Ahlaki Çözülme, İdeal İnsan ve Hayatın Anlamı Bağlamında Atebetü’l-Hakâyık
Abstract
İslami dönem Türk edebiyatının en önemli eserlerinden biri Atebetü’l-Hakâyık’tır. Edip Ahmed’in bu eseri ideal insan tipinin nasıl olması gerektiği hakkında kısa ve özlü bilgiler vermesinin yanında bulunduğu dönemin dini hayatını eleştirel bir gözle ele almıştır. O, ideal insanın sınırlarını bazı değerler üzerinden belirlemiştir. Bu değerler, bilgili olmak, dili korumak, alçak gönüllü olmak, yardımsever-cömert olmak, hilm sahibi (sakin, ağırbaşlı) olmak, iyi arkadaş edinmek ve hayatın anlamına vakıf olmaktır. Toplumsal düzenin bozukluğuyla ilgili ise şair öncelikle vefasızlığın üzerinde durmuştur. Daha sonra ise samimiyetsiz dini hayatın belirtilerini inandığı gibi yaşamamak, iyi insanların suskunluğu, sistemin bozukluğu, adaletsizlik ve dünya malına düşkünlük olarak sıralamıştır. Ayrıca şair, ideal insan ve ahlaki yozlaşma arasında gidip gelen insanın tarihsel serüvenini kader inancı çerçevesinde açıklamaya çalışmıştır. Şaire göre birey, her daim ideal insan hedefi doğrultusunda bir hayat yaşamaya çalışmalıdır. Bu hedeften uzaklaşmak sadece insanın değil toplumun da ahlaki bir çıkmaza girmesine ve dolayısıyla yozlaşmasına neden olabilir. Şaire göre bu durum acı bir gerçeklik olsa da insanın ve toplumlarının kaçamayacağı tarihsel kaderdir. Şöyle ki; insanın psikolojik zaafları dünyanın gidişatına göre her an baskın olabilir ve birey ideal insan hedefinden uzaklaşabilir.
Keywords
References
- Ayık, Hasan. Ahlak Sorunumuz. Rize: Önce Kitap, 2018.Baumeister, Roy F. Meanings of Life. New York: The Guildford Press, 1991.Festinger, Leon. A Theory of Cognitive Dissonance, (Evanston, Illinois: Row – Peterson Company, 1957.Fromm, Erich. İnsan Olmak Üzerine. 1. Baskı. İstanbul: Say Yayınları, 2018.Fromm, Erich. Sağlıklı Toplum. Trc. Yurdanur Salman - Zeynep Tanrısever. İstanbul: Payel Yayınları, 2006.Fromm, Erich. Sevginin ve şiddetin kaynaǧı. Trc. Yurdanur Salman - Nalan İçten. İstanbul: Payel Yayınevi, 1994.Göka, Erol. Geçimsizler: Kişilikleri Tanıma ve Geçinmeyi Kolaylaştırma Kitabı. İstanbul: Timaş, 2011.Gülensoy, Tuncer. “Atebetü’l Hakâyık”,Türkiye Diyanet Vakfı İslam İslam Ansiklopedisi İstanbul: TDV Yayınları, 1991.Izutsu, Toshıhıko. Kur’an’da Tanrı ve İnsan. Trc. M. Kürşad Atalar. 4. Baskı. İstanbul: Pınar Yayınları, 2016.Migati, M. B. - Masarani, M. Z. - Ed-Dendesi, A. A. El-Kutuf min Luğati’l Kur’an, Beyrut: Mektebetü’l Lübnan, 2006.Özçelik, Kenan. “Atebetü’l Hakâyık ve Risaletü’n Nushiyye’de İkili- Karşıt Anlatım” Yunusun Dili, thk. Alim Yıldız, Abdullah Özkan Ordu: Rumi Matbaa, 2019.Payot, Jules. İrade Terbiyesi. Trc. Hakan Alp. 4. Baskı. Bursa: Ediz Yayınevi, 2019.Phenix, Philip H. Realms of Meaning. USA: McGraw-Hill Book, 1964.Tarık, Ramazan. İslam: Medeniyetlerin Yüzleşmesi, çev. Ayşe Meral (İstanbul: Anka Yayınları, 2003.Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. 11. Baskı. Ankara: Seçkin Yayınları, 2018.Yüknekî, Edip Ahmed. Ataabetü’l-Hakâyık. Ed. Hatice Coşkun. İstanbul: T. C. Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2019.Yüknekî, Edip Ahmed. Günümüz Diliyle Atebetü’l Hakâyık Gerçeklerin Eşiği. 2. Baskı. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2013.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
-
Journal Section
Research Article
Authors
Behlül Tokur
*
0000-0002-6509-3100
Türkiye
Publication Date
December 31, 2019
Submission Date
July 26, 2019
Acceptance Date
November 13, 2019
Published in Issue
Year 2019 Volume: 2019 Number: 40
Cited By
Atebetü’l Hakayık’ın Muhasebe Etiği Açısından Değerlendirilmesi
Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi
https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.877353Dengeli Yaşam ve Dindarlık İlişkisi
Journal of Analytic Divinity
https://doi.org/10.46595/jad.1021746YUSUF HAS HACİB VE EDİP AHMET YÜKNEKİ’NİN AHLAK ANLAYIŞLARINDA RASYONALİST TEMELLER
International Journal Of Turkish Literature Culture Education
https://doi.org/10.7884/teke.1334089İş Ahlakı ve Dindarlık İlişkisi (Esnaflar Üzerine Nitel Bir Çalışma)
Journal of Analytic Divinity
https://doi.org/10.46595/jad.1353786Gençlerde Din ve Hayat Algısı: Hallyu Örneği
Journal of Analytic Divinity
https://doi.org/10.46595/jad.1576824Yaşlı Bireylerin Hayat, Din ve Değer Algıları ile Başa Çıkma Süreçleri Üzerine Bir Araştırma: Ömür Dediğin Programı Örneği
Journal of Analytic Divinity
https://doi.org/10.46595/jad.1570356Yörüklerin Yaşam Tarzı
BENGİ Dünya Yörük-Türkmen Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.58646/bengi.1605445