XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi

Hamidulla Dadabayev

doi:10.12995/bilig.10205

XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi

Abstract

Tarihî karşılaştırmalı dil biliminin gelişiminde büyük önem arz eden Divânu Lugâti’t-Türk Karahanlılar dönemi Türkçesinin özelliklerini yansıtan nadir bir kaynaktır. Eserde Eski Türkçenin zengin söz varlığı, Türkçedeki dil bilimsel süreçlerin gelişimi, kelime yapımı özellikleri, anlam daralması, anlam genişlemesi, anlam karşıtlıkları gibi semantik değişimler, Türk boylarının söz varlığındaki benzerlik ve farklılıklar, kelimelerin etimolojisi, yer adları (toponimler), bazı kelimelerin ansiklopedik açıklamaları üzerinde durulmuştur. Makalenin temel amacı XI.-XII. yüzyıllar Eski Türk Dili söz varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki yansımalarını araştırmaktır.

Keywords

References

Kısaltmalar AANATIL – Alişer Navoiy asarlari tilining izohli luğati. C.1-4. Fan, 1983-1985.
At-tuhfa – Iziskannıy dar tyurkskomy yazıku (Grammatiçeskiy traktat na arabskom yazıke.Vvedeniye, leksiko-grammatiçeskiy oçerk, perevod, glossariy, -grammatiçeskiy ukazatel E.I.Fazılova i M.T. Ziyayevoy. Fan, 1978.
DLT – Devonu luğotit turk- Mahmud Koşğariy. C.1-3. Tarjimon va naşrga tayyorlovçi filologiya fanlari kandidati S.M. Mutallibov. Fan, 1960-1963.
DTS – Drevnetyurkskiy slovar. Nauka, 1969.
RLÖTTIL – Rusça-lotinça-özbekça tibbiy terminlarning izohli lügati. Kamalak-Hamşira, 1999.
SUY – Fazılov, Ergaş Ismailoviç. Starouzbekskiy yazık. Xorezmiyskiye pamyatniki XIY veka. C.2. Fan, 1971.
TRSl – Turetsko-russkiy slovar. Russkiy yazik, 1977.
ÖTIL – Özbek tilining izohli luğati. C.1. Russkiy yazik, 1981.

Zafarnoma – Sharafuddin Ali Yazdiy. Zafarnoma. Sharq, 1997.
Kaynaklar Begmatov, Ernst. Mahmud Koşğariyning “Devonu luğotit turk” asaridagi ayrim etnogafik atamalar xususlda. Mahmud Koşğariyning “Devonu luğotit turk” asari va uning turkiy xalqlar madaniyati hamda jahon sivilizatsyasida tutgan orni. Xalqaro konferensiya materiallari, 2002.
Dadabayev, Nasirov, ve Nişanbay Xusanov. Problemı leksiki starouzbekskogo yazıka. Fan, 1990.
Dadaboyev, Hamidulla. “Devonu luğotit turk”ning til xususiyatlari, 2017.
Demircizade, A. “Sravnitelnıy metod Maxmuda Kaşgari.” Sovetskaya tyurkologiya, no. 1, 1972, ss. 35-41.
Doniyorov, Xudoyberdi. Eski ozbek adabiy tili vaḳipçaq dialekti, 1976.
Ercilasun, Ahmet B. “-maç/-meç Eki Üzerine.” İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, no. 21, 1973, ss. 83-88. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/iutded/issue/17060/178183.
Ercilasun, A. ve Z. Akkoyunlu. Divânu Lugâti’t-Türk. TDK Yayınları, 2014.
Kâşgarlı, Mahmud. Divânu Lugâti’t-Türk. Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin. Haz. Ahmet B. Ercilasun-Ziyat Akkoyunlu. 3. Baskı, 2018.
Kononov, Andrey Nikolayeviç. “Maxmud Kaşgarskiy i ego ‘Divanu lugat it-turk’.” Sovetskaya tyurkologiya, no. 1, 1972, ss. 3-17.
Koşğariy, Mahmud. Devonu luğotit turk. Tarjimon va naşrga tayyorlovçi filologiya fanlari kandidati S.M.Mutallibov. C.1-3, Özbekiston SSR Fanlar akademiyasi naşriyoti, 1960-1963.
Kuçkartayev, Iristay. “M. Kaşgari i sovremennıy uzbekskiy literaturnıy yazık.” Sovetskaya tyurkologiya, no. 1, 1972, ss. 83-90.
Şiraliyev, M. “Maxmud Kaşgari kak dialektolog.” Sovetskaya tyurkologiya, no. 1, 1972, ss. 24-30.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

Hamidulla Dadabayev This is me
0000-0003-3438-3428
Uzbekistan

Publication Date

July 27, 2022

Submission Date

January 13, 2020

Acceptance Date

August 25, 2021

Published in Issue

Year 2022 Number: 102

DOI

https://doi.org/10.12995/bilig.10205

IZ

https://izlik.org/JA54EP87FM

Cite

RIS / Bibtex

APA

Dadabayev, H. (2022). XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi. Bilig, 102, 97-118. https://doi.org/10.12995/bilig.10205

AMA

1.Dadabayev H. XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi. Bilig. 2022;(102):97-118. doi:10.12995/bilig.10205

Chicago

Dadabayev, Hamidulla. 2022. “XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi”. Bilig, nos. 102: 97-118. https://doi.org/10.12995/bilig.10205.

EndNote

Dadabayev H (July 1, 2022) XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi. Bilig 102 97–118.

IEEE

[1]H. Dadabayev, “XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi”, Bilig, no. 102, pp. 97–118, July 2022, doi: 10.12995/bilig.10205.

ISNAD

Dadabayev, Hamidulla. “XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi”. Bilig. 102 (July 1, 2022): 97-118. https://doi.org/10.12995/bilig.10205.

JAMA

1.Dadabayev H. XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi. Bilig. 2022;:97–118.

MLA

Dadabayev, Hamidulla. “XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi”. Bilig, no. 102, July 2022, pp. 97-118, doi:10.12995/bilig.10205.

Vancouver

1.Hamidulla Dadabayev. XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi. Bilig. 2022 Jul. 1;(102):97-118. doi:10.12995/bilig.10205