2568
13. Dereli, T. (2020). Yapay zekâ ve insanlık. M. Şeker, Y. Bulduklu, C. Korkut & M. Doğrul (Ed.), Bilişim Teknolojileri ve İletişim: Birey ve Toplum Güvenliği. Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi.
14. Diken, B., & Laustsen, C. B. (2011). Filmlerle sosyoloji (S. Ertekin, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
15. Doğan, M. (2023). Sinemada yapay zekâ: Robotlarda bilinç, duygular ve etik. Kültür ve İletişim, 26 (2) (52), 318-343. https://doi.org/10.18691/kulturveiletisim.1316168
16. Elliott, A. (2019). The culture of AI. London & New York: Routledge.
17. Ellul, J. (1964). The technological society. New York: Knopf.
18. Filiz, A., & Keskin, N. V. (2024). Çalışmanın yapay zekâyla dönüşümüne dair anlatılar: Gelecek sosyolojisi çerçevesinde bir inceleme. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 27(2), 152–179. https://doi.org/10.18490/sosars.1575283.
19. Floridi, L. (2014). The Fourth Revolution: How the Infosphere is Reshaping Human Reality. OUP Oxford.
20. Garland, A. (Director). (2014). Ex Machina [Film]. A24.
21. Giddens, A., & Sutton, P. W. (2014). Sosyolojide temel kavramlar (A. Esgin, Çev.). Ankara: Phoenix.
22. Hughes, T. P. (1994). Technological momentum. In M. R. Smith & L. Marx (Eds.), Does Technology Drive History? The Dilemma Of Technological Determinism. Cambridge: MIT Press.
23. Jonze, S. (Director). (2013). Her [Film]. Annapurna Pictures & Warner Bros.
24. Joyce, K., Smith - Doerr, L., Alegria, S., Bell, S., Cruz, T., Hoffman, S. G., Noble, S. U., & Shestakofsky, B. (2021). Toward a sociology of artificial intelligence: A call for research on inequalities and structural change. Socius: Sociological Research for a Dynamic World, 7, 1–11.
25. Kellner, D. (2013). Sinema savaşları: Bush–Cheney döneminde Hollywood sineması ve siyaset (G. Koca, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
26. Kürkçüoğlu, H., & Anadolu, B. (2025). Algoritmik sinema: Yapay zekâ çağında film endüstrisine eleştirel bir bakış. Turkish Online Journal Of Design Art And Communication, 15(3), 729-744. https://doi.org/10.7456/tojdac.1671596
27. Latour, B. (2021). Toplumsalı yeniden toplama: Aktör-ağ teorisine bir giriş (N. Bingöl, Çev.). İstanbul: Can Yayınları.
28. Liu, Z. (2021). Sociological perspectives on artificial intelligence: A typological reading. Sociology Compass, 15(3). doi:10.1111/soc4.12859
29. Marshall, G. (1999). Sosyoloji sözlüğü (O. Akınhay & D. Kömürcü, Çev.). Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
30. Marx, L. (1994). The idea of “technology” and postmodern pessimism. In M. R. Smith & L. Marx (Eds.), Does Technology Drive History? The Dilemma Of Technological Determinism. Cambridge: MIT Press.
31. McLuhan, M. (1994). Understanding media: The extensions of man. Cambridge: MIT Press.
32. Mejias, U. A. & Couldry, N. (2024). Data grab: the new colonialism of big tech (and how to fight back). The University of Chicago Press.
33. Misa, T. J. (1994). Retrieving sociotechnical change from technological determinism. In M. R. Smith & L. Marx (Eds.), Does Technology Drive History? The Dilemma Of Technological Determinism. Cambridge: MIT Press.
34. Mische, A. (2009). Projects and possibilities: Researching futures in action. Sociological Forum, 24(3), 694–704.
35. Özbey, A. U. (2024). Yapay zekâ’nın geleceği üzerine: Finch filmi göstergebilimsel analizi. İçtimaiyat, 8(2), 539-557. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1440530
36. Özbey, A.U. & Tan, Z. (2022). Sanallığın sosyolojisi: Simülasyon, yapay zekâ, metaverse, metahuman. International Social Sciences Studies Journal, (e-ISSN:2587- 1587) Vol:8, Issue:97; pp:1558-1570
37. Özer, M. (2025). Yapay zekâ ve toplum. Ankara: Nobel.
38. Öztemel, E. (2020). Yapay zekâ ve insanlığın geleceği. M. Şeker, Y. Bulduklu, C. Korkut & M. Doğrul (Ed.), Bilişim Teknolojileri ve İletişim: Birey ve Toplum Güvenliği. Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi.
39. Proyas, A. (Director). (2004). I, Robot [Film]. 20th Century Fox.
40. Schwartz, R. D. (1989). Artificial intelligence as a sociological phenomenon. The Canadian Journal of Sociology / Cahiers Canadiens de Sociologie, 14(2), 179–202.
41. Scott, R. (Director). (1982). Blade Runner [Film]. Warner Bros.
42. Smith, M. R. & Marx, L. (1994). Introduction. In M. R. Smith & L. Marx (Eds.), Does Technology Drive History? The Dilemma Of Technological Determinism. Cambridge: MIT Press.
43. Spielberg, S. (Director). (2001). A.I. Artificial Intelligence [Film]. Warner Bros. & DreamWorks Pictures.
44. Sputore, G. (Director). (2019). I Am Mother [Film]. Netflix.
45. Vicsek, L. (2020). Artificial intelligence and the future of work – Lessons from the sociology of expectations. International Journal of Sociology and Social Policy, 41(7/8), 842–861.
46. Vural, A. E., & Toplu, M. (2025). Dijitalleşen dünyada yapay zekâ ve yabancılaşma: Her (2013) ve Ex Machina (2014) filmlerinin değerlendirilmesi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi (69), 177-193. https://doi.org/10.47998/ikad.1567034
47. Williams, R. (1974). Television: Technology and cultural form. London: Fontana.
48. Winner, L. (1994). Political artifacts in Scandinavia: An American perspective. Scandinavian Journal of Information Systems, 6(2), Article 6.
49. Woolgar, S. (1985). Why not a sociology of machines? The case of sociology and artificial intelligence. Sociology, 19(4), 557–572. doi:10.1177/0038038585019004006
50. Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the new frontier of power. New York, NY: PublicAffairs.