PROCOPİUS, TOROSLARIN KUZEYİNDE ROMA SAVUNMASI VE YENİ CİTHARİZON KALESİ

Bu makale kendi ifadesiyle Geç Antikçağ ve Erken Ortaçağ dönemlerinin uluslararası ilişkiler tarihçisi olan, Roma/Bizans tarihi uzmanı J.D. Howard-Johnston tarafından kaleme alınmıştır. Özgün adı Procopius, Roman Defences North of the Taurus and the New Fortress of Citharizon’dur. Procopius, Torosların Kuzeyinde Roma Savunması ve Yeni Citharizon Kalesi ismiyle İngilizce aslına sadık kalarak Türkçe’ye çevirdik. Yazar makalesinde Citharizon’nun yerini tespit ederek, Roma’nın bölgedeki sınır savunma sistemi içerisindeki rolünü ele almıştır. Günümüzde Bingöl merkeze bağlı İncesu Köyü (Derenazik) sınırları içerisinde bulunan Citharizon, Karadeniz’den Mezopotamya sınırına kadar uzanan hatta, dönemin iki süper gücü Roma İmparatorluğu ile Persler (Sassaniler) arasındaki mücadele arenasının merkezinde yer almaktadır. Howard-Johnston’un da vurguladığı üzere Citharizon, söz konusu güçlerin kuzey-güney yönlü sınırları istikâmetinde devam eden askerî yol ile Murat Nehri vadisi boyunca uzanan doğu-batı güzergâhının kesiştiği Bingöl ovasına hâkim bir konumdaydı. Bu yönüyle Citharizon Kalesi’nin inşası, Roma’nın Pers/Sassani sınırındaki eyaletlerinin güvenliğini sağlamak için gerçekleştirdiği en önemli askerî projelerden bir kabul edilmiştir. Yazarımız söz konusu coğrafyayı tanımak ve stratejik öneme haiz Citharizon Kalesi’nin konumunu belirlemek için 1982 ve 1988 yıllarında bölgeye iki seyahat gerçekleştirmiştir. Neticede saha çalışmaları verileriyle Citharizon’un yapımıyla alakalı tek haber kaynağı olan Procopius’un kayıtlarını öteki kaynaklarla kritik ederek yeri ve zamanına dair çok önemli bulgular ortaya koymuştur. Yazar, bu çalışmasında ayrıca Citharizon’un sonraki dönem tarihiyle alakalı bilgileri de derlemeye çalışmıştır.

This article was written by Howard-Johnston, who, in his own words, is a historian of international relations of the Late Antiquity and Early Middle Ages and an expert on Roman/Byzantine history. Its original name is Procopius, Roman Defences North of the Taurus and the New Fortress of Citharizon. We translated it into Turkish, remaining faithful to the English original. In his article, the author identified the location of Citharizon and discussed its role in Rome's border defense system in the region. Citharizon is currently located within the borders of İncesu Village (Derenazik) in the center of Bingöl. According to its location, stretching from the Black Sea to the Mesopotamian border, it is at the center of the arena of struggle between the two superpowers of the period, the Roman Empire and the Persians (Sasanians). As Howard-Johnston also emphasized, Citharizon was at a point overlooking the Bingöl plain, where the military road running in the direction of the north-south borders of the aforementioned forces and the east-west route along the Murat River valley intersected. In this respect, the construction of Citharizon Castle was considered one of the most important military projects carried out by Rome to ensure the security of the provinces on the Persian/Sasanian border. Our author made two trips to the region in 1982 and 1988 to get to know the geography in question and to determine the location of the strategically important Citharizon Castle. As a result, he revealed very important findings regarding to it's place and time by criticizing the records of Procopius, which is the only source of news about the construction of Citharizon, with his field studies data and other sources. The author also tried to compile information about the later history of Citharizon.