19. YÜZYIL OSMANLI İSTANBUL’UNDA SOKAK: YAPI VE DEĞİŞİM
Öz
Osmanlı sokaklarının mimari yapısı, içinde barındırdığı toplumun sosyo-kültürel yapısını hem etkilemiş hem de toplumun yaşayış biçiminden etkilenerek şekillenmiştir. Bu bağlamda çıkmaz sokaklar, labirentimsi yapılar ve evlerin avlularının uzun duvarları, Osmanlı sokaklarındaki ilişkilerin doğasını belirlemiştir. Ancak, sokaklar yeni ihtiyaçların baş göstermesi ile dönüşüme açık hale gelmiştir. Toplu taşımaya yönelik tren ve tramvay gibi gelişmeler ve biraz da şehirlere imaj kazandırmak maksadıyla birtakım değişiklikler olmuştur. Sokakları genişletme çabaları 19. yüzyılın sonunda artmış ve toplu ulaşımın da artmasıyla şehir içi hareketlilik hız kazanmıştır. Bazı sokaklardaki evler genişletme faaliyetleri veya doğal afetler sebebiyle tahrip olmuş veya yıkılmıştır. Bu evlerden günümüze kalan Soğukçeşme Sokağı’ndaki yapılar yeni bir formla kullanıma sunulmuştur. Çalışmada Osmanlı sokaklarının fiziki ve manevi yönlerini tanıma, zamanla planlarının birtakım nedenlerle değişime tabi tutulması ve sokakların dönüşümleri üzerindeki ana etkenlerin üzerinde durulması hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Altınoluk, U., ve Karadayı, Y. T. (2019). New Uses for Old Buildings: The case of Soğukçeşme Street, Iconarp International J. of Architecture and Planning, 7 (1), 314-329.
- Asoğlu, İ. (2018). Osmanlı Son Döneminde Urfa’da Bir Ermenî Yerleşkesi: Telfutur Mahallesi ve Sâkinleri, Turkish Studies, 13 (24), 17-32.
- Bayartan, M. (2005). Osmanlı Şehrinde Bir İdari Birim: Mahalle. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Coğrafya Dergisi, 13, 93-107.
- Bayartan, M. (2005). Tarihi Coğrafya Çalışmaları Açısından Şehir ve Osmanlı Şehri. İstanbul Üniversitesi Coğrafya Dergisi, 13, 85-92.
- Bayramoğlu Alada, A. (2008). Osmanlı Şehrinde Mahalle. İstanbul: Sümer Kitabevi.
- Behar, C. (2004). Bir Mahallenin Doğumu ve Ölümü (1494-2008). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
- [Çelik Gülersoy]. Taha Toros Arşivi, (Dosya No: 71), Marmara Üniversitesi Kütüphanesi, İstanbul.
- Çelik, Z. (1996). Streets: Critical Perspectives on Public Space. California: California University Press.
- Çelik, Z. (2015). 19. Yüzyılda Osmanlı Başkenti. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
- Demirkıran, N. I. (2006). A Study of Ottoman Modernisatıon On The City: The Sixth Municipal District of Istanbul (1858-1877). (Yayımlanmamış yüksek lisan tezi). Bilkent University, Ankara.