Araştırma Makalesi

Dijital Dönüşümde Adaletin Kavramsal Çerçevesi: Algoritmik Önyargı ve Yapısal Yönetişim Arayışı

Sayı: Advanced Online Publication Erken Görünüm Tarihi: 11 Mayıs 2026
PDF İndir
TR EN

Dijital Dönüşümde Adaletin Kavramsal Çerçevesi: Algoritmik Önyargı ve Yapısal Yönetişim Arayışı

Öz

Dijital dönüşümün beraberinde getirdiği algoritmik karar alma sistemleri, toplumsal adalet ve eşitlik idealleri karşısında yeni ve karmaşık tehditler oluşturmaktadır. Bu çalışma, algoritmik önyargı sorununu merkeze alarak, mevcut teknoloji yönetişimi paradigmasının yapısal sınırlılıklarını eleştirel bir bakışla analiz etmekte ve yerine Yapısal Adalet Odaklı Teknoloji Yönetişimi adını verdiği yeni bir kavramsal çerçeve önermektedir. Çalışmada öncelikle, algoritmik önyargının salt teknik bir mesele olmadığı, toplumsal eşitsizliklerin bir yansıması olduğu argümanı işlenmekte ve dijital adalet kavramı dağıtımsal, işlemsel ve yapısal boyutlarıyla incelenmektedir. Ardından, hakim yönetişim yaklaşımının teknokratik, bireyci ve etnosentrik sınırlılıkları ortaya konmakta, bu sınırlılıkları aşmak üzere dört temel bileşenden oluşan (önleyici adalet ve katılımcı tasarım, sistemsel hesap verebilirlik, bağlama duyarlılık ve yeni demokratik aktörler) alternatif bir model detaylandırılmaktadır. Kamu sektöründeki otomatik fayda tahsisi sistemleri üzerinden yapılan vaka analizi, önerilen çerçevenin pratikte nasıl işleyebileceğini somutlaştırmaktadır. Çalışma, teknoloji yönetişiminde paradigmatik bir dönüşüm çağrısıyla son bulmakta ve gelecek araştırmalar için bir gündem önermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Barocas, S., Hardt, M., & Narayanan, A. (2023). Fairness and machine learning: Limitations and opportunities (Open access ed.). fairmlbook.org.
  2. Benjamin, R. (2019). Race after technology: Abolitionist tools for the new Jim Code. Polity Press.
  3. Birhane, A. (2020). Algorithmic colonization of Africa. SCRIPTed, 17(2), 389–409. https://doi.org/10.2966/scrip.170220.389
  4. Bolukbasi, T., Chang, K.-W., Zou, J. Y., Saligrama, V., & Kalai, A. T. (2016). Man is to computer programmer as woman is to homemaker? Debiasing word embeddings. Advances in Neural Information Processing Systems, 29, 4349–4357.
  5. Buolamwini, J., & Gebru, T. (2018). Gender shades: Intersectional accuracy disparities in commercial gender classification. İçinde Proceedings of the 1st Conference on Fairness, Accountability and Transparency (FAT*) (ss. 77–91). PMLR.
  6. Cheney-Lippold, J. (2017). We are data: Algorithms and the making of our digital selves. NYU Press. Crawford, K. (2021). The atlas of AI: Power, politics, and the planetary costs of artificial intelligence. Yale University Press.
  7. Eubanks, V. (2018). Automating inequality: How high-tech tools profile, police, and punish the poor. St. Martin’s Press.
  8. Floridi, L., & Cowls, J. (2019). A unified framework of five principles for AI in society. Harvard Data Science Review, 1(1). https://doi.org/10.1162/99608f92.8cd550d1

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Teknoloji, Suç ve Gözetim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

11 Mayıs 2026

Yayımlanma Tarihi

-

Gönderilme Tarihi

28 Ekim 2025

Kabul Tarihi

6 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication

Kaynak Göster

APA
Asiloğulları Ayan, M. (2026). Dijital Dönüşümde Adaletin Kavramsal Çerçevesi: Algoritmik Önyargı ve Yapısal Yönetişim Arayışı. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Advanced Online Publication. https://doi.org/10.33630/ausbf.1812108
AMA
1.Asiloğulları Ayan M. Dijital Dönüşümde Adaletin Kavramsal Çerçevesi: Algoritmik Önyargı ve Yapısal Yönetişim Arayışı. SBF Dergisi. 2026;(Advanced Online Publication). doi:10.33630/ausbf.1812108
Chicago
Asiloğulları Ayan, Merve. 2026. “Dijital Dönüşümde Adaletin Kavramsal Çerçevesi: Algoritmik Önyargı ve Yapısal Yönetişim Arayışı”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, sy Advanced Online Publication. https://doi.org/10.33630/ausbf.1812108.
EndNote
Asiloğulları Ayan M (01 Mayıs 2026) Dijital Dönüşümde Adaletin Kavramsal Çerçevesi: Algoritmik Önyargı ve Yapısal Yönetişim Arayışı. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi Advanced Online Publication
IEEE
[1]M. Asiloğulları Ayan, “Dijital Dönüşümde Adaletin Kavramsal Çerçevesi: Algoritmik Önyargı ve Yapısal Yönetişim Arayışı”, SBF Dergisi, sy Advanced Online Publication, May. 2026, doi: 10.33630/ausbf.1812108.
ISNAD
Asiloğulları Ayan, Merve. “Dijital Dönüşümde Adaletin Kavramsal Çerçevesi: Algoritmik Önyargı ve Yapısal Yönetişim Arayışı”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi. Advanced Online Publication (01 Mayıs 2026). https://doi.org/10.33630/ausbf.1812108.
JAMA
1.Asiloğulları Ayan M. Dijital Dönüşümde Adaletin Kavramsal Çerçevesi: Algoritmik Önyargı ve Yapısal Yönetişim Arayışı. SBF Dergisi. 2026. doi:10.33630/ausbf.1812108.
MLA
Asiloğulları Ayan, Merve. “Dijital Dönüşümde Adaletin Kavramsal Çerçevesi: Algoritmik Önyargı ve Yapısal Yönetişim Arayışı”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, sy Advanced Online Publication, Mayıs 2026, doi:10.33630/ausbf.1812108.
Vancouver
1.Merve Asiloğulları Ayan. Dijital Dönüşümde Adaletin Kavramsal Çerçevesi: Algoritmik Önyargı ve Yapısal Yönetişim Arayışı. SBF Dergisi. 01 Mayıs 2026;(Advanced Online Publication). doi:10.33630/ausbf.1812108