Türkiye’de Döviz Kuru ve Doğrudan Yabancı Yatırımların Dış Borç Üzerindeki Etkisi: ARDL Eşbütünleşme Analizi
Abstract
Bu çalışma, döviz kuru ve doğrudan yabancı yatırımlar (DYY) Türkiye’nin dış borç düzeyi üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, 2006-2024 dönemi arasında Türkiye ekonomisine ait zaman serisi verilerini kullanarak, döviz kuru, kamu bütçesi, DYY ve ekonomik büyümenin dış borç üzerindeki etkilerini ampirik olarak analiz etmiştir. Bulgular, döviz kuru ve DYY dış borç üzerinde önemli etkiler yarattığını göstermektedir. Çalışmada, otoregresif dağıtılmış gecikme modeli (ARDL) eşbütünleşme modeli kullanılarak, değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkiler incelenmiştir. Uzun dönemde, döviz kuru, DYY, kamu bütçesi, ekonomik büyüme ve dış borç arasında anlamlı bir pozitif ilişki bulunmuştur. Kısa dönemde ise, reel döviz kuru ve kamu bütçesinin dış borçla negatif ilişki gösterdiği, ancak ekonomik büyümenin dış borç ile pozitif ilişki içinde olduğu belirlenmiştir. Doğrudan yabancı yatırımların dış borç üzerindeki azaltıcı etkisi uzun vadede de devam etmekte olup, bütçe açığının dış borcu artırıcı etkisi sürmektedir. Modelin güvenilirliği, yapılan diagnostik testlerle doğrulanmış ve sonuçların geçerliliği pekiştirilmiştir. Varyans ayrıştırma ve etki-tepki analizleri, dış borç üzerindeki etkilerin zamanla daha çok içsel ekonomik faktörlerden kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Çalışma, doğrudan yabancı yatırımların teşvik edilmesi ve kamu maliyesindeki açıkların disipline edilmesinin önemine vurgu yapmaktadır. Ayrıca, döviz kuru dalgalanmalarının dış borç üzerindeki etkilerinin dikkate alınarak, döviz kuru yönetiminin etkin bir şekilde yapılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Keywords
Döviz Kuru, Doğrudan Yabancı Yatırım, Dış Borç, ARDL Eşbütünleşme Modeli
References
- Abina, P. A. (2019). External debt, exchange rate, foreign investments and economic growth inter-relationships further empirical evidence from Nigeria. Asian Journal of Economics and Empirical Research, 6(2), 101-107.
- Aderemi, T. A., Fagbola, L. O., Sokunbi, G. M., & Ebere, C. E. (2020). Investigating external debt and exchange rate fluctuations in Nigeria: Any difference with ARDL model?. Studia Universitatis Babes-Bolyai, 65(3), 53-64.
- Alam, N., & Taib, F. M. (2013). An investigation of the relationship of external public debt with budget deficit, current account deficit, and exchange rate depreciation in debt trap and non-debt trap countries. European Scientific Journal, 9(22).
- Arıkan, R., & Okan, F. (2011). Döviz kuru, yabancı doğrudan yatırımlar ve dış borç ilişkisi: Türkiye örneği. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 48(558), 45-64.
- Akduğan, U. (2020). Türkiye’de döviz kuru hareketleri ve kamu borcu ilişkisi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 12(22), 75-97.
- Akyüz, Y. (2007). Globalization and the political economy of development: A critical globalization perspective. The New School.
- Akçay, S., Alper, C. E., & Özmucur, S. (2016). Türkiye’de döviz kuru oynaklığı ve dış borç sürdürülebilirliği. İktisat İşletme ve Finans Dergisi, 31(362), 9-32.
- Aydın, C. (2019). Türkiye’de dış borç sürdürülebilirliği: ARDL sınır testi yaklaşımı. Ekonomi İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1-18.
- Aydın, Ş., Öztutuş, F., & Polat, İ. H. (2024). The impact of financial development, foreign direct investment and geopolitical risk on CO2 emissions: Evidence from Turkey. Fiscaoeconomia, 8(3), 1617-1640.
- Azolibe, C. B. (2022). External debt accumulation and foreign direct investment inflows in Sub-Saharan Africa: Analysing the interaction effects of selected macroeconomic factors. The Review of Black Political Economy, 49(3), 327-352.
