Research Article

Ortaokul Öğrencileri İçin Ahlaki Beceriler Envanterinin Geliştirilmesi: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması

Number: 54 October 31, 2025
EN TR

Ortaokul Öğrencileri İçin Ahlaki Beceriler Envanterinin Geliştirilmesi: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması

Abstract

Ahlaki beceriler, bireyin etik kararlar alabilmesi ve davranışlar sergileyebilmesi için gereken bilişsel, duyuşsal ve sosyal-davranışsal yeterlilikleri ifade etmektedir. Çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin ahlaki becerilerini ölçmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir envanter geliştirmektir. Bu amaçla, Bilişsel Ahlaki Beceriler, Duygusal Ahlaki Beceriler ve Sosyal-Davranışsal Ahlaki Beceriler olmak üzere üç ölçekten oluşan bir envanter geliştirilmiştir. Geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları kapsamında madde analizi, açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA İstanbul ve Sakarya’daki ortaokullarda öğrenim gören 566 öğrenciden, DFA ise 730 öğrenciden toplanan verilerle gerçekleştirilmiştir. AFA sonucunda Bilişsel Ahlaki Beceriler Ölçeği 18 madde ve 4 boyut (Ahlaki Okuryazarlık, Yansıtıcı ve Öngörülü Düşünme, Problem Çözme, Perspektif Alma), Duygusal Ahlaki Beceriler Ölçeği 15 madde ve 4 boyut (İç Gözlem ve Özdenetim, Empati, Öz-farkındalık, İçgörü), Sosyal-Davranışsal Ahlaki Beceriler Ölçeği ise 15 madde ve 3 boyuttan (Ahlaki İletişim ve İlişki, Ahlaki Girişimcilik ve Organizasyon, Ahlaki İfade Becerisi) oluşmuştur. AFA Sonucunda Bilişsel Ahlaki Beceriler ölçeğinin Cronbach Alfa (CA) değeri ,877, açıklanan toplam varyans %51,21; Duyuşsal Ahlaki Beceriler Ölçeğinin CA değeri ,883 açıkladığı varyans %61,929; Sosyal-davranışsal Ahlaki Beceriler Ölçeğinin CA değeri ,870, açıkladığı toplam varyans ise %54,256 olarak gerçekleşmiştir. DFA sonuçları, ölçeklerin yapısal geçerliliğini doğrulamıştır. Bulgular Ahlaki Beceriler Envanterinin ortaokul öğrencilerinin ahlaki becerilerini ölçmede geçerli ve güvenilir bir araç olduğu göstermektedir. Envanter, değer eğitimi süreçlerinin verimliliğinin değerlendirilmesi ve ahlaki gelişimin tüm yönleriyle ölçülmesi amacıyla kullanılabilir. Ölçeklerin kuramsal çerçevesinde MEB’in beceri ve değerler ile ilgili ortak/temel metinleri esas alındığından, herhangi bir ders bağlamında veya genel anlamda ortaokul öğrencilerinde ahlaki gelişime yönelik becerilerin durumunu belirlemek için kullanımı değerlendirilmektedir.

Keywords

Supporting Institution

TÜBİTAK

Project Number

Bu çalışma Tübitak-1001 / 123K630 no'lu proje kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Ethical Statement

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulmuştur.

References

  1. Akbulut, Y. (2010). Sosyal Bilimlerde Spss Uygulamaları. İdeal Kültür Yayınlar.
  2. Aşkar, P., & Altun, A. (2023). K-12 Beceriler Çerçevesi: Türkiye Bütüncül Modeli Üzerine Bir Çalışma. Millî Eğitim Dergisi, 52(1). Https://Doi.Org/Doı: 10.37669/Milliegitim.1308740
  3. Barbee, A. P., & Martin, M. L. (2013). Skill-Based Training And Transfer Of Learning. Içinde Contemporary Issues İn Child Welfare Practice (Ss. 183-204). Springer, New York, Ny. Https://Doi.Org/10.1007/978-1-4614-8627-5_8
  4. Bratianu, C., Hadad, S., & Bejinaru, R. (2020). Paradigm Shift İn Business Education: A Competence-Based Approach. Sustainability, 12(4), Article 4. Https://Doi.Org/10.3390/Su12041348
  5. Büyüköztürk, Ş. (2011). Sosyal Bilimler İçin Veri Enalizi El Kitabı (15. Bs). Pegem.
  6. Coşkun, R., Altunışık, R., & Yıldırım, E. (2015). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri (Spss Uygulamalı). Sakarya Kitabevi.
  7. Edwards, R. (2016). Competence-Based Education And The Limitations Of Critique. International Journal Of Training Research, 14(3), 244-255. Https://Doi.Org/10.1080/14480220.2016.1254366
  8. Griethuijsen, R. A. L. F. Van, Kunst, E. M., Woerkom, M. Van, Wesselink, R., & Poell, R. F. (2020). Does Implementation Of Competence-Based Education Mediate The Impact Of Team Learning On Student Satisfaction? Journal Of Vocational Education & Training. Https://Www.Tandfonline.Com/Doi/Abs/10.1080/13636820.2019.1644364

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Religious Education

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

October 30, 2025

Publication Date

October 31, 2025

Submission Date

May 1, 2025

Acceptance Date

August 10, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 54

APA
Meydan, H., Ayas, T., Algül, Ö., Cevherli, K., & Söylemez, Y. A. (2025). Ortaokul Öğrencileri İçin Ahlaki Beceriler Envanterinin Geliştirilmesi: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. Bilimname, 54, 261-284. https://doi.org/10.28949/bilimname.1688406
AMA
1.Meydan H, Ayas T, Algül Ö, Cevherli K, Söylemez YA. Ortaokul Öğrencileri İçin Ahlaki Beceriler Envanterinin Geliştirilmesi: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. Bilimname. 2025;(54):261-284. doi:10.28949/bilimname.1688406
Chicago
Meydan, Hasan, Tuncay Ayas, Özge Algül, Kübra Cevherli, and Yusuf Asım Söylemez. 2025. “Ortaokul Öğrencileri İçin Ahlaki Beceriler Envanterinin Geliştirilmesi: Geçerlilik Ve Güvenilirlik Çalışması”. Bilimname, nos. 54: 261-84. https://doi.org/10.28949/bilimname.1688406.
EndNote
Meydan H, Ayas T, Algül Ö, Cevherli K, Söylemez YA (October 1, 2025) Ortaokul Öğrencileri İçin Ahlaki Beceriler Envanterinin Geliştirilmesi: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. Bilimname 54 261–284.
IEEE
[1]H. Meydan, T. Ayas, Ö. Algül, K. Cevherli, and Y. A. Söylemez, “Ortaokul Öğrencileri İçin Ahlaki Beceriler Envanterinin Geliştirilmesi: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması”, Bilimname, no. 54, pp. 261–284, Oct. 2025, doi: 10.28949/bilimname.1688406.
ISNAD
Meydan, Hasan - Ayas, Tuncay - Algül, Özge - Cevherli, Kübra - Söylemez, Yusuf Asım. “Ortaokul Öğrencileri İçin Ahlaki Beceriler Envanterinin Geliştirilmesi: Geçerlilik Ve Güvenilirlik Çalışması”. Bilimname. 54 (October 1, 2025): 261-284. https://doi.org/10.28949/bilimname.1688406.
JAMA
1.Meydan H, Ayas T, Algül Ö, Cevherli K, Söylemez YA. Ortaokul Öğrencileri İçin Ahlaki Beceriler Envanterinin Geliştirilmesi: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. Bilimname. 2025;:261–284.
MLA
Meydan, Hasan, et al. “Ortaokul Öğrencileri İçin Ahlaki Beceriler Envanterinin Geliştirilmesi: Geçerlilik Ve Güvenilirlik Çalışması”. Bilimname, no. 54, Oct. 2025, pp. 261-84, doi:10.28949/bilimname.1688406.
Vancouver
1.Hasan Meydan, Tuncay Ayas, Özge Algül, Kübra Cevherli, Yusuf Asım Söylemez. Ortaokul Öğrencileri İçin Ahlaki Beceriler Envanterinin Geliştirilmesi: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. Bilimname. 2025 Oct. 1;(54):261-84. doi:10.28949/bilimname.1688406

Cited By