“Niçin Çıkıyoruz?” Halkevi Dergilerinde Kültür ve İdeoloji

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de erken Cumhuriyet döneminin kültür politikalarını yansıtan önemli metinler niteliğindeki Halkevi dergilerinin ilk sayılarında yayımlanan “Niçin Çıkıyoruz?” yazılarını incelemektedir. Söz konusu yazılar, dergilerin yayımlanma gerekçesini açıklamanın ötesinde, Cumhuriyet ideolojisinin halka nasıl aktarıldığını, hangi kültürel önceliklerin öne çıkarıldığını ve folklorun bu süreçte nasıl araçsallaştırıldığını ortaya koymuştur. On dokuz derginin yorumlayıcı bir okumasına dayanan bulgular, dört temel söylemin tekrarlandığını göstermektedir. İlk olarak, folklor millî kültürün özü ve ulusal kimliğin temeli olarak konumlandırılmıştır. İkinci olarak, folklor modernleşme ve inkılapların destekleyici hammaddesi olarak görülmüş, Batı teknikleriyle yeniden işlenerek topluma sunulmuştur. Üçüncü olarak, dergiler yerel unsurları ulusal birlik çerçevesine entegre eden bir köprü işlevi üstlenmiştir. Son olarak, Cumhuriyet ideolojisinin halka taşınmasında araç olarak değerlendirilmiştir. Bu bulgular, erken Cumhuriyet döneminde folklorun yalnızca akademik bir inceleme konusu değil, aynı zamanda ulus-devlet inşa sürecinde bilinçli bir şekilde araçsallaştırıldığını göstermektedir. Çalışma, Halkevi dergilerinin hem kültürel arşiv hem de ideolojik araç olarak üstlendiği ikili rolü vurgulamaktadır

Anahtar Kelimeler

• Halkevleri
• “Niçin Çıkıyoruz?”
• folklor ve kültür politikları
• Cumhuriyet ideolojisi

Why Do We Publish?’: Culture And Ideology in The People’s House Journals

Öz

This study examines the “Why Do We Publish?” articles featured in the first issues of the People’s House journals, which constitute significant texts reflecting the cultural policies of the early Republican period in Turkey. These articles not only outlined the rationale behind the publication of the journals but also revealed how the ideology of the Republic was transmitted to the public, which cultural priorities were emphasized, and how folklore was mobilized in this process. Based on an interpretive reading of nineteen journals, the findings indicate four recurring discourses. First, folklore was positioned as the essence of national culture and the foundation of national identity. Second, folklore was framed as a raw material supporting modernization and reforms, reworked through Western techniques and presented to society. Third, the journals functioned as a bridge, integrating local elements into a framework of national unity. Finally, they served as vehicles for the transmission of Republican ideology to the people. These findings suggest that folklore in the early Republican period was not only treated as an object of academic study but also deliberately instrumentalized in the nation-building process. The study highlights the dual role of the People’s House journals as both cultural archives and ideological tools.

Anahtar Kelimeler

• People’s Houses
• “Why Do We Publish?”
• folklore and cultural policy
• Republican ideology

Kaynakça

1. Aksakal, H. (2015). Türk politik kültüründe romantizm. İletişim Yayınları.
2. Balkılıç, Ö. (2015). Temiz ve soylu türküler söyleyelim: Türkiye’de millî kimlik inşasında halk müziği. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
3. Cumhuriyet Halk Fırkası. (1932). Halkevleri talimatnamesi. Hâkimiyeti Milliye Yayınları.
4. Çeçen, A. (1990). Halkevleri. Gündoğan Yayınları.
5. Duman, S. (2013). Modern Türkiye’nin inşasında Halkevleri ve Sivas Halkevi örneği. Berikan Yayınları.
6. Gürçayır Teke, S. (2016). Türk halk biliminde derleme: Çalışmalar, tartışmalar. Geleneksel Yayıncılık.
7. Güz, N. (1995). Tek parti ideolojisinin yayın organları: Halkevleri dergileri (1932-1950). Bilge Yapım.
8. Kabagöz, M. C. (2024). Bir akademik literatür tartışması: Halkevleri neden ve nasıl araştırılmalı? Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 40(109), 239-274. https://doi.org/10.33419/aamd.1480265

9. Karaömerlioğlu, M. A. (2014). Orada bir köy var uzakta: Erken Cumhuriyet döneminde köycü söylem. İletişim Yayınları.
10. Karataş, E. (2024). Türkiye Cumhuriyeti’nin bilgi kaynakları olarak Halkevi dergileri. Kültür Araştırmaları Dergisi, 23, 177-189. https://doi.org/10.46250/kulturder.1552430
11. Oğuz, M. Ö. (2007). Folklor ve kültürel mekân. Millî Folklor, 19(76), 30-32.
12. Oğuz, M. Ö. (2024). Araştırmaların tarihi. İçinde M. Öcal (Ed.), Türk halk edebiyatı el kitabı. Grafiker Yayınları.
13. Olgun, K. (2019). Türkiye’de Halkevleri gerçeği. İKSAD Yayınları.
14. Ortakcı, A. (2022). Halkevlerinde kültürel miras ve koruma. Paradigma Yayınları.
15. Ölçen, A. N. (2001). Halkevleri. İnönü Vakfı Yayınları.
16. Özdemir, Y., & Aktaş, E. (2011). Halk Evleri (1932’den 1951’e). Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 45, 235-262.
17. Öztürkmen, A. (2009). Türkiye’de folklor ve milliyetçilik. İletişim Yayınları.
18. Sevim, A. (2008). Halk milliyetçiliğinin öncüsü Herder. Bilge Kültür Sanat Yayınları.
19. Şimşek, S. (2002). Bir ideolojik seferberlik deneyimi olarak Halkevleri. Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
20. Türkoğlu, Ö. (1996). Halkevlerinin kuruluş amaçları, örgütsel yapısı ve bazı uygulamaları. Kebikeç (Halkevleri Dosyası), 3, 97-106.
21. Yıldırım, D. (1998). Türk bitiği. Akçağ Yayınları.
22. People’s Houses Publishing.
23. Baykal, K. (1938). Niçin çıkıyoruz? Karacadağ, 1(1). Diyarbakır Halkevi Yayınları.
24. Bilginer, B. (1938). Çorumlu’yu neden çıkarıyoruz? Çorumlu, 1(1). Çorum Halkevi Yayınları.
25. Cevheri, H. (1933). Yeni Doğuş. Yeni Doğuş, 1(1). Manisa Halkevi Yayınları.
26. Çağlar, B. K. (1939). Ne mutlu bize. Karaelmas, 1(1). Zonguldak Halkevi Yayınları.
27. Kansu, N. (1938). Halkevlerimiz. Ülkü, 1(1). Ankara Halkevi Yayınları.
28. Kılıçözlü, Z. (1944). Hatay niçin çıkıyor? Hatay, 1(1). Hatay Halkevi Yayınları.
29. Köni, Y. K. (1937). Halkevlerinin yıldönümü. Görüşler, 1(1). Adana Halkevi Yayınları.
30. Lütfi, M. (1937). Türk Akdeniz niçin çıkıyor? Türk Akdeniz, 1(1). Antalya Halkevi Yayınları.
31. Recep. (1933). Ülkü niçin çıkıyor? Ülkü, 1(1). Ankara Halkevi Yayınları.
32. Turan, K. (1934). Halkevleri. Ün, 1(1). Isparta Halkevi Yayınları.
33. Uludağ. (1935). Önsöz. Uludağ, 1(1). Bursa Halkevi Yayınları.
34. Yazarsız. (1936). Konya niçin çıkıyor? Konya, 1(1). Konya Halkevi Yayınları.
35. Yazarsız. (1936). Başlarken. Ilgaz, 1(1). Kastamonu Halkevi Yayınları.
36. Yazarsız. (1939). Başpınar. Başpınar, 1(1). Gaziantep Halkevi Yayınları.
37. Yazarsız. (1933). Önsöz. Kaynak, 1(1). Balıkesir Halkevi Yayınları.
38. Yazarsız. (1935). Amacımız. Altın Yaprak, 1(1). Bafra Halkevi Yayınları.
39. Yazarsız. (1944). Dergimiz çıkarken. Yayla, 1(1). Erzurum Halkevi Yayınları.
40. Yazarsız. (1942). İnan yeniden çıkarken. İnan, 1(1). Trabzon Halkevi Yayınları.
41. Yazarsız. (1932). Bu mecmua niçin çıkıyor? Yeni Türk Mecmuası, 1(1). İstanbul Halkevi Yayınları.
42. Yazarsız. (1937, 23 Nisan). Niçin Gediz? Gediz, 1(1). Manisa Halkevi Yayınları.