Ammice Fasih’in Bozulmuş Hali Midir?: Fasih-Ammice Diyalektiğinin Tarihsel Serüveni
Abstract
Bu çalışma, Fasih Arapça ve onun türevi olan Ammice/Halk ağzı arasındaki ilişkiyi betimleyici yaklaşıma göre incelemeyi amaçlamaktadır. Klasik Arapça dilbilgisi kaynakları kuralcı dilbilgisinin özelliklerini taşımış ve zamanın değişmesine rağmen dilin değişmeyen kurallarını tespit ve tatbik etmeyi hedeflemiştir. Bunun sonucunda, dilde görülen değişimler hata (laḥn) veya bozulma kavramlarıyla ifade edilmiştir. Kur’ân tilâvetinde görülen hataların etkisiyle başlayan nahiv çalışmaları büyük ölçüde bu yaklaşımı esas almıştır. Telif edilen eserlerde dilin değişmez kuralları tespit ediliyor ve dilin günlük kullanımlarına teşmil ediliyordu. Kur’ân Arapçası, günlük hayatta kullanımı zor, edebi ve ağır bir dil olsa da din dili olmasının sağladığı otoriteyle diğer lehçeleri baskılamış ve günümüzde devam ettirdiği “doğru” ve “asil” Arapça olma payesini elde etmiştir. Resmî kurumlarca esas alınan ve eskiden beri haddi zatında bir değer ifade eden Fasih, uzun zaman günlük konuşmalarda da önem arz etmiştir. Fakat kuralları günümüzde dahi tartışılan bu üst dil, eskiden beri halka ağır gelmiş ve erbabı tarafından bile zaman zaman hatalı kullanılmıştır. Hatalı görülen bu kullanımlar zamanla Ammice’yi doğurmuş ve günlük dil başta olmak üzere günümüzde sinema, dizi gibi pek çok alanda kullanılır hale gelmiştir. Bu çalışmada Fasih’in zamanla değişime uğramasıyla ortaya çıkan Ammice’yi, bozulma veya hata gibi kavramlarla nitelemenin dilbilimsel dayanağının olmadığı, Ammice’nin de toplumun bir ürünü olup dile yönelik art niyetli müdahalelerle açıklanamayacak kadar toplumsal ve tarihsel bir gerçekliğe sahip olduğu hususu vurgulanmaya çalışılmıştır.
Keywords
References
- ABDÜTTEVÂB, Ramazan. Fuṣûl fî fıḳhi’l-ʿArabiyye. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 1999.el-AFGÂNÎ, Saîd. Fî uṣûli’n-naḥv. Beyrut: el-Mektebetü’l-İslamî, 1987.el-BAĞDADİ, Abdülkadir b. Ömer b. Bayezid Abdülkadir. Ḫizânetü’l-edeb ve lübbu lübâbi lisâni’l-ᶜArab. Thk. Abdusselâm Harûn. Mektebetü’l-Hâncî, 1997.BİŞR, Kemal. Dirâsât fî ᶜilmi’l-lug̣a. Kahire: Dâru Garîb li’t-Tebaeti ve’n-Neşr ve’t-Tevzî, 1998.el-CÂHIZ, Ebû Osmân Amr el-. el-Beyân ve’t-tebyin. Thk. Abdusselâm Harûn. 4 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 1998.CEBEL, Muhammed Hasan Hasan. el-Maᶜna’l-lug̣avî, dirâse ᶜarabiyye muaṣṣala naẓariyyen ve taṭbiḳiyyen. Kahire: Mektebetü’l-Âdâb, 2009.el-CUMAHİ, Muhammed İbn Sellam. Ṭabaḳātü’ş-şuʿarâʾ. Thk. Jozeph Hell. Beyrut: Dâru’l-Kütubi’l-İlmiyye, 2001.el-CÜNDÎ, Ahmed Alamuddîn. “Fi’l-Ḳur’ân ve’l-ᶜArabiyye: es-Ṣırâᶜ beyne’l-ḳurrâ ve’n-nuḥât”. Mecelletu Mecmaᶜi’l-Lug̣ati’l-ᶜArabiyye. 34 (1974).el-CÜNDÎ, Enver. el-Fuṣḥâ lug̣atü’l-Ḳurân. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Lübnani; Mektebetü’l-Medrese, 1982.DAYF, Şevkī. Târîḫu’l-edebi’l-ʿArabî, el-ʿAṣrü’l-İslâmî. 10 Cilt. Kahire: Dâru’l-Meᶜârif, 1963.EBÛ HADÎD, Muhammed Ferîd. “Mevḳifu’l-Lug̣ati’l-ᶜArabiyye el-ᶜÂmmiyye mine’l-Lug̣ati’l-ᶜArabiyye el-Fushâ”. Mecelletu Mecmaᶜi’l-Lug̣ati’l-ᶜArabiyye. 7 (1953): 205-218.EBÜ'T-TAYYBİ el-HALEBÎ, Abdülvâhid b. Alî. Merâtibü’n-naḥviyyîn. Thk. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim. Kahire: Mektebetü’n-Nahda Mısr ve Matbaatühâ, 1955.ENÎS, İbrahim. Fi’l-Lehecâti’l-ʿArabiyye. Kahire: Mektebetü’l-Anclo el-Mısriyye, 1992.ENÎS, İbrahim. Min esrâri’l-luġa. Kahire, 1978.ERGÜVEN, Şehabettin. “Arap Dilinde Lahn’ın Ortaya Çıkışı ve İlk Görüntüleri”. Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi VI/11 (2007): 155-183.el-FERÂHÎDÎ, el-Halîl b. Ahmed b. Amr b. Temîm. “Lhn”. Kitâbü’l-ʿAyn. Thk. Mehdî Mahzûmî - ve İbrâhim es-Sâmerrâî. İran: İntişarât Üsve, 2011.el-FERRÂ, Yahyâ b. Ziyâd. Meʿâni’l-Ḳurʾân. Nşr. Şemseddin İbrahim. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütubi’l-İlmiyye, 2002.FÜCK, Johann. el-ᶜArabiyye: dirâsât fi’l-lug̣a ve’l-lehecât ve’l-esâlîb. Trc. Ramazan Abduttevvâb. Mısır: Mektebetü’l-Hâncî, 1980.HASSÂN, Temmâm. el-Lug̣a beyne’l-miᶜyariyye ve’l-vaṣfiyye. Kahire: Alemu’l-Kütub, 2001.el-HEMEDÂNÎ, el-Hasan b. Ahmed b. Ya’kub. Ṣıfatu Cezireti’l-ᶜArab. Thk. Muhammed b. Ali el-Ekva’ el-Hivali. San’a: Mektebetü’l-İrşad, 1990.HİCÂZÎ, Mahmûd Fehmî. Usus ᶜilmi’l-lug̣ati’l-ᶜArabiyye. Kahire: Dâru-Sekâfe, 2003.HÜSEYİN, Tâhâ. Fi’l-edebi’l-Câhilî. Kahire: Müessesetü Hindâvî li’t-Taᶜlîm ve’s-Sekafe, 2012.İBN ABDİRABBİH, Ebû Ömer Şihâbüddîn Ahmed. el-ʿİḳdü’l-ferîd. Thk. Müfîd Muhammed Kumeyha - ve Abdülmecid et-Terhînî. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütubi’l-İlmiyye, 1983.İBN CİNNÎ, Ebû’l-Feth Osman. el-Ḫaṣâiṣ. Thk. eş-Şerbînî Şerîde. 3 Cilt. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 2007.İBN FÂRİS, Ebü’l-Hüseyn Ahmed. es-Ṣaḥibî fî fiḳhi’l-lug̣ati’l-ᶜarabiyye ve mesâilihâ ve süneni’l-ᶜarab fî kelâmihâ. Thk. Ömer Farûk et-Tabba’. Beyrut: Dâr’u-Mektebeti’l-Meᶜârif li’t-Tebâ’eti ve’n-Neşr, 1993.İBN HİŞÂM el-LAHMÎ, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed. el-Medḫal ilâ taḳvîmi’l-lisân. Thk. Hâtim Sâlih ed-Dâmin. Beyrut: Dâru’l-Beşâir el-İslâmiyye, 2003.İBN KUTEYBE, Ebû Muhammed Abdullāh b. Müslim. Edebü’l-kâtib. Thk. Muhammed el-Dâlî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1981.İBN MANZÛR, Ebü’l-Fadl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî er-Rüveyfiî. “Lhn”. Lisânu’l-Arab. Beyrut: Dâru Sâdır, 1990.İBN VEHB, Ebü’l-Hüseyin İshak b. İbrâhim b. Süleyman. el-Burhân fî vücûhi’l-beyân. Thk. Hafnî Muhammed Şeref. Kahire: Mektebetü’ş-Şebâb, 1969.İBNÜL'ESÎR, Ebü’s-Seâdât Mecdüddîn el-Mübârek. en-Nihâye fi g̣arîbi’l-hadîs ve’l-es̱er. Thk. Mahmûd Muhammed et-Tanâhî. 5 Cilt. Beyrut-Lübnan: Dâru’l-İhyai’t-Türâsi’l-Arabî, 1963.JESPERSEN, Otto. Language, Its Nature, Development and Origin. London: George Allen & Unwin, 1922.KADDÛR, Ahmed Muhammed. Muṣannefâtü’l-laḥn ve’t-tes̱kîfi’l-lug̣avî ḥattâ’l-ḳarni’l-ᶜâşir el-hicrî. Dımaşk: Menşûratu Vizâreti’s-Sekâfe, 1996.el-KÂLÎ, Ebû Alî İsmâîl b. el-Kasım b. Ayzûn. Kitâbu’l-Emâlî. 3 Cilt. Beyrut-Lübnan: Dâru’l-Kütubi’l-İlmiyye, t.y.KARABELA, Nevin. “Arapçada Dil Hataları ve Kisâî’nin Mâ Telhenu Fîhi’l-Âmme’si Üzerine”. Nüsha: Şarkiyat Araştırmaları Dergisi XI/32 (2011): 93-104.KARADAVUT, Ahmet. “Arap Dilinde Lahn’in Doğuşu”. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi. 7 (1997): 325-350.LABOV, William. Principles of Linguistic Change, Cognitive and Cultural Factors. United Kingdom: Wiley-Blackwell, 2010.LABOV, William. Principles of Linguistic Change, Internal Factors. Massachusetts: Blackwell Publishers, 1994.LABOV, William. Principles of Linguistic Change, Social Factors. Massachusetts: Blackwell Publishers, 2001.LEONARD, Sterling Andrus. Doctrine of Correctness in English Usage, 1700-1800. New York, 1962.el-MAALÛF, Îsâ İskender. “el-Lehcetü’l-ᶜArabiyye el-ᶜammiyye”. Mecelletu Mecmaᶜi’l-Lug̣ati’l-ᶜArabiyye. 1 (1935): 350-368.el-MAALÛF, Îsâ İskender. “el-Lehcetü’l-ᶜArabiyye el-ᶜammiyye”. Mecelletu Mecmaᶜi’l-Lug̣ati’l-ᶜArabiyye. 3 (1937): 349-371.el-MAKDÎSÎ, Muhammed b. Ahmed. Aḥsenü’t-teḳāsîm fi maᶜrifeti’l-eḳālîm. Thk. Michael Jan de Goeje. 2. Bs. Leiden: Brill, 1906.MARTİNET, Andre. İşlevsel Genel Dilbilim. Trc. Berke Vardar. İstanbul: Multilingual, 1998.NELSON, Gerald. Description and Prescription. Ed. Keith Brown. 2. Bs. Amsterdam ; Boston: Elsevier, 2006.en-NÎSÂBÛRÎ, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh el-Hakim. el-Müstedrek ʿale’ṣ-Ṣaḥîḥayn. Thk. Mustafa Abdülkādir Atâ. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütubi’l-İlmiyye, 1990.NUREDDİN es-SAFÎ MUHAMMED, İşrake. Kaḍiyyetu’l-laḥn fi’l-lug̣ati’l-ᶜarabiyye ḥattâ nihâyeti’l-ḳarni’r-rabiᶜ el-hicrî. Yüksek Lisans Tezi, Hartum Üniversitesi, 2010.PORZİG, Walter. Dil Denen Mucize. Trc. Vural Ülkü. 2 Cilt. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1985.er-RÂCİHÎ, Abduh. el-Lehecâtü’l-ʿArabiyye fi’l-ḳırâʾâti’l-Ḳurʾâniyye. İskenderiyye: Dâru’l-Meᶜârif el-Câmiiyye, 1996.es-SÂLİH, Subhî. Dirâsât fî fıkhi’l-luġa. Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, 2009.SÎBEVEYH, Ebû Bişr Amr b. Osmân b. Kanber. el-Kitâb. Thk. Abdusselâm Harûn. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1966.es-SÎRÂFÎ, Ebû Saîd el-Hasen b. Abdillâh b. Merzübân. Aḫbârü’n-naḥviyyîne’l-Baṣriyyîn. Thk. Tâhâ Muhammed ez-Zeynî - ve Muhammed Abdülmün‘im el-Hafâcî. Kahire: Mektebetü ve Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî ve Evlâdüh, 1955.es-SÜYÛTÎ, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr. el-Müzhir fî ʿulûmi’l-luġa. Thk. Fuâd Ali Mansûr. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütubi’l-İlmiyye, 2014.ŞENDUL, Muhammed. “Kütubu’l-laḥn ve meṣadiri’l-muᶜcemi’l-ᶜarab et-târiḫî”. Mecelletü’l-Mümaresât el-Lug̣aviyye. 33 (2015): 11-57.YEŞİL, Selman. Harîrî’nin lahn anlayışı. Doktora, Dicle Üniversitesi, 2017.ez-ZÜBEYDÎ, Ebû Bekr Muhammed b. el-Hasen. Ṭabaḳatu’n-naḫviyyin ve’l-lüg̣aviyyîn. Thk. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim. Kahire: Dâru’l-Meᶜârif, 1973.ez-ZÜBEYDÎ, Ebû Bekr Muhammed b. Hasen. Laḥnu’l-ᶜavâm. Thk. Ramazan Abduttevvâb. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 2000.ZWETTLER, Michael. The Oral Tradition of Classical Arabic Poetry, Its Character and Implications. Columbus: Ohio State University Press, 1978.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
-
Journal Section
Research Article
Authors
Ahmet Kaplan
*
0000-0001-5319-058X
Türkiye
Publication Date
October 31, 2019
Submission Date
October 25, 2018
Acceptance Date
October 19, 2019
Published in Issue
Year 2019 Volume: 2019 Number: 38