Research Article

Travma Sonrası Bilişsel Yüklemenin Cinsiyet ve Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi

Volume: 16 Number: 3 December 27, 2025
TR EN

Travma Sonrası Bilişsel Yüklemenin Cinsiyet ve Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi

Abstract

Travma sonrası bilişsel yükleme bireylerin yaşamış olduğu, kişiyi dehşete düşüren, çaresiz olarak hissettiren bir olay sonucu (travmatik yaşantı) gelişebilecek uyum sağlayıcı olmayan bilişsel yüklemeleri ifade etmektedir. Bu kapsamda araştırmanın temel amacı cinsiyet ve kişilik özellikleri ile travma sonrası bilişsel yükleme arasındaki ilişkilerin incelenmesidir. Araştırmaya 209’u kadın, 188’i erkek olmak üzere toplamda 397 travmatik yaşantıya sahip birey katılmıştır. Araştırma da demografik bilgi formu, Sıfatlara Dayalı Kişilik Testi ve Travma Sonrası Bilişsel Yükleme Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma kapsamında normallik analizleri, korelasyon analizi, t-test ve çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre cinsiyete göre travma sonrası bilişsel yüklemenin anlamlı düzeyde farklılaşmadığı, travma sonrası bilişsel yükleme ile kişilik özellikleri arasında anlamlı ilişkilerin olduğu saptanmıştır. Kişilik özelliklerinden nevrotizm, dışadönüklük ve deneyime açıklık travma sonrası bilişsel yüklemeye ilişkin varyansın %36’sını açıkladığı sonucuna ulaşılmıştır. Travma ve travmaya yönelik geliştirilecek müdahale programlarının hazırlanmasında araştırma sonuçları dikkate alınması önem arz edebilir. Benzer araştırma farklı örneklemlerde tasarlanabilir. Travma sonrası bilişsel yüklemeyi yordayan kişilik özelliklerine ilişkin nitel araştırmalar tasarlanabilir.

Keywords

References

  1. Bacanli, H., İlhan, T., ve Aslan, S. (2009). Beş faktör kuramına dayalı bir kişilik ölçeğinin geliştirilmesi: Sıfatlara Dayalı Kişilik Testi (SDKT). Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 261-279.
  2. Black, J., Belicki, K., Emberley-Ralph, J., and McCann, A. (2022). Internalized versus externalized continuing bonds: Relations to grief, trauma, attachment, openness to experience, and posttraumatic growth. Death Studies, 46(2), 399-414. https://doi.org/10.1080/07481187.2020.1737274
  3. Buecker, S., Maes, M., Denissen, J. J., and Luhmann, M. (2020). Loneliness and the Big Five personality traits: A meta–analysis. European Journal of Personality, 34(1), 8-28. https://doi.org/10.1002/per.2229
  4. Büyüköztürk, Ş. (2016). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi Yayıncılık.
  5. Caglar, A., and Deniz, M. E. (2024). The improvement of post-traumatic cognitive attribution scale: its relationship with loneliness and depression. Current Psychology, 43(6), 5451-5461. https://doi.org/10.1007/s12144-023-04748-1
  6. Ceobanu, M. C., and Mairean, C. (2015). The relation between personality traits, social support and traumatic stress. Revista de Cercetare si Interventie Sociala, 48, 17.
  7. Claes, L., Vandereycken, W., Luyten, P., Soenens, B., Pieters, G., and Vertommen, H. (2006). Personality prototypes in eating disorders based on the Big Five model. Journal of Personality Disorders, 20(4), 401-416. https://doi.org/10.1521/pedi.2006.20.4.401
  8. Cloninger, S. C. (2004). Theroies of personality: understanding persons. Pearson Prentice Hall.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Other Fields of Education (Other)

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

December 27, 2025

Publication Date

December 27, 2025

Submission Date

August 26, 2024

Acceptance Date

December 23, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 16 Number: 3

APA
Çağlar, A. (2025). Travma Sonrası Bilişsel Yüklemenin Cinsiyet ve Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(3), 4852-4865. https://doi.org/10.51460/baebd.1538786
AMA
1.Çağlar A. Travma Sonrası Bilişsel Yüklemenin Cinsiyet ve Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi. WAJES. 2025;16(3):4852-4865. doi:10.51460/baebd.1538786
Chicago
Çağlar, Azmi. 2025. “Travma Sonrası Bilişsel Yüklemenin Cinsiyet Ve Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16 (3): 4852-65. https://doi.org/10.51460/baebd.1538786.
EndNote
Çağlar A (December 1, 2025) Travma Sonrası Bilişsel Yüklemenin Cinsiyet ve Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16 3 4852–4865.
IEEE
[1]A. Çağlar, “Travma Sonrası Bilişsel Yüklemenin Cinsiyet ve Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi”, WAJES, vol. 16, no. 3, pp. 4852–4865, Dec. 2025, doi: 10.51460/baebd.1538786.
ISNAD
Çağlar, Azmi. “Travma Sonrası Bilişsel Yüklemenin Cinsiyet Ve Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi 16/3 (December 1, 2025): 4852-4865. https://doi.org/10.51460/baebd.1538786.
JAMA
1.Çağlar A. Travma Sonrası Bilişsel Yüklemenin Cinsiyet ve Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi. WAJES. 2025;16:4852–4865.
MLA
Çağlar, Azmi. “Travma Sonrası Bilişsel Yüklemenin Cinsiyet Ve Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi”. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, vol. 16, no. 3, Dec. 2025, pp. 4852-65, doi:10.51460/baebd.1538786.
Vancouver
1.Azmi Çağlar. Travma Sonrası Bilişsel Yüklemenin Cinsiyet ve Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi. WAJES. 2025 Dec. 1;16(3):4852-65. doi:10.51460/baebd.1538786