Research Article

Klasik Fıkıh Doktrininde Taharrî

Number: 53 April 30, 2025
EN TR

Klasik Fıkıh Doktrininde Taharrî

Abstract

Fıkıh terimi olarak sözlük anlamı doğrultusunda “Bir şeyin hakikatine vakıf olmanın mümkün olmadığı durumlarda galip rey ile o şeyin araştırılması” şeklinde tarif edilen taharrî, kıble yönünün bilinmemesi meselesinde olduğu gibi mükellefin, karışıklığın bulunduğu bir olayla karşılaşması durumunda hükmü uygularken başka bir delil bulamaması halinde ne yapacağı konusunda bir kanaat oluşturmasıdır. Fıkıh usulünde müstakil bir delil olarak kabul edilmemekle birlikte bazı konularda taharrîye başvurulacağı belirtilmiştir. Taharrî konusu teorik boyutu ve fıkıhtaki uygulaması itibariyle diğerleriyle kıyaslandığında Hanefî fıkıh doktrininde daha fazla üzerinde durulan bir kavramdır. İmam Muhammed, taharrînin söz konusu olduğu konuları “Kitâbu’t-Taharrî” başlığı altında müstakil bir bölümde toplayan ilk fakihtir. Bu tutum, sonraki bazı Hanefî fakihler tarafından devam ettirilse de ilerleyen dönemlerde taharrî ile ilgili konular, fıkhın ilgili olduğu konulara dağıtılarak müstakil bir konu olmaktan çıkarılmıştır. Fıkıhta özellikle ibadet alanında uygulama alanına sahip olan taharrî, tevahhî kelimesiyle eşanlamlı olarak kullanılmıştır. Hanefîlerde taharrînin özellikle ibadetlerle ilgili, tevahhînin ise muamelâtla ilgili konularda kullanıldığı yönünde bir ayrım yapılmışsa da bu, genel geçer bir ayrım olarak kabul görmemiştir. Zann-ı galip derecesinde bir kanaat ifade etmesi sebebiyle literatürde zaman zaman içtihat, ilham ve ihtiyatla birlikte veya birbirleri yerine kullanılsa da taharrî içtihat ve ihtiyattan, yine benzer yönleri bulunsa da kalbe doğan ilhamdan da farklı bir kavramdır. Şâz sayılabilecek bazı görüşler bir tarafa bırakılacak olursa diğer delillerin bulunmaması halinde meşru bir yol olduğu Kitab, Sünnet, icmâ ve akıl deliliyle temellendirilen taharrîye hangi konularda ve hangi durumlarda başvurulacağı konusunda mezhebî bazı farklılıklar söz konusudur. Literatürde ilgili olduğu konular itibariyle taharrîye başvurulup başvurulmayacağı konusunda da bazı küllî kaideler oluşturulmuştur.

Keywords

References

  1. Abdülazîz el-Buhârî, Alâüddîn Abdülazîz b. Ahmed b. Muhammed. Keşfü’l-Esrâr fî Usûli’l-Pezdevî. Dâru’l-Kitâbi’l-İslamî, ts.
  2. Akay, İhsan. “İslam Hukukunda Bir İctihad Yöntemi Olarak Taharrî/Tevahhî”. Turkish Studies 13/17 (2018).
  3. Askerî, Ebû Hilal el-Askerî. el-Furûku’l-Lugaviyye. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1426.
  4. Bezzâzî, Hâfizüddîn Muhammed b. Muhammed b. Şihâb el-Kerderî el-Hârizmî el-Bezzâzî. Menâkıb-ı Ebî Hanîfe. çev. Osman Bayder. İstanbul: Misvak Neşriyat, 2023.
  5. Cüveynî, İmâmü’l-Harameyn. et-Telhîs. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, ts.
  6. Debûsî, Ebû Zeyd Ubeydullâh (Abdullâh) b. Ömer b. Îsâ ed-Debûsî. Takvîmü’l-Edille. thk. Halîl Muhyiddîn el-Meys. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2001.
  7. Halil b. Ahmed, Ebû Abdirrahmân el-Halîl b. Ahmed b. Amr b. Temîm el-Ferâhîdî. Kitâbu’l-Ayn. thk. Mehdî el-Mahzûmî, İbrâhîm es-Sâmarrâî. Mektebetü Hilâl, ts.
  8. İbn Âbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz el-Hüseynî ed-Dımaşkî. Reddü’l-Muhtâr ale’d-Dürri’l-Muhtâr. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1992.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Islamic Law

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

April 25, 2025

Publication Date

April 30, 2025

Submission Date

November 29, 2024

Acceptance Date

April 5, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 53

APA
İltaş, D. (2025). Klasik Fıkıh Doktrininde Taharrî. Bilimname, 53, 341-364. https://doi.org/10.28949/bilimname.1593294
AMA
1.İltaş D. Klasik Fıkıh Doktrininde Taharrî. Bilimname. 2025;(53):341-364. doi:10.28949/bilimname.1593294
Chicago
İltaş, Davut. 2025. “Klasik Fıkıh Doktrininde Taharrî”. Bilimname, nos. 53: 341-64. https://doi.org/10.28949/bilimname.1593294.
EndNote
İltaş D (April 1, 2025) Klasik Fıkıh Doktrininde Taharrî. Bilimname 53 341–364.
IEEE
[1]D. İltaş, “Klasik Fıkıh Doktrininde Taharrî”, Bilimname, no. 53, pp. 341–364, Apr. 2025, doi: 10.28949/bilimname.1593294.
ISNAD
İltaş, Davut. “Klasik Fıkıh Doktrininde Taharrî”. Bilimname. 53 (April 1, 2025): 341-364. https://doi.org/10.28949/bilimname.1593294.
JAMA
1.İltaş D. Klasik Fıkıh Doktrininde Taharrî. Bilimname. 2025;:341–364.
MLA
İltaş, Davut. “Klasik Fıkıh Doktrininde Taharrî”. Bilimname, no. 53, Apr. 2025, pp. 341-64, doi:10.28949/bilimname.1593294.
Vancouver
1.Davut İltaş. Klasik Fıkıh Doktrininde Taharrî. Bilimname. 2025 Apr. 1;(53):341-64. doi:10.28949/bilimname.1593294