İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Küresel Vatandaşlık Düzeylerinin İncelenmesi: Ardahan Üniversitesi Örneği

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 413 - 440, 30.12.2025

Osman Yılmaz

https://doi.org/10.33460/beuifd.1769955

Öz

Bu araştırmada Ardahan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğrencilerinin küresel vatandaşlık düzeyleri çeşitli değişkenler açısından incelenmiştir. Küreselleşmenin hız kazandığı günümüzde bireylerden, yalnızca ulusal düzeyde sorumluluk bilinci geliştirmeleri değil, aynı zamanda çevre sorunları, insan hakları ihlalleri, göç, yoksulluk ve toplumsal adaletsizlik gibi küresel meselelere duyarlı olmaları beklenmektedir. Bu durum, küresel vatandaşlık kavramını çağdaş eğitimin temel amaçlarından biri hâline getirmiştir. Değer odaklı yapısıyla din eğitimi, öğrencilerin evrensel değerlere yönelik farkındalık, kültürlerarası hoşgörü, barış ve adalet bilinci geliştirmelerinde önemli bir role sahiptir. İlahiyat fakülteleri ise sadece meslekî yeterlik kazandıran kurumlar değil, aynı zamanda öğrencilerin çokkültürlü yaşam becerilerini, toplumsal duyarlılıklarını ve etik sorumluluk bilincini güçlendirme potansiyeline sahip eğitim ortamlarıdır. Buna rağmen literatürde, ilahiyat fakültesi öğrencilerinin küresel vatandaşlık düzeylerini doğrudan inceleyen bir araştırmaya rastlanmamış olması çalışmanın özgün yönünü oluşturmaktadır. Araştırma nicel araştırma yaklaşımı temelinde, ilişkisel tarama deseniyle yürütülmüştür. Çalışmanın evreni Türkiye’de ilahiyat fakülteleri öğrencileridir. Ulaşılabilir evrenini ise Ardahan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğrencileri oluşturmaktadır. Örneklem, uygun örnekleme yöntemiyle seçilen ve 2023–2024 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde öğrenim görmekte olan toplam 230 öğrenciden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan “Kişisel Bilgi Formu” ile Morais ve Ogden tarafından geliştirilen, Şahin ve Çermik tarafından Türkçeye uyarlanan “Küresel Vatandaşlık Ölçeği” kullanılmıştır. Ölçek; sosyal sorumluluk, küresel yetkinlik ve küresel sivil katılım olmak üzere üç alt boyut ve 30 maddeden oluşmaktadır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, bağımsız örneklemler t testi, tek yönlü ANOVA, anlamlılık durumunda Tukey testi, normal dağılmayan değişkenler için Kruskal-Wallis ve Mann-Whitney U testi, alt boyutlar arası ilişkiler için ise Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Tüm istatistiksel analizler SPSS 25.0 programıyla gerçekleştirilmiş; anlamlılık düzeyi .05 olarak kabul edilmiştir. Araştırma bulguları, öğrencilerin küresel vatandaşlık düzeylerinin genel olarak orta-yüksek düzeyde olduğunu ortaya koymuştur. En yüksek ortalamalar sosyal sorumluluk ve küresel yetkinlik boyutlarında, en düşük ortalama ise küresel okuryazarlık boyutunda elde edilmiştir. Cinsiyet değişkeni yalnızca küresel sivil katılım boyutunda erkek öğrenciler lehine anlamlı bir farklılık göstermiştir. Anne eğitim düzeyinin öğrencilerin küresel vatandaşlık puanları üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu belirlenmiş, baba eğitim düzeyinin ise anlamlı bir farklılık oluşturmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca televizyon izleme süresi arttıkça sosyal sorumluluk ve küresel yetkinlik puanlarının azaldığı; sivil toplum kuruluşuna üyeliği bulunan öğrencilerin ise özellikle sosyal sorumluluk ve küresel yetkinlik düzeylerinde daha yüksek puanlara sahip oldukları belirlenmiştir. Bu çalışma, din eğitimi alanında küresel vatandaşlık konusuna odaklanması bakımından alanyazındaki boşluğu doldurmakta ve ilahiyat fakültesi öğrencilerinin küresel süreçlere ilişkin farkındalık ve sorumluluk düzeylerine dair kanıtlar sunmaktadır. Elde edilen bulgular, müfredat geliştirme çalışmalarında küresel vatandaşlık göstergelerinin dikkate alınmasına, ders içeriklerinin insan hakları, çevre ahlakı, barış ve sosyal adalet gibi temalar etrafında zenginleştirilmesine ve uygulamalı faaliyetlerle desteklenmesine zemin hazırlayacak niteliktedir. Bununla birlikte araştırmanın tek bir fakülte ile sınırlı olması, sonuçların tüm Türkiye’deki ilahiyat fakültesi öğrencilerine genellenmesini güçleştirmektedir. Farklı üniversiteleri kapsayan çok merkezli çalışmaların yapılması, nitel veri toplama teknikleriyle öğrencilerin küresel vatandaşlık algılarının derinlemesine incelenmesi ve boylamsal araştırmalarla eğitsel müdahalelerin etkisinin test edilmesi gelecekteki araştırmalar için önemli bir ihtiyaç olarak görülmektedir. Ayrıca din hizmetleri alanında görev alacak bu öğrencilerin küresel vatandaşlık yeterlikleri, toplumun farklı kesimleriyle kuracakları etkileşimin niteliği açısından da belirleyici görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Din Eğitimi , İlahiyat Fakültesi Öğrencileri , Küresel Vatandaşlık , Küreselleşme , Evrensel Değerler

Etik Beyan

Araştırmada kullanılacak ölçek için öncelikle ölçek sahibinden gerekli izin alınmıştır. Çalışma, İnönü Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulunun 17.04.2024 tarihli 8 sayılı oturumunda alınan 8 sayılı kararı ile etik açıdan uygun bulunmuştur. Bu onayın ardından, Ardahan Üniversitesi Rektörlüğünden 2400014423 sayılı ve 03.05.2024 tarihli yazı ile İlahiyat Fakültesi öğrencilerine ölçek uygulanmasına izin verilmiştir.

An Examination of Theology Faculty Students' Levels of Global Citizenship: The Case of Ardahan University

Öz

This study examines the levels of global citizenship among students at the Faculty of Theology at Ardahan University in terms of various variables. In today's rapidly globalizing world, individuals are expected not only to develop a sense of responsibility at the national level, but also to be sensitive to global issues such as environmental problems, human rights violations, migration, poverty, and social injustice. This situation has made the concept of global citizenship one of the fundamental goals of contemporary education. With its value-oriented structure, religious education plays an important role in developing students' awareness of universal values, intercultural tolerance, and a sense of peace and justice. Faculties of theology are not only institutions that provide professional qualifications, but also educational environments with the potential to strengthen students' multicultural life skills, social sensitivity, and ethical responsibility awareness. Nevertheless, the fact that no research directly examining the level of global citizenship among theology faculty students has been found in the literature constitutes the original aspect of this study. The research was conducted using a quantitative research approach with a correlational survey design. The population of the study consists of students enrolled in theology faculties in Turkey. The accessible population consists of students enrolled in the Faculty of Theology at Ardahan University. The sample consists of a total of 230 students selected using an appropriate sampling method and enrolled in the spring semester of the 2023–2024 academic year. The data collection tools used were the “Personal Information Form” prepared by the researcher and the “Global Citizenship Scale” developed by Morais and Ogden and adapted into Turkish by Şahin and Çermik. The scale consists of three sub-dimensions and 30 items: social responsibility, global competence, and global civic engagement. Descriptive statistics, independent samples t-test, one-way ANOVA, Tukey test in case of significance, Kruskal-Wallis and Mann-Whitney U test for non-normally distributed variables, and Pearson correlation analysis for relationships between sub-dimensions were used in the analysis of the data. All statistical analyses were performed using the SPSS 25.0 program; the significance level was set at .05. Research findings reveal that students' levels of global citizenship are generally at a medium-high level. The highest averages were obtained in the dimensions of social responsibility and global competence, while the lowest average was obtained in the dimension of global literacy. The gender variable showed a significant difference in favor of male students only in the global civic engagement dimension. It was determined that the mother's education level had a significant effect on students' global citizenship scores, while the father's education level was found to have no significant difference. Furthermore, it was determined that as television viewing time increased, social responsibility and global competence scores decreased; students who were members of a non-governmental organization had higher scores, particularly in social responsibility and global competence. This study fills a gap in the literature by focusing on global citizenship in the field of religious education and provides evidence regarding the awareness and responsibility levels of theology faculty students regarding global processes. The findings obtained provide a basis for considering global citizenship indicators in curriculum development efforts, enriching course content around themes such as human rights, environmental ethics, peace, and social justice, and supporting these with practical activities. However, the fact that the research is limited to a single faculty makes it difficult to generalize the results to all theology faculty students across Turkey. Conducting multi-center studies covering different universities, examining students' perceptions of global citizenship in depth using qualitative data collection techniques, and testing the impact of educational interventions through longitudinal studies are seen as important needs for future research. Furthermore, the global citizenship competencies of these students, who will serve in the field of religious services, are also seen as decisive in terms of the quality of their interaction with different segments of society.

Anahtar Kelimeler

Religious Education , Theology Faculty Students , Global Citizenship , Globalization , Universal Values

Kaynakça

• Aktaş, Hamza. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Gelecek Zaman Algısı ile Akademik Erteleme Davranışı Arasındaki İlişki: Gümüşhane Üniversitesi Örneği”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/20 (2021), 271-299.
• Altaş, Nurullah. “Küreselleşme, Çokkültürcülük ve Din Eğitimi”. Din Eğitiminde Çağdaş Konular. ed. Mustafa Köylü. İstanbul: Dem Yayınları, 3. Baskı., 2020.
• Arıcan, Sümeyra. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Eleştirel Düşünme Tutumları ve Lisans Eğitimi Deneyimleri”. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi 14/1 (2025), 1-21. https://doi.org/10.33206/mjss.1442691
• Balbağ, Nur Leman. İlkokul Sosyal Bilgiler Dersi Bağlamında Öğrenci ve Öğretmenlerin Küresel Vatandaşlık Algıları. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, Doktora Tezi, 2016.
• Bolattaş Gürbüz, Fatma - Deniz, Ümit. “Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Kültürel Zekâ Düzeyleri ile Küresel Vatandaşlığa Yönelik Algılarının İncelenmesi”. Black Sea Journal of Public and Social Science 6/2 (2023), 48-62. https://doi.org/10.52704/bssocialscience.1221897
• Bulut, Birol - Öksüzoğlu, Muhammet Kürşat. “Öğretmen Adaylarının Küresel Okuryazarlık Düzeylerinin İncelenmesi”. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 13/1 (2025), 254-284.
• Canbazoğlu Bilici, Sedef. “Örnekleme Yöntemleri”. Eğitimde Araştırma Yöntemleri. 71-72. Ankara: Pegem Akademi, 1. Baskı., 2019.
• Creswell, John W. Eğitim Araştırmaları Nicel ve Nitel Araştırmanın Planlanması, Yürütülmesi ve Değerlendirilmesi. İstanbul: Edam Yayıncılık, 3. Baskı., 2020.
• Çakmak, Zafer vd. “Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının İnternet Kullanım Durumları ile Küresel Vatandaşlık Algıları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Adıyaman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi 5/1 (2015), 99-112. http://dx.doi.org/10.17984/adyuebd.34905
• Çelikten, Lütfullah. Sınıf Öğretmenlerinin Küresel Vatandaşlık Düzeyleri ile Öğrencilere Aktarmak İstedikleri Değerlere İlişkin Görüşleri Arasındaki İlişki. Niğde: Niğde Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
• Dağaşan, Emre. Sınıf Öğretmenlerinin Küresel Vatandaşlık Tutumları ile Kültürel Değerlere Duyarlılıkları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Doğan, Sariye - Aşlamacı, İbrahim. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin Değer Eğitimi Açısından Analizi”. Çukurova Araştırmaları 11/1 (2025), 72-90. http://dx.doi.org/10.29228/cukar.80525
• Durmuş, Gülsemin. Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Küresel Vatandaşlık ve Çokkültürlü Eğitime Yönelik Tutumlarının İncelenmesi. Amasya: Amasya Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
• Engin, Gizem - Sarsar, Fırat. “Sınıf Öğretmeni Adaylarının Küresel Vatandaşlık Düzeylerinin İncelenmesi”. International Journal of Human Sciences 12/1 (2015), 150-161. https://doi.org/10.14687/ijhs.v12i1.3159
• Erdoğan, Yakup. “Turist Rehberlerinin Küresel Vatandaşlık Düzeyini Demografik Açıdan Belirlemeye Yönelik Bir Çalışma”. Türk ve İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi 11/43 (2024), 299-308. https://doi.org/10.29228/TIDSAD.79398
• Göl, Emrullah. Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Küresel Vatandaşlık Tutum Düzeylerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Kırşehir: Ahi Evran Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2013.
• Günaydın, Hasan. Okul Yöneticilerinin Küresel Vatandaşlık Tutumlarının İncelenmesi. Eskişehir: Osmangazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
• Karaca, Adem. “Examination of Generation Z Pre-Service Teachers’ Global Literacy Levels in Terms of Different Variables”. Scientific Educational Studies 9/1 (2025), 28-49. https://doi.org/10.31798/ses.1702564
• Kaya, Berna - Kaya, Aytaç. “Teknoloji Çağında Öğretmen Adaylarının Küresel Vatandaşlık Algıları”. Sakarya University Journal of Education 2/3 (2012), 81-95.
• Kirkwood, Toni Fuss. “Our Global Age Requires Global Education: Clarifying Definitional Ambiguities”. The Social Studies 92/1 (2001), 10-15. https://doi.org/10.1080/00377990109603969
• Koçar, Enes. Öğretmen Adaylarının Medya Okuryazarlık Düzeyleri İle Küresel Vatandaşlık Düzeyleri Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
• Morais, Duarte B. - Ogden, Anthony C. “Initial Development And Validation Of The Global Citizenship Scale”. Journal of Studies in International Education 15/5 (2011), 445-466. https://doi.org/10.1177/1028315310375308
• “Oxfam”. Education for Global Citizenship A guide for schools, 2015. https://www.oxfam.org.uk/education/
• Öksüzoğlu, Muhammed Kürşat. Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Küresel Vatandaşlık Düzeyleri ile Günümüz Dünya Sorunlarına Yönelik Tutumları Arasındaki İlişki. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
• Özdemir Özden, Döndü - Karadağ, Yıldıray. “Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Küresel Vatandaşlık Düzeylerinin İncelenmesi”. International Journal of Field Education 7/2 (2021), 12-35.
• Rızvanoğlu, Betül. Öğretmen Adaylarının Küresel Vatandaşlık Düzeyleri ile İngilizce Özyeterlik İnançları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
• Sağlam, İsmail - Demir Sakınmaz, Züleyha. “İlahiyat Fakültesi Son Sınıf Öğrencilerinin Benlik Algıları ve Yetkinliklerinin Değerlendirilmesi”. Balıkesir İlahiyat Dergisi 17 (2023), 355-377.
• Şahin, İbrahim Fevzi - Çermik, Fatih. “Küresel Vatandaşlık Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Güvenirlik ve Geçerlik Çalışması.” Eastern Geographical Review 31 (2014), 207-218. http://dx.doi.org/10.17295/dcd.30443
• Toy, İlknur. “Türkiye’de Küresel Vatandaşlık Üzerine Yapılan Lisansüstü Tezlerin Araştırma Eğilimlerinin İncelenmesi: Bir Meta-Sentez Çalışması”. Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi 9/1 (2023), 52-90. https://doi.org/10.47615/issej.1082097
• Türk, Hakan. Ortaokul Sosyal Bilgiler Dersinde Öğrencilerin Küresel Okuryazarlık Yetkinliği: Ünye Örneği. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Doktora Tezi, 2022.
• Uçar, Recep - Gürbüz Yiğit, Dilek. “Üniversite Öğrencilerinin İlahiyatçı Kavramına Yönelik Metaforik Algılarının İncelenmesi”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 58 (2025), 77-108.
• Uçar, Recep - Kurt, Tuba. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Yaşam Becerileri ile Gelecek Kaygıları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Rize İlahiyat Dergisi 28 (2025), 229-246. https://doi.org/10.32950/rid.1595751
• Yılmaz, Hüseyin. Din Eğitimi ve Sosyal Barış. İstanbul: Dem Yayınları, 1. Baskı., 2019.