MODERNDEN POSTMODERN PARADIGMAYA EPISTEMIK KARMAŞANIN YÜKSELIŞI: DEĞİŞEN BİLGİ DEĞİŞMEYEN DÜZEN

Year 2025, Volume: 16 Issue: 2, 690 - 714, 29.12.2025

Fatih Furkan Alpdoğan

https://doi.org/10.54688/ayd.1736812

Abstract

Modern dönem aydınlanmanın bilimsel öğretisinin bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Bu noktada aydınlanmanın büyük isimlerinin izlerini taşımaktadır. Modern dönemin paradigması şüphesiz pozitivist anlayışın tezahürüdür. Modern bilgi ölçülebilirliği ve doğrulanabilirliği esas alırken medeniyetin gelişmesine, kültürün maddi boyutuna ciddi katkılar sağlamıştır. Bilimsel gelişmenin aksine modernizmin ilerlemeci paradigması insanı ve toplumu mekanik bir varlık olarak görmüş ve onların yapısal özelliklerini göz ardı etmiştir. Modern bilginin evrenselliği, büyük anlatıların sorgulanamaz yapısı ve deneyi temele alan anlayış postmodernizmi doğuran önemli gerekçelerdendir. Büyük anlatıların terk edilerek bilginin daha spekülatif biçiminin hakim olduğu, küçük anlatılara geçildiği postmodern durumda bilgi gerçeğe dayanmaktan çok mevcut duruma eklemlenmenin bir sonucu haline gelmiştir. Bilginin gerçekliği ya da hakikate uygunluğu giderek önemsizleşmiştir. Bu önemsizleştirilme süreci toplumlara çeşitli vasıtalarla intibak ettirilmektedir. Günümüz toplumlarında gerçeklik sadece kelime oyunlarının bir ürünüdür. Ancak tatbiki bakımından modern toplumdan pekte farkı yoktur. Bu çalışma literatür taramasına dayanmaktadır. Çalışmanın amacı sosyolojinin çalışma alanlarından biri olan değişimi bilgiyi temele alarak incelemektir. Bu inceleme sürecinde tarihsel sürecin dinamik yapısı göz önünde tutulmaktadır. Modernden postmoderne bilginin muğlaklaştığı, modern dönemde de aynı süreçler yaşansa da gittikçe belirli bir kesimin tahakkümü altına girdiği ve toplumu kitleleştirmek için araç olarak kullanıldığı varsayılmaktadır.

Keywords

Modernizm , Postmodernizm , Bilgi

Ethical Statement

Etik izin gerekmemektedir.

THE RİSE OF EPİSTEMİC CONFUSİON FROM THE MODERN TO THE POSTMODERN: CHANGING INFORMATION STABLE STRUCTURE

Abstract

The modern era can be evaluated as a reflection of the scientific doctrine of the Enlightenment. In this context, it bears the traces of the major figures of the Enlightenment. The paradigm of the modern era is undoubtedly a manifestation of the positivist approach. While modern knowledge is based on measurability and verifiability, it has significantly contributed to the development of civilization and the material aspects of culture. However, in contrast to scientific progress, the progressive paradigm of modernism has perceived humans and society as mechanical entities, overlooking their structural characteristics. The universality of modern knowledge, the unquestionable nature of grand narratives, and the experiment-based understanding are among the significant reasons that gave rise to postmodernism. In the postmodern condition, where grand narratives are abandoned and speculative forms of knowledge dominate, knowledge has become more of a consequence of alignment with the present situation than a reflection of truth. The reality or truthfulness of knowledge has gradually lost its importance. This process of devaluation is being adapted into societies through various means. In today’s societies, reality is merely a product of wordplay.However, in terms of practice, it is not much different from modern society. This study is based on a literature review. The aim of the study is to examine change—one of the fields of study in sociology—through the lens of knowledge. The dynamic structure of the historical process is taken into account throughout this examination. It is assumed that from modern to postmodern, knowledge has become increasingly ambiguous; even in the modern era, although similar processes occurred, knowledge increasingly came under the domination of a certain group and was used as a tool to massify society.

Keywords

Modernism , Postmodernism , Knowledge

Ethical Statement

Ethical approval is not required.

References

• Aczel, A. D. (2007). Descartes’in gizli defteri (M. Onaran, Çev.). Vatan Kitap Yayınları.
• Adorno, T. W. (2005). Aşkınsallık kavramı üzerine (M. Haydaroğlu, Çev.). Cogito, 56, 57–85.
• Alpdoğan, F. F. (2022). Modern çağın bir diğer boyutu post-truth durumda “hakikatin tüketimi” bağlamında Zygmunt Bauman ve Jean Baudrillard’ın tüketime dair eleştirileri. Mukaddime, 13(2), 541–565. https://doi.org/10.19059/mukaddime.1119416
• Alpdoğan, F. F. (2023). Zygmunt Bauman sosyolojisi: Akışkan modernite özgür olduğunu zanneden köleler mi üretiyor? İçtimaiyat, 7(2), 413–430. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1222635
• Althusser, L. (2004). John Lewis’e cevap (A. Tümertekin, Çev.). İthaki Yayınları.
• Arendt, H. (2018). Siyasette yalan (İ. Oranlı & B. Şeker, Çev.). Sel Yayıncılık.
• Arlan, A. (2008). İlkçağ felsefe tarihi 4. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Barthes, R. (1977). The death of the author. In Image-music-text (pp. 142–148). Fontana Press.
• Baudrillard, J. (1997). Tam ekran (B. Gülmez, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
• Baudrillard, J. (2009). Gösterge ekonomi politiği hakkında bir eleştiri (O. Adanır, Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
• Bauman, Z. (2003a). Modernlik ve müphemlik (İ. Türkmen, Çev.). Ayrıntı Yayınları
• Bauman, Z. (2003b). Yasa koyucular ile yorumcular. Ayrıntı Yayınları.
• Bauman, Z. (2012a). Küreselleşme: Toplumsal sonuçları (A. Yılmaz, Çev.) (4. basım). Ayrıntı Yayınları.
• Bauman, Z. (2012b). Siyaset arayışı (T. Birkan, Çev.) (2. basım). Metis Yayınları.
• Bertens, H. (1995). The idea of the postmodern: A history. Routledge.
• Best, S., & Kellner, D. (2011). Postmodern teori (M. Küçük, Çev.) (2. basım). Ayrıntı Yayınları.
• Butler, C. (2002). Postmodernism: A very short introduction. Oxford University Press.
• Cevizci, A. (t.y.). Felsefe tarihi. Say Yayınları.
• Cornu, A. (2009). Hegel’in hukuk felsefesinin eleştirisi. In K. Marx, Hegel’in hukuk felsefesinin eleştirisi (K. Somer, Çev., ss. 210–249). Sol Yayınları.
• Çıvgın, A. G. (2016). Hume’un epistemolojisinin kökeni: İzlenimler ve ideler. FLSF (Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi), 22
• Deleuze, G. (2000). Kant üzerine dört ders: Gilles Deleuze felsefe dersleri 2 (U. Baker, Çev.). Öteki Yayınevi.
• Deleuze, G. (2007). Leibniz (U. Baker, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
• Descartes, R. (1984). Metot üzerine konuşma (K. S. Sel, Çev.). Sosyal Yayınlar.
• Descartes, R. (1999). Aklın yönetimi için kurallar (M. Ökmen, Çev.). Sosyal Yayınlar.
• Descartes, R. (2007). Meditasyonlar (İ. Birkan, Çev.). Bilgesu Yayıncılık.
• Douzinas, C. (2004). Law and justice in postmodernity. In S. Connor (Ed.), The Cambridge companion to postmodernism (pp. 196–223). Cambridge University Press.
• Engels, F. (1977). Anti-Dühring (K. Somer, Çev.) (2. basım). Sol Yayınları.
• Engels, F. (2009). Ludwig Feuerbach ve klasik Alman felsefesinin sonu (C. Eroğul, Çev.). Yordam Kitap.
• Farago, G. (2012). Hume (1711–1776). In Felsefe tarihi: Aklın zaferi (Cilt 3, ss. 75–77). İletişim Yayınları.
• Foster, J. B. (2000). Marx’s ecology. Monthly Review Press.
• Foucault, M. (1993). Cinselliğin tarihi 1: Bilgiyi söylemek (H. Tufan, Çev.). Afa Yayıncılık.
• Foucault, M. (1994). Dits et écrits (D. Defert & F. Ewald, Eds.). Gallimard.
• Gökberk, M. (1993). Felsefe tarihi (9. basım). Remzi Kitabevi.
• Grant, I. H. (2001). Postmodernism and politics. In S. Sim (Ed.), The Routledge companion to postmodernism (pp. 273–293). Routledge.
• Hegel, G. W. F. (1986). Tinin görüngübilimi (A. Yardımlı, Çev.). İdea Yayınevi.
• Hegel, G. W. F. (2011). Tarih felsefesi I (A. Yardımlı, Çev.) (3. baskı). İdea Yayınevi
• Hume, D. (2015). İnsan doğası üzerine bir inceleme (E. Baylan, Çev.) (2. basım). Bilgesu Yayıncılık.
• Hülür, H. (2008). İktidar/Bilgi sarmalı: Michel Foucault’da disiplin, doğruluk ve özne. Ekev Academic Review, 12, 35.
• Kant, I. (1993). Arı usun eleştirisi (A. Yardımlı, Çev.). İdea Yayınevi
• Kant, I. (2002). Gelecekte bilim olarak ortaya çıkabilecek her metafiziğe prolegomena (İ. Kuçuradi & Y. Örnek, Çev.). Türkiye Felsefe Kurumu.
• Kara, Z. (2013). Bauman’ın izinden: Metaforik uğraklar. In Z. Kara (Ed.), Bauman sosyolojisi (ss. 111–138). Ayrıntı Yayınları.
• Lechte, J. (1998). Fifty key contemporary thinkers: From structuralism to postmodernity. Routledge.
• Leibniz, G. W. (2011). Monadoloji / Metafizik üzerine konuşma (A. Altınörs, Çev.). Doğu Batı Yayınları.
• Locke, J. (2000). İnsanın anlama yetisi üzerine bir deneme (M. D. Topçu, Çev.) (2. basım). Öteki Yayınevi
• Lyotard, J.-F. (2000). Postmodern durum (A. Çiğdem, Çev.) (3. basım). Vadi Yayınları.
• Lyotard, J.-F. (2011). Pagan eğitimler (A. Karakış, Çev.). Monokl.
• Marx, K. (1970). Ekonomi politiğin eleştirisine katkı (O. Suda, Çev.). Öcü K. Yayınları.
• Marx, K. (2003). Kapital I (A. Bilgi, Çev.) (3. baskı). Eriş Yayınları.
• Revel, J. (2004). Différence et discontinuité dans la pensée de Michel Foucault: Langage, histoire, subjectivité. Éditions de l'École des hautes études en sciences sociales.
• Russell, B. (?). Batı felsefesi tarihi III (M. Sencer, Çev.). Bilgi Yayınevi.
• Sarup, M. (1995). Postyapısalcılık ve postmodernizm (A. B. Güçlü, Çev.). Ark Yayınları.
• Sim, S. (2001). Postmodernism and philosophy. In S. Sim (Ed.), The Routledge companion to postmodernism (ss. 274–295). Routledge.
• Sorell, T. (2002). Descartes: Düşüncenin ustaları (C. Atila, Çev.). Altın Kitaplar Yayınevi.
• Störig, H. J. (2011). Vedalardan Tractatus’a dünya felsefe tarihi (Çev. bilinmiyor). Say Yayınları.
• Weber, A. (1998). Felsefe Tarihi (H. V. Eralp.). İstanbul: Sosyal Yayınları.
• Yaltıraklı, U. (1987). Hegel’in fenomenolojisinin bilgikuramsal temelleri (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sistematik Felsefe ve Mantık ABD).