“YEDEK SUBAY ÖĞRETMEN” UYGULAMASINDA AHMET SAY VE GÖRİZ KÖYÜ (BİNGÖL) ÖRNEĞİ (1960-63)

This study deals with the example of the reserve officer teacher practice in the village of Çevrimpınar (Görüz) in Bingöl, which was implemented by the National Unity Committee after the military coup on 27 May 1960 and was implemented in the villages without teachers in the rural areas of Anatolia. Ahmet Say, who was appointed to Bingöl within the framework of the Reserve Officer Teacher application, was commissioned by the governor of the time, Kemalettin Gazezoğlu, to serve in the Çevrimpınar Village after he arrived in the city. When Ahmet Say reached his place of duty in Çevrimpınar Village, he encountered a mass of students who did not have a school yet and could hardly even speak Turkish. After Ahmet Say met Mehmet Şerif Çalbay, one of the notables of the village, he began to live in the village room allocated to him. Afterward, with the common decision and contribution of the village people, a dilapidated room was repaired and physical conditions were provided for the students to receive an education. Ahmet Say was the first person who began primary school teaching in the Çevrimpınar village between 1960 and 1963. In addition, he organized activities in educational fields such as handicrafts, theater and cinema for not only students but also adults. Teacher Say, while teaching in Çevrimpınar Village, did not neglect to write her observations about Bingöl in the 1960s and published them in the following years.

Bu çalışma, 27 Mayıs 1960 Darbesi’nden sonra Milli Birlik Komitesi tarafından hayata geçirilen ve Anadolu’nun kırsal bölgelerindeki öğretmensiz köylerde tatbik edilen yedek subay öğretmen uygulamasının Bingöl’e bağlı Çevrimpınar (Görüz) Köyü’ndeki örneğini ele almaktadır. “Yedek Subay Öğretmen” uygulaması çerçevesinde Bingöl’e tayin edilen Ahmet Say, şehre ulaştıktan sonra dönemin valisi Kemalettin Gazezoğlu tarafından Çevrimpınar Köyü’nde görev yapması için vazifelendirilmiştir. Çevrimpınar Köyü’ndeki görev yerine ulaşan Ahmet Say, henüz okulu olmayan ve neredeyse Türkçe konuşmayı dahi bilmeyen bir öğrenci kitlesi ile karşılaşmıştır. Köyün ileri gelenlerinden Mehmet Şerif Çalbay ile tanışan Say, onun kendisine tahsis ettiği köy odasında ikamet etmeye başlamıştır. Ardından köy ahalisinin ortak kararı ve katkısıyla yıkık dökük bir oda tamir edilerek öğrencilerin eğitim alacağı fiziki koşullar sağlanmıştır. 1960-63 yıllar arasında söz konusu köyde ilkokul eğitimini ilk kez başlatan Ahmet Say, sadece öğrencilere değil yetişkinlere de yönelik el sanatları, tiyatro ve sinema gibi eğitsel alanlarda da faaliyetler düzenlemiştir. Öğretmen Say, Çevrimpınar (Görüz)’da öğretmenlik yaptığı süreci ve 1960’lı yıllarda Bingöl ile ilgili gözlemlerini kaleme almayı ihmal etmeyip, sonraki yıllarda yayımlamıştır.