BEYAZ PERDEDEN MÜBADELEYE BAKMAK: TÜRK VE YUNAN SİNEMASINDA MÜBADELE

Year 2025, Issue: 30, 281 - 304, 01.07.2025

Derya Genç Acar

https://doi.org/10.33431/belgi.1619112

Abstract

I.Dünya Savaşı sonunda imparatorluklar dağılmış yerlerine ulus devletler kurulmuştur. Kendi içinde homojenleşmiş bir kitleyi barındıran ulus devletler kimi zaman büyük kopuşlar yaşayarak meydana geldiler. Türkiye ve Yunanistan arasında imzalanan “Türk Yunan Nüfus Mübadelesi’ne İlişkin Sözleşme ve Protokol” anlaşması her iki tarafta yer alan Türklerle Rumların zorunlu değiş tokuşunu onayladı. Dünyada örneği ilk olan bu anlaşmayla büyük çaplı nüfus değişimi gerçekleştirildi. Türk-Yunan mübadelesi yarattığı büyük dramlarla kitleler üzerinde kopma travması yaratarak derin izler bırakmış; siyasi, sosyal ve ekonomik sonuçları bakımından her iki devlet için önemli bir kırılma noktası olmuştur. Mübadele toplumsal, siyasal ve tarihi açıdan oldukça zengin bir malzemeye sahiptir. Yaklaşık iki milyon insanı etkileyen bu olay gerek Türk sinemasında gerekse de Yunan sinemasında uzun süre görmezlikten gelindi. Günümüzün görsel hafıza merkezi konumunda yer alan sinema geçmişi hatırlamada ve anlamada aynı zamanda acılarla yüzleşmede giderek artan bir önem kazanmaktadır. Sinema, geçmişin hatırlanması ya da geçmişle hesaplaşmada, farklılıkların altının çizilmesinde, sesini duyurmak isteyen kitlelerin topluma ulaşmasında veyahut yeni kültürel değerlerin yaygınlaştırılmasında kilit bir rol oynamaktadır. Göç sineması bunun en belirgin alanlarından biridir. Yakın zamanda konuya dair yapılan bilimsel çalışmalar ve mübadillerin toplumdaki görünürlüğünün artmasına paralel olarak sinema mübadeleyi gündemine aldı. Sinemada mübadele daha çok kendisi de mübadil olan üçüncü kuşağın bu alandaki çabalarıyla ortaya kondu. Bu araştırma Türk-Yunan sinemasında mübadeleyi gündeme getiren kurgu ve belgesel yapımları tarihsel süreci içinde değerlendirmektedir. Çalışmada mübadelenin kitlesel gücü hayli fazla olan sinema gibi bir sanat dalında hangi konu başlıkları altında gündeme getirildiği, ele alınış biçimi, toplumsal etkisi ya da toplumda yarattığı farkındalık gibi birçok yönü ile ele alınmıştır. Araştırmada birinci ve ikinci el kaynaklar, basın yayın, filmler ve internet kaynakları kullanılmıştır.

Keywords

mübadele , sinema , Türk sineması , Yunan sineması , göç , senaryo , seyirci , film

Looking At The Exchange Through The Sılver Screen: Exchange In Turkısh And Greek Cinema

Abstract

At the end of the War I, empires disintegrated and nation states were established in their place. Nation states which contain a homogenized mass within themselves, sometimes came into being by experiencing major ruptures. The “Convention and Protocol Concerning the Exchange of Turkısh-Greek Populations” agreement signed between Turkiye and Greece approved the compulsory exchange of Turks and Greeks on both sides. With this agreement which was the first of its kind in the world, a large-scale population exchange was carried out. The Turkish-Greek population exchange left deep scars on the masses by creating a rupture trauma with the great tragedies it created; it was an important breaking point for both states in terms of its political, social and ecanomic consequences. The exchange has a very rich social, political and historical material. This event, which affected approximately two million people was ignored for a long time in both Turkish and Greek cinema. Cinema, which is today’s visual memory center is gaining increasing importance in remembering and understanding the past and also in confronting pain. Cinema plays a key role in remembering or coming to terms with the past, highlighting differences, reaching out to the masses who want to make their voices heard or disseminating new cultural values. Migration cinema is one of the most obvious areas of this. In parallel with the recent scientific studies on the subject and the increasing visibility of exchangees in society, cinema has put the exchange on its agenda. Exchange in cinema has been mostly revealed through the efforts of the third generation who were also exchangees.This research evaluates the fiction and documentary productions that bring up the exchange in Turkish-Greek cinema within their historical process. The study examines the topics under which the exchange was brought up in a branch of art such as cinema, which has a great mass power, the way it was handled, its social impact or the awareness it created in society and many other aspects. First and second hand sources, media, films and internet sources were used in the research.

Keywords

exchange , cinema , Turkish cinema , Greek cinema , immigration , film , script , audience

References

• Milliyet, Konya Yenigün, TRT Radyo Televizyon Dergisi, Özgür İstanbul, Pendik Gazetesi, Hürriyet, Aydınlık,
• Sinefesto, Türkiye, Dünyabizim, İşte Çanakkale, Gazete 1453
• Aghatabay, Zengin Cahide (2007), Mübadelenin Mazlum Misafirleri (Mübadele ve Kamuoyu 1923-1930),
• İstanbul: Bengi Yayınları.
• Aksoy, Yaşar, “Dedemin İnsanları”, Hürriyet, 25 Aralık 2011.
• ARI, Kemal (1995), Büyük Mübadele Türkiye’ye Zorunlu Göç (1923-1925), İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• _________ (2010), “Mübadele Araştırmalarına Yönelik Durum Saptaması”, Körfezde Zaman, İzmir
• Araştırmaları Kongresi, İzmir: Ege Üniversitesi İzmir Araştırma ve Uygulama Merkezi Yay., s. 121-129.
• _________ “Türk Roman ve Öyküsünde Mübadele”, Tarih ve Günce, S. I, C. 1, 2017 Yaz, s. 5-28.
• Balta, Evangalia (2014), “Nüfus Mübadelesi Üstüne Yunan Tarih Yazımının Üretimi”, Toplumsal Tarih, S. 250,
• Ekim s. 52-60.
• Başlangıç, Celal, “Mübadele Anıları”, Radikal, 05.01.2004.
• Cebonoyan, Cüneyt, “Altın Portakal”, Birgün, 11.10.2012.
• Clark, Bruce (2008), İki Kere Yabancı Kitlesel İnsan İhracı Modern Türkiye’yi ve Yunanistan’ı Nasıl
• Biçimlendirdi?, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Çakkalkurt, Fırat (2020), “Yersiz-Yurtsuzluktan Evrenselliğe: Göç Sineması”, Perspektif, S. 293.
• www.perspektif.eu
• Çolak, Oğraş Öznur (2023), “Paramparça Hikâye”, Cumhuriyet, 01.02.2023.
• Emgili, Fahriye (2017), “Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi Hakkındaki Araştırmalara Bir Bakış”, Tarih ve Günce,
• C. I, S. 1, Yaz 2017, s. 29-54.
• Kablamacı, A. Deniz Morva (2013), “Gurbet Ne Yana Düşer: Suyun Öte Yanına”, Kadın Araştırmaları Dergisi,
• S. 12, s. 25-54.
• Kandemir, Atilay (2023), “Duygu Dolu Gala”, Milliyet Cadde, 1 Şubat 2023.
• Kioutsouk, Chagial (2013) Türkiye ve Yunanistan’da Uygulanan Göç Politikaları (1990 Sonrası), İstanbul:
• İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi.
• Kaptanoğlu, Cem (2009), “Travma, Toplumsal Yas ve Bağışlama” Birikim, S. 248, Aralık, s. 32-36.
• Menderes, Çağla, “Yolculuk… Maria Mavrikou ile…”, Turkısh Grek Synergy, www.lightmillennium.org
• Milas, Herkül (2005), Türk Yunan Romanlarında Öteki ve Kimlik, İstanbul: İletişim Yayınları.
• Özsüer, Esra (2012) “Türk-Yunan “Biz” ve “Öteki” Önyargıların Dinamikleri”, Avrasya İncelemeleri Dergisi, C.1,
• S. 2, s. 269-309.
• Parlayandemir, Gizem (2015), “Milliyetçilik ve Faillik Bağlamında Dedemin İnsanları”, Sinecine, C. 1, S. 6,
• Bahar, s. 107-132.
• Sağlam, Ramis (2023), “İki Yakanın Bitmeyen Hikayesi: Sıla Hasreti”, Evrensel, 2 Ekim 2023.
• Sapaz, Makbule (2019), Türk Yunan Nüfus Mübadelesinin Tarih Yazımına Yansımaları: Türk-Yunan
• Literatürünün Karşılaştırmalı Analizi, Edirne: Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Balkan
• Çalışmaları Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi.
• Suner, Asuman (2006), Hayalet Ev, İstanbul: Metis Yayınları.
• Tekeli, İlhan (2008), Göç ve Ötesi, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Tezcan, Mahmut (2018), “Türkiye’den Yunanistan’a Bir ‘Dönüş’ Hikâyesi”, 31.01.2018. www.cnnturk.com.tr
• Toprak, Okan (2013), “Başarılamamış Bir Film Olarak Rüzgârlar”, Antrakt Sinema, 29.06.2013.
• www.antraktsinema.com.tr
• Torun, Ayla (2021), “Göç ve Sinema”, Göç Dergisi, C. 8, S. 3, Kasım, s. 377-381.
• Solim, Nerim Tetik (2023), Türk Sinemasında Mübadele Belgeselleri ve Zorunlu Göç Olgusu/Armağan,
• İstanbul: Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sinema ve Televizyon Ana Sanat Dalı.
• Süar, Selin (2014), “2000 Sonrası Yunan Sinemasında Küçük Asya Felaketi”, TSA, S. 3, Ocak, s. 143-166.
• Vesek, Mazlum (2023), “Mübadele Yüz Yıl: Sıla Hasreti Yakında…”, Ege Telgraf, 11.07.2023.
• Yalçın, Kemal (1999), Emanet Çeyiz, İstanbul: Doğan Kitap.
• Yücel, Hakan ve Yıldız, Süheyla (2014), “İstanbul’da ve İmroz’da Rum olmak, Atina’da Rum Kalmak”,
• Alternatif Politika, C. 6, S. 2, Eylül, s. 148-194.
• www.turkishgreeknews.org/tr
• www.sinefesto.com/kardes-nereye.
• www.kenttv.net
• www.medyaloji.net
• www.mansetx.com
• www.İstanbulnet.tr
• www.niluferbel.tr
• www.istecanakkalegazetesi.com
• www.dunyabizim.com.tr
• www.boxofficetürkiye.com.tr
• www.turksail.com
• www.t24.com.tr
• www.aegeandocumentary.org