Psikolojik Ayrıcalık: Bir Kavram İncelemesi
Abstract
Bireyleri diğerlerinden ayıran yetenekler (iletişim becerileri, teknolojik yatkınlık gibi) ve kişilik özellikleri (dışa dönüklük, iyimserlik, nevrotiklik gibi), örgütlerde çalışanların ve yöneticilerin davranışlarını etkileyen önemli faktörlerdir. Yetenekler ve kişilik özellikleri, bireylerin kendilerini diğerlerinden daha ayrıcalıklı hissetmelerine ve ödül beklentilerine girmelerine yol açabilmektedir. Yazında bir kişilik özelliği olarak ele alınan psikolojik ayrıcalık kavramı öne çıkmaktadır. Psikolojik ayrıcalık, bireyin kendisini başkalarından üstün görmesi ve bu nedenle elde edeceği şeyler konusunda daha fazla hakka sahip olduğuna inanmasından kaynaklanmaktadır. Sonuç olarak, bireyler kendilerini diğerlerine kıyasla daha önemli hissetmekte ve kendilerine ayrıcalıklı bir muamele yapılması gerektiğini beklemektedirler. Araştırmanın amacı psikolojik ayrıcalık kavramın kökenlerine, teorik altyapısına, öncüllerine ve ardıllarına dair derinlemesine bir analiz sunmaktır. Çalışmada, örgütlerde önemli bir yapı olarak görülen psikolojik ayrıcalığın tanımı, teorik temelleri (örn., özellikleri, örgütler açısından önemi), öncülleri ve sonuçları ele alınacak ve ardından bazı öneriler sunulacaktır.
Keywords
References
- Aksoy Kürü, S. (2022). Psikolojik Ayrıcalık: Bir Ölçek Uyarlama Çalışması. Yönetim Bilimleri Dergisi, 20(44), 461-480. https://doi.org/10.35408/comuybd.1028401
- Anderson, D., Halberstadt, J., & Aitken, R. (2013). Entitlement attitudes predict students' poor performance in challenging academic conditions. International Journal of Higher Education, 2(2), 151-158.
- Bishop, J., & Lane, R. C. (2000). Father absence and the attitude of entitlement. Journal of contemporary psychotherapy, 30(1), 105-117.
- Bizri, R. M., & Kertechian, S. K. (2023). Investigating the link between psychological entitlement and workplace deviance: Moderations and post-hoc analysis. International Journal of Organizational Analysis.
- Blau, P. M. (1964). Exchange and power in social life. J. Wiley.
- Brouer, R. L., Wallace, A. S., & Harvey, P. (2011). When good resources go bad: The applicability of conservation of resource theory to psychologically entitled employees. In P. L. Perrewe´ & D. C. Ganster (Eds.), The role of individual differences in occupational stress and well being (pp. 109-150). Emerald.
- Campbell, K., Bonacci, A., Shelton, J., Exline, J., & Bushman, B. J. (2004). Psychological entitlement: Interpersonal consequences and validation of a self-report measure. Journal of Personality Assessment, 83(1), 29-45. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa8301
- Campbell, W. K., & Foster, J. D. (2007). The narcissistic self: Background, an extended agency model and ongoing controversies. In C. Sedikides & S. J. Spencer (Eds.), The self: Frontiers of social psychology (pp. 115–138). Psychology Press.
- Chen, Q., Shen, Y., Zhang, L., Zhang, Z., Zheng, J., & Xiu, J. (2023). Influences of (in)congruences in psychological entitlement and felt obligation on ethical behavior. Frontiers in Psychology, 13, 1052759. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.1052759
- Çopuroğlu, F. (2022). Psikolojik ayrıcalığın tüketicilerin karar verme tarzlarına etkisi üzerine ampirik bir araştırma. EKEV Akademi Dergisi, (90), 187-204.