XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi

Hamidulla Dadabayev

doi:10.12995/bilig.10205

XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi

Öz

Tarihî karşılaştırmalı dil biliminin gelişiminde büyük önem arz eden Divânu Lugâti’t-Türk Karahanlılar dönemi Türkçesinin özelliklerini yansıtan nadir bir kaynaktır. Eserde Eski Türkçenin zengin söz varlığı, Türkçedeki dil bilimsel süreçlerin gelişimi, kelime yapımı özellikleri, anlam daralması, anlam genişlemesi, anlam karşıtlıkları gibi semantik değişimler, Türk boylarının söz varlığındaki benzerlik ve farklılıklar, kelimelerin etimolojisi, yer adları (toponimler), bazı kelimelerin ansiklopedik açıklamaları üzerinde durulmuştur. Makalenin temel amacı XI.-XII. yüzyıllar Eski Türk Dili söz varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki yansımalarını araştırmaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Kısaltmalar AANATIL – Alişer Navoiy asarlari tilining izohli luğati. C.1-4. Fan, 1983-1985.
At-tuhfa – Iziskannıy dar tyurkskomy yazıku (Grammatiçeskiy traktat na arabskom yazıke.Vvedeniye, leksiko-grammatiçeskiy oçerk, perevod, glossariy, -grammatiçeskiy ukazatel E.I.Fazılova i M.T. Ziyayevoy. Fan, 1978.
DLT – Devonu luğotit turk- Mahmud Koşğariy. C.1-3. Tarjimon va naşrga tayyorlovçi filologiya fanlari kandidati S.M. Mutallibov. Fan, 1960-1963.
DTS – Drevnetyurkskiy slovar. Nauka, 1969.
RLÖTTIL – Rusça-lotinça-özbekça tibbiy terminlarning izohli lügati. Kamalak-Hamşira, 1999.
SUY – Fazılov, Ergaş Ismailoviç. Starouzbekskiy yazık. Xorezmiyskiye pamyatniki XIY veka. C.2. Fan, 1971.
TRSl – Turetsko-russkiy slovar. Russkiy yazik, 1977.
ÖTIL – Özbek tilining izohli luğati. C.1. Russkiy yazik, 1981.

Zafarnoma – Sharafuddin Ali Yazdiy. Zafarnoma. Sharq, 1997.
Kaynaklar Begmatov, Ernst. Mahmud Koşğariyning “Devonu luğotit turk” asaridagi ayrim etnogafik atamalar xususlda. Mahmud Koşğariyning “Devonu luğotit turk” asari va uning turkiy xalqlar madaniyati hamda jahon sivilizatsyasida tutgan orni. Xalqaro konferensiya materiallari, 2002.
Dadabayev, Nasirov, ve Nişanbay Xusanov. Problemı leksiki starouzbekskogo yazıka. Fan, 1990.
Dadaboyev, Hamidulla. “Devonu luğotit turk”ning til xususiyatlari, 2017.
Demircizade, A. “Sravnitelnıy metod Maxmuda Kaşgari.” Sovetskaya tyurkologiya, no. 1, 1972, ss. 35-41.
Doniyorov, Xudoyberdi. Eski ozbek adabiy tili vaḳipçaq dialekti, 1976.
Ercilasun, Ahmet B. “-maç/-meç Eki Üzerine.” İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, no. 21, 1973, ss. 83-88. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/iutded/issue/17060/178183.
Ercilasun, A. ve Z. Akkoyunlu. Divânu Lugâti’t-Türk. TDK Yayınları, 2014.
Kâşgarlı, Mahmud. Divânu Lugâti’t-Türk. Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin. Haz. Ahmet B. Ercilasun-Ziyat Akkoyunlu. 3. Baskı, 2018.
Kononov, Andrey Nikolayeviç. “Maxmud Kaşgarskiy i ego ‘Divanu lugat it-turk’.” Sovetskaya tyurkologiya, no. 1, 1972, ss. 3-17.
Koşğariy, Mahmud. Devonu luğotit turk. Tarjimon va naşrga tayyorlovçi filologiya fanlari kandidati S.M.Mutallibov. C.1-3, Özbekiston SSR Fanlar akademiyasi naşriyoti, 1960-1963.
Kuçkartayev, Iristay. “M. Kaşgari i sovremennıy uzbekskiy literaturnıy yazık.” Sovetskaya tyurkologiya, no. 1, 1972, ss. 83-90.
Şiraliyev, M. “Maxmud Kaşgari kak dialektolog.” Sovetskaya tyurkologiya, no. 1, 1972, ss. 24-30.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hamidulla Dadabayev Bu kişi benim
0000-0003-3438-3428
Uzbekistan

Yayımlanma Tarihi

27 Temmuz 2022

Gönderilme Tarihi

13 Ocak 2020

Kabul Tarihi

25 Ağustos 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Sayı: 102

DOI

https://doi.org/10.12995/bilig.10205

IZ

https://izlik.org/JA54EP87FM

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Dadabayev, H. (2022). XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi. Bilig, 102, 97-118. https://doi.org/10.12995/bilig.10205

AMA

1.Dadabayev H. XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi. Bilig. 2022;(102):97-118. doi:10.12995/bilig.10205

Chicago

Dadabayev, Hamidulla. 2022. “XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi”. Bilig, sy 102: 97-118. https://doi.org/10.12995/bilig.10205.

EndNote

Dadabayev H (01 Temmuz 2022) XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi. Bilig 102 97–118.

IEEE

[1]H. Dadabayev, “XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi”, Bilig, sy 102, ss. 97–118, Tem. 2022, doi: 10.12995/bilig.10205.

ISNAD

Dadabayev, Hamidulla. “XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi”. Bilig. 102 (01 Temmuz 2022): 97-118. https://doi.org/10.12995/bilig.10205.

JAMA

1.Dadabayev H. XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi. Bilig. 2022;:97–118.

MLA

Dadabayev, Hamidulla. “XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi”. Bilig, sy 102, Temmuz 2022, ss. 97-118, doi:10.12995/bilig.10205.

Vancouver

1.Hamidulla Dadabayev. XI.-XII. Yüzyıllar Eski Türk Dili Söz Varlığının Divânu Lugâti’t-Türk’teki İfadesi. Bilig. 01 Temmuz 2022;(102):97-118. doi:10.12995/bilig.10205