Tarımsal amaçlı kooperatiflerin il bazında sıralanması: LODECI-RAWEC yaklaşımı
Öz
Bu çalışmada, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanan 2025 yılı tarımsal amaçlı örgütlerin derecelendirilme listesinden yararlanılarak tarımsal amaçlı kooperatiflerin il düzeyinde karşılaştırmalı performans sıralaması yapılmıştır. Çalışmanın amacı, resmi derecelendirme sonuçlarını (1., 2. ve 3. derece ile başvuru uygunluğu çıktıları) ölçülebilir göstergelere dönüştürerek il bazında izlenebilir bir karar destek çerçevesi geliştirmektir. Bu kapsamda, 140 kooperatifin yer aldığı 48 il için dört kriterden oluşan karar matrisi oluşturulmuş; kriter ağırlıkları nesnel kriter ağırlıklandırma LODECI yöntemiyle belirlenmiş ve iller RAWEC modeliyle sıralanmıştır. Bulgular, üst sıralarda birinci derece performansı güçlü ve başvuru uygunluğu sorunları düşük illerin yoğunlaştığını göstermektedir; buna göre İzmir, Muğla ve Eskişehir illeri ilk üçte yer almakta olup İzmir ve Muğla’da derecelendirilen kooperatiflerin tamamının birinci derece olması öne çıkan belirleyici faktör olarak dikkat çekmektedir. Eskişehir’de ise birinci derece yoğunluğu yüksek olmakla birlikte üçüncü derece kooperatiflerin varlığı, ilin İzmir ve Muğla’nın gerisinde ancak üst grupta konumlanmasına yol açmıştır. Elde edilen sıralama, tarımsal kooperatifçilikte il düzeyinde güçlü ve zayıf alanların görünür kılınmasına ve politika önceliklerinin belirlenmesine yönelik uygulanabilir bir karar destek çıktısı sunmaktadır. Bulgular, İzmir, Muğla ve Eskişehir’in en yüksek; Amasya, Gaziantep ve Hakkâri’nin ise en düşük bütünleşik performansa sahip olduğunu ortaya koymaktadır
Anahtar Kelimeler
References
- Aydın, Y. (2025). LOPCOW-RANCOM-RAWEC Modeli yardımıyla sigortacılık sektöründe kurumsal finansal performans analizi: Sompo sigorta örneği. İşletme Araştırmaları Dergisi, 17(2), 1273-1287. https://doi.org/10.20491/isarder.2025.2031
- Badi, I., Bouraima, M. B., & Maraka, N. D. (2026). A hybrid simulation and the RAWEC model for performance evaluation of pharmacy service strategies. Decision Making Advances, 1-11. https://doi.org/10.31181/dma412026127
- Balo, F., Ulutaş, A., Arı, İ., Das, D. K., & Stević, Ž. (2026). Simulation-based hybrid analysis of eco-friendly wall coatings using LODECI, MAXC and DEPART methods for energy-efficient buildings. Buildings. https://doi.org/10.3390/buildings16010019
- Can, M. F., & Sakarya, E. (2012). Dünya ve Türkiye’de Tarım ve hayvancılık kooperatiflerinin tarihsel gelişimi, ekonomik önemi, örgütlenme modeli ve mevzuatının incelenmesi. Veteriner Hekimler Derneği Dergisi, 83(1), 27–36.
- Çilek, A., & Şeyranlıoğlu, O. (2025). Measuring The Financial Performance Of Reinsurance Companies in Türkiye with LODECI, CRADIS and AROMAN MCDM Methods. International Journal Of Business And Economic Studies, 7(1), 1-18. https://doi.org/10.54821/uiecd.1587675
- Demir, G. (2025). Sosyal bilimlerde stratejik karar verme: Çok kriterli karar verme yöntemleri ile uygulamalar. Özgür Yayınları.
- Durmuş, Z. (2025). Assessment of renewable energy performance in Turkey using a novel integrated MSD-CRITIC-RAWEC model. Journal of Operational and Strategic Analytics, 3(1), 49–64.
- Dündar, S. (2024). Performance evaluation of IPARD-II rural development programs with integrated DIBR-RAWEC methods. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 31(3), 339-350.
- European Commission. (N.D.). Cooperatives, European Commission, directorate-general for internal market, industry, entrepreneurship and SMES. https://single-market-economy.ec.europa.eu/sectors. Erişim Tarihi: 15.12.2025)
- Everest, B., & Yercan, M. (2015). Kooperatif Ortaklarının Kooperatifçilik İlkelerini Algılamaları Üzerine Bir Araştırma: Tarım Kredi Kooperatifleri Örneği. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 52(1), 67–74.