İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Küresel Vatandaşlık Düzeylerinin İncelenmesi: Ardahan Üniversitesi Örneği
Öz
Bu araştırmada Ardahan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğrencilerinin küresel vatandaşlık düzeyleri çeşitli değişkenler açısından incelenmiştir. Küreselleşmenin hız kazandığı günümüzde bireylerden, yalnızca ulusal düzeyde sorumluluk bilinci geliştirmeleri değil, aynı zamanda çevre sorunları, insan hakları ihlalleri, göç, yoksulluk ve toplumsal adaletsizlik gibi küresel meselelere duyarlı olmaları beklenmektedir. Bu durum, küresel vatandaşlık kavramını çağdaş eğitimin temel amaçlarından biri hâline getirmiştir. Değer odaklı yapısıyla din eğitimi, öğrencilerin evrensel değerlere yönelik farkındalık, kültürlerarası hoşgörü, barış ve adalet bilinci geliştirmelerinde önemli bir role sahiptir. İlahiyat fakülteleri ise sadece meslekî yeterlik kazandıran kurumlar değil, aynı zamanda öğrencilerin çokkültürlü yaşam becerilerini, toplumsal duyarlılıklarını ve etik sorumluluk bilincini güçlendirme potansiyeline sahip eğitim ortamlarıdır. Buna rağmen literatürde, ilahiyat fakültesi öğrencilerinin küresel vatandaşlık düzeylerini doğrudan inceleyen bir araştırmaya rastlanmamış olması çalışmanın özgün yönünü oluşturmaktadır. Araştırma nicel araştırma yaklaşımı temelinde, ilişkisel tarama deseniyle yürütülmüştür. Çalışmanın evreni Türkiye’de ilahiyat fakülteleri öğrencileridir. Ulaşılabilir evrenini ise Ardahan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğrencileri oluşturmaktadır. Örneklem, uygun örnekleme yöntemiyle seçilen ve 2023–2024 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde öğrenim görmekte olan toplam 230 öğrenciden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan “Kişisel Bilgi Formu” ile Morais ve Ogden tarafından geliştirilen, Şahin ve Çermik tarafından Türkçeye uyarlanan “Küresel Vatandaşlık Ölçeği” kullanılmıştır. Ölçek; sosyal sorumluluk, küresel yetkinlik ve küresel sivil katılım olmak üzere üç alt boyut ve 30 maddeden oluşmaktadır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, bağımsız örneklemler t testi, tek yönlü ANOVA, anlamlılık durumunda Tukey testi, normal dağılmayan değişkenler için Kruskal-Wallis ve Mann-Whitney U testi, alt boyutlar arası ilişkiler için ise Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Tüm istatistiksel analizler SPSS 25.0 programıyla gerçekleştirilmiş; anlamlılık düzeyi .05 olarak kabul edilmiştir. Araştırma bulguları, öğrencilerin küresel vatandaşlık düzeylerinin genel olarak orta-yüksek düzeyde olduğunu ortaya koymuştur. En yüksek ortalamalar sosyal sorumluluk ve küresel yetkinlik boyutlarında, en düşük ortalama ise küresel okuryazarlık boyutunda elde edilmiştir. Cinsiyet değişkeni yalnızca küresel sivil katılım boyutunda erkek öğrenciler lehine anlamlı bir farklılık göstermiştir. Anne eğitim düzeyinin öğrencilerin küresel vatandaşlık puanları üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu belirlenmiş, baba eğitim düzeyinin ise anlamlı bir farklılık oluşturmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca televizyon izleme süresi arttıkça sosyal sorumluluk ve küresel yetkinlik puanlarının azaldığı; sivil toplum kuruluşuna üyeliği bulunan öğrencilerin ise özellikle sosyal sorumluluk ve küresel yetkinlik düzeylerinde daha yüksek puanlara sahip oldukları belirlenmiştir. Bu çalışma, din eğitimi alanında küresel vatandaşlık konusuna odaklanması bakımından alanyazındaki boşluğu doldurmakta ve ilahiyat fakültesi öğrencilerinin küresel süreçlere ilişkin farkındalık ve sorumluluk düzeylerine dair kanıtlar sunmaktadır. Elde edilen bulgular, müfredat geliştirme çalışmalarında küresel vatandaşlık göstergelerinin dikkate alınmasına, ders içeriklerinin insan hakları, çevre ahlakı, barış ve sosyal adalet gibi temalar etrafında zenginleştirilmesine ve uygulamalı faaliyetlerle desteklenmesine zemin hazırlayacak niteliktedir. Bununla birlikte araştırmanın tek bir fakülte ile sınırlı olması, sonuçların tüm Türkiye’deki ilahiyat fakültesi öğrencilerine genellenmesini güçleştirmektedir. Farklı üniversiteleri kapsayan çok merkezli çalışmaların yapılması, nitel veri toplama teknikleriyle öğrencilerin küresel vatandaşlık algılarının derinlemesine incelenmesi ve boylamsal araştırmalarla eğitsel müdahalelerin etkisinin test edilmesi gelecekteki araştırmalar için önemli bir ihtiyaç olarak görülmektedir. Ayrıca din hizmetleri alanında görev alacak bu öğrencilerin küresel vatandaşlık yeterlikleri, toplumun farklı kesimleriyle kuracakları etkileşimin niteliği açısından da belirleyici görülmektedir.
Anahtar Kelimeler
An Examination of Theology Faculty Students' Levels of Global Citizenship: The Case of Ardahan University
Abstract
This study examines the levels of global citizenship among students at the Faculty of Theology at Ardahan University in terms of various variables. In today's rapidly globalizing world, individuals are expected not only to develop a sense of responsibility at the national level, but also to be sensitive to global issues such as environmental problems, human rights violations, migration, poverty, and social injustice. This situation has made the concept of global citizenship one of the fundamental goals of contemporary education. With its value-oriented structure, religious education plays an important role in developing students' awareness of universal values, intercultural tolerance, and a sense of peace and justice. Faculties of theology are not only institutions that provide professional qualifications, but also educational environments with the potential to strengthen students' multicultural life skills, social sensitivity, and ethical responsibility awareness. Nevertheless, the fact that no research directly examining the level of global citizenship among theology faculty students has been found in the literature constitutes the original aspect of this study. The research was conducted using a quantitative research approach with a correlational survey design. The population of the study consists of students enrolled in theology faculties in Turkey. The accessible population consists of students enrolled in the Faculty of Theology at Ardahan University. The sample consists of a total of 230 students selected using an appropriate sampling method and enrolled in the spring semester of the 2023–2024 academic year. The data collection tools used were the “Personal Information Form” prepared by the researcher and the “Global Citizenship Scale” developed by Morais and Ogden and adapted into Turkish by Şahin and Çermik. The scale consists of three sub-dimensions and 30 items: social responsibility, global competence, and global civic engagement. Descriptive statistics, independent samples t-test, one-way ANOVA, Tukey test in case of significance, Kruskal-Wallis and Mann-Whitney U test for non-normally distributed variables, and Pearson correlation analysis for relationships between sub-dimensions were used in the analysis of the data. All statistical analyses were performed using the SPSS 25.0 program; the significance level was set at .05. Research findings reveal that students' levels of global citizenship are generally at a medium-high level. The highest averages were obtained in the dimensions of social responsibility and global competence, while the lowest average was obtained in the dimension of global literacy. The gender variable showed a significant difference in favor of male students only in the global civic engagement dimension. It was determined that the mother's education level had a significant effect on students' global citizenship scores, while the father's education level was found to have no significant difference. Furthermore, it was determined that as television viewing time increased, social responsibility and global competence scores decreased; students who were members of a non-governmental organization had higher scores, particularly in social responsibility and global competence. This study fills a gap in the literature by focusing on global citizenship in the field of religious education and provides evidence regarding the awareness and responsibility levels of theology faculty students regarding global processes. The findings obtained provide a basis for considering global citizenship indicators in curriculum development efforts, enriching course content around themes such as human rights, environmental ethics, peace, and social justice, and supporting these with practical activities. However, the fact that the research is limited to a single faculty makes it difficult to generalize the results to all theology faculty students across Turkey. Conducting multi-center studies covering different universities, examining students' perceptions of global citizenship in depth using qualitative data collection techniques, and testing the impact of educational interventions through longitudinal studies are seen as important needs for future research. Furthermore, the global citizenship competencies of these students, who will serve in the field of religious services, are also seen as decisive in terms of the quality of their interaction with different segments of society.
Keywords
Araştırmada kullanılacak ölçek için öncelikle ölçek sahibinden gerekli izin alınmıştır. Çalışma, İnönü Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulunun 17.04.2024 tarihli 8 sayılı oturumunda alınan 8 sayılı kararı ile etik açıdan uygun bulunmuştur. Bu onayın ardından, Ardahan Üniversitesi Rektörlüğünden 2400014423 sayılı ve 03.05.2024 tarihli yazı ile İlahiyat Fakültesi öğrencilerine ölçek uygulanmasına izin verilmiştir.
