Dijital Dönüşümde Adaletin Kavramsal Çerçevesi: Algoritmik Önyargı ve Yapısal Yönetişim Arayışı
Abstract
Dijital dönüşümün beraberinde getirdiği algoritmik karar alma sistemleri, toplumsal adalet ve eşitlik idealleri karşısında yeni ve karmaşık tehditler oluşturmaktadır. Bu çalışma, algoritmik önyargı sorununu merkeze alarak, mevcut teknoloji yönetişimi paradigmasının yapısal sınırlılıklarını eleştirel bir bakışla analiz etmekte ve yerine Yapısal Adalet Odaklı Teknoloji Yönetişimi adını verdiği yeni bir kavramsal çerçeve önermektedir. Çalışmada öncelikle, algoritmik önyargının salt teknik bir mesele olmadığı, toplumsal eşitsizliklerin bir yansıması olduğu argümanı işlenmekte ve dijital adalet kavramı dağıtımsal, işlemsel ve yapısal boyutlarıyla incelenmektedir. Ardından, hakim yönetişim yaklaşımının teknokratik, bireyci ve etnosentrik sınırlılıkları ortaya konmakta, bu sınırlılıkları aşmak üzere dört temel bileşenden oluşan (önleyici adalet ve katılımcı tasarım, sistemsel hesap verebilirlik, bağlama duyarlılık ve yeni demokratik aktörler) alternatif bir model detaylandırılmaktadır. Kamu sektöründeki otomatik fayda tahsisi sistemleri üzerinden yapılan vaka analizi, önerilen çerçevenin pratikte nasıl işleyebileceğini somutlaştırmaktadır. Çalışma, teknoloji yönetişiminde paradigmatik bir dönüşüm çağrısıyla son bulmakta ve gelecek araştırmalar için bir gündem önermektedir.
Keywords
References
- Barocas, S., Hardt, M., & Narayanan, A. (2023). Fairness and machine learning: Limitations and opportunities (Open access ed.). fairmlbook.org.
- Benjamin, R. (2019). Race after technology: Abolitionist tools for the new Jim Code. Polity Press.
- Birhane, A. (2020). Algorithmic colonization of Africa. SCRIPTed, 17(2), 389–409. https://doi.org/10.2966/scrip.170220.389
- Bolukbasi, T., Chang, K.-W., Zou, J. Y., Saligrama, V., & Kalai, A. T. (2016). Man is to computer programmer as woman is to homemaker? Debiasing word embeddings. Advances in Neural Information Processing Systems, 29, 4349–4357.
- Buolamwini, J., & Gebru, T. (2018). Gender shades: Intersectional accuracy disparities in commercial gender classification. İçinde Proceedings of the 1st Conference on Fairness, Accountability and Transparency (FAT*) (ss. 77–91). PMLR.
- Cheney-Lippold, J. (2017). We are data: Algorithms and the making of our digital selves. NYU Press. Crawford, K. (2021). The atlas of AI: Power, politics, and the planetary costs of artificial intelligence. Yale University Press.
- Eubanks, V. (2018). Automating inequality: How high-tech tools profile, police, and punish the poor. St. Martin’s Press.
- Floridi, L., & Cowls, J. (2019). A unified framework of five principles for AI in society. Harvard Data Science Review, 1(1). https://doi.org/10.1162/99608f92.8cd550d1
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Technology, Crime and Surveillance
Journal Section
Research Article
Authors
Early Pub Date
May 11, 2026
Publication Date
June 10, 2026
Submission Date
October 28, 2025
Acceptance Date
April 6, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 81 Number: 2