Belâgatte Metafor Problemi: Bir Anlam, Yapı ve Mecâz Sorunu Olarak İstiâre-i Mekniyye
Abstract
Arapçanın dilbilim, anlambilim, edebiyat bilimi, üslup bilim, hermenötik ve dil felsefesi alanlarıyla ilgili tartışmalar çoğunlukla belâgat ilmi çerçevesinde kümelenen eserlerde, yer alır. Bu eserlerde anlam problemi ayrıntılı ve tartışmalı bir şekilde irdelenir. Belâgat ilminde çok tartışılan konulardan biri istiâre-i mekniyye meselesidir.
Bu makale belâgatin beyân ilmi konuları içinde ele alınan istiâre-i mekniyye konusuna yönelir. Araştırma istiâre-i mekniyye konusuna bir anlam, yapı ve mecâz problemi olarak bakar. Bu bağlamda araştırma özellikle istiâre-i mekniyyenin anlamı, karinesi ve istiâre-i mekniyyede gerçekleşen mecâzın türünün temellendirilmesi hakkındaki tartışmalara mercek tutar. Makale istiâre-i mekniyye problemi hakkındaki tartışmaları daha iyi anlamaya net bir zemin hazırlayacağı için öncelikle istiâre konusunun kavramsal ve yapısal çerçeveleri ile dilbilimsel ve felsefi perspektifleri hakkında bazı açıklamalara yer verir. Araştırma daha sonra istiâre-i mekniyye konusundaki tartışmaları irdeler.
Çalışma istiâre-i mekniyyenin anlamı ve temellendirilmesi, istiâre-i mekniyyenin karinesi ve istiâre-i mekniyyedeki mecâzın çeşidi konularındaki problemleri ayrı ayrı ele alır. Bu bağlamda ortaya sürülen görüşleri özellikle ya Selef alimleri, Abdülkâhir el-Cürcânî, Zemahşerî, Sekkâkî ve Kazvînî gibi ekol sahiplerine veya Teftâzânî, Muhyiddin el-Kâfiyecî, Semerkandî ve İsâmeddin el-İsferâyînî gibi müstakil görüş ve tahkik sahiplerine nispet ederek açıklar. Araştırma ayrıca meseleleri temellendirirken konu içi yaptığı bazı değerlendirmeler ek olarak, diğer bazı hususlarda yaptığı bir genel değerlendirmenin ardından ulaştığı sonuçları beyan eder.
Keywords
References
- Bâbertî, Ekmeleddin Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd b. Ahmed. Şerhu’t-Telhîs. Nşr. Muhammed Mustafa Ramazan Sûfiyye. Tarablus: el-Münşeetü’l-âmme li’n-neşr ve’t-tevzî‘ ve’l-i‘lân, 1983.Cârullah, Veliyyüddîn. Mecme‘u’l-fevâid ‘ala’ş-şerh ve’l-havâşi’l-müte‘allıka bi’l-Ferâid: hâşye‘alâ hâşiyeti ‘Isâmeddîn ‘alâ’r-Risâleti’s-semerkāndiyye fi’l-isti‘âra. Carullah, 1854: 1b-40b. Süleymaniye Kütüphanesi.Cevherî, İsmâil b. Hammâd. es-Sıhâh Tâcu’l-luga ve Sıhâhu’l-‘arabiyye. Thk. Ahmed Abdulğafûr Attâr. 6 Cilt. 4. Baskı. Beyrut: Dâru’l-‘ilm li’l-melâyîn, 1990.Cürcânî, Abdulkâhir b. Abdirrâhmân b. Muhammed. Delâilu’l-i‘câz. Nşr. Ebû Fihr Mahmûd Muhammed Şâkir. Kâhire: Mektebetü’l-Hâncî, 1984.Cürcânî, Abdulkâhir b. Abdirrâhmân b. Muhammed. Esrâru’l-belâga. Nşr. Mahmûd Muhammed Şâkir. Cidde: Dâru’l-medenî, ts.Feyyûd, Besyûnî Abdülfettâh. Beynet’tebeiyye ve’l-mekniyye ve’l-mecâzı’l-‘aklî: arz, tahlîl ve muvâzene. Kâhire: Müessesetü’l-muhtâr li’n-neşr ve’t-tevzî‘, 2010.Feyyûd, Besyûnî Abdülfettâh. ‘İlmü’l-beyân dirâse tahlîliyye li mesâili’l-beyân. Kâhire: Müessesetü’l-muhtâr li’n-neşr ve’t-tevzî‘, 2015.Hamza Efendi. Risâle fi’l-isti‘âreti’l-mekniyye. Nafizpaşa, 1358: 7b-8a. Süleymaniye Kütüphanesi.Hasen, Mahmûd. Hâşiyetü Mahmûd Hasen [‘alâ Muhtasarı’l-me‘ânî] –Teftâzânî’nin Muhtasaru’l-Me‘ânî adlı eserinin hâmişinde basılmıştır. Karachi - Pakistan: el-Büşrâ - Cemiyyetü’l-Büşrâ el-Hayriyye li’l-hademâti’l-insâniyye ve’l-hayriyye, 2016.Huyugüzel, Ö. Faruk. Eleştiri Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2018.İmer, Kâmile – Kocaman, Ahmet - Özsoy, A. Sumru. Dilbilim Sözlüğü. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, 2011.İnbâbî, eş-Şems. Takrîrâtu’l-İnbâbî ‘alâ Şerhi Sa‘diddîn et-Teftâzânî li Telhîsi’l-Miftâh. Muhafazatu Mısır: Matbaatu’s-saâde, 1913.İsferâyînî, İsâmeddîn İbrâhim b. Muhammed b. Arabşâh. Şerhu’l-‘İsâm ‘alâ metni’s-semerkandiyye fî ‘ilmi’l-beyân. Nşr. Muhammed Sâlih b. Ahmed el-Ğarsî. İstanbul: el-Mektebetü’l-hanefiyye li’t-tıbâa ve’n-neşr ve’t-tevzî‘, ts.Kâfiyecî, Muhyiddîn Muhammed b. Süleymân. el-Unmûzec fî bahsi’l-isti‘âra. Nşr. Muhammed es-Seyyid Selâm. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-‘ilmiyye, 2015.Karaağaç, Günay. Dil Bilimi Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2013.Kazvînî, Celâleddîn Muhammed b. Abdirrahman el-Hatîb. Telhîsu’l-Miftâh. Nşr. İlyas Kaplan. İstanbul: Şifa Yayınevi, 2017.Özdemir, Emin. Örnekli Açıklamalı Edebiyat Bilgileri Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1990.Sekkâkî, Ebû Yâkub Yûsuf b. Ebîbekr b. Muhammed b. Ali. Miftâhu’l-‘ulûm. Nşr. Nu‘aym Zerzûr. 2. Baskı. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-‘ilmiyye, 1987.Tâhir-ül Mevlevî. Edebiyat Lügatı. Nşr. Kemal Edib Kürkçüoğlu. İstanbul: Enderun Kitabevi, 1994.Teftâzânî, Sa‘düddin Mes‘ûd b. ‘Umer. Mutavvel ‘ale’t-Telhîs. Nşr. Bosnalı Muharrem Efendi. İstanbul: Muharrem Efendi Matbaası, 1310/1892.Teftâzânî, Sa‘düddin Mes‘ûd b. ‘Umer. Muhtasaru’l-Me‘ânî. Nşr. İlyas Kaplan. İstanbul: Dâru’ş-şifâ, 2017.Tehânevî, Muhammed Ali. Keşşâfu ıṣṭılâḥâti’l-fünûn ve’l-‘ulûm. Refîk el-Acem - Ali Dehrûc v.dğr. 2 Cilt. Beyrut: Mektebetü Lübnân Nâşirûn, 1996.Zemahşerî, Cârullah Ebu’l-Kâsım Mahmûd b. ‘Umer. el-Keşşâf ‘an hakâikı gavâmızı’t-Tenzîl ve uyûnı’l-ekâvil fî vücûhi’t-te’vîl. Thk. Âdil Ahmed Abdülmevcûd ve Ali Muhammed Muavviz. 6 Cilt. Riyâd: Mektebetu Ubeykân, 1998.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
-
Journal Section
Research Article
Authors
Murat Tala
*
0000-0002-6661-3526
Türkiye
Publication Date
October 31, 2019
Submission Date
July 23, 2019
Acceptance Date
September 28, 2019
Published in Issue
Year 2019 Volume: 2019 Number: 38
Cited By
KUR'AN'IN ANLAŞILMASINDA METAFORLARIN ROLÜ
Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi
https://doi.org/10.17859/pauifd.908677“Ölüm Tırnaklarını Kime Geçirdi?” ya da Farklı Bir İstiare-i Mekniyye Tanımı Denemesi
Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi
https://doi.org/10.51553/bozifder.1141294