Research Article

Z-Skor ve Kutu Grafiğiyle Sapan Değer Belirleme

Volume: 12 Number: 1 May 30, 2025
TR EN

Z-Skor ve Kutu Grafiğiyle Sapan Değer Belirleme

Abstract

Türkiye'deki 1926'dan 2012'ye kadar olan su kaynakları verileri hataya açıktır ve bu durum sıkı kalite kontrol prosedürlerini gerektirmektedir. 129 istasyondaki aylık ortalama sıcaklık, ortalama bağıl nem ve toplam yağış verilerindeki sapan değerler, z-skoru ve kutu grafikleri kullanılarak analiz edildi. Analiz sonuçları, mevsime özgü ön işleme prosedürlerinin uygulanmasının gerekliliğini ve sapan değer tespit sınırları arasındaki eşitsizliklerin belirgin olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, çeyrekler arası aralık için katsayı olarak dört değerinin kullanılmasının zorunluluğu vurgulanmıştır. Sapan değerlerinin, eksik verilere ve sapan olmayan değerlere, özellikle yaz aylarında sıfır olmayan yağış kayıtlarına yakın olma eğilimi göstermesi dikkat çekicidir. Sıcaklık ve yağış sapan değerlerinin mekansal ve zamansal açıdan benzerlikler gösterdiği belirlenmiştir. Bağıl nem ve yağış sapan değerlerini çıkaran komşu bölgeler arasında benzerlik gözlemlenmiştir. Çalışmada ayrıca, sapma miktarı ile sapan değer adedi arasında ters orantılı bir ilişki saptanmış olup, sapan değer içeren istasyonların bölgesel konumları ile bu istasyonlardaki verilerin dağılımları arasında anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır.

Keywords

References

  1. WMO. (1993). Guide on the global data-processing system.Geneva –Switzerland WMO, 305.
  2. WMO. (2011).Guide to Climatological Practices. 3rd Edition, World Meteorological Organization, Geneva.
  3. Bayazıt, M. (1999). Hidroloji.İTU İnşaat Fakültesi Matbaası,İstanbul.
  4. SimavM., TürkezerA., SezenE., AkyolS., İnamM., CingözA., KılıçoğluA.(2011). Data quality control & management system of Turkish sea level monitoring network.Harita Dergisi, 145,15 -28.
  5. RissanenP., JacobssonC., MadsenH., MoeM., Pálsdóttir Þ.&VejenF. (2004). Nordic methods for quality control of climate data. Norwegian Meteorological Institude.
  6. Gürünlü AlmaÖ. (2009). Genetic algorithm based outlier detection using information criterion. Phd thesis, DEU The Graduate School of Natural and Applied Sciences, İzmir.
  7. BannayanM., HoogenboomG. (2008). Weatheranalogue: A toolforreal-time prediction of dailyweather data realizationsbased on a modified k- nearestneighborapproach.Environmental Modelling & Software. 23 (6), 703-713.
  8. Government of thePeople’sRepublic of BangladeshMinistry of WaterResources. (2015).Time Series Data Quality Control Guideline (For Hydro-meteorological data).WaterResources Planning Organization.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Water Resources Engineering

Journal Section

Research Article

Publication Date

May 30, 2025

Submission Date

April 20, 2024

Acceptance Date

August 12, 2024

Published in Issue

Year 2025 Volume: 12 Number: 1

APA
Dede, A., & Ağıralioğlu, N. (2025). Z-Skor ve Kutu Grafiğiyle Sapan Değer Belirleme. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 12(1), 137-159. https://doi.org/10.35193/bseufbd.1471444
AMA
1.Dede A, Ağıralioğlu N. Z-Skor ve Kutu Grafiğiyle Sapan Değer Belirleme. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 2025;12(1):137-159. doi:10.35193/bseufbd.1471444
Chicago
Dede, Ahu, and Necati Ağıralioğlu. 2025. “Z-Skor Ve Kutu Grafiğiyle Sapan Değer Belirleme”. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 12 (1): 137-59. https://doi.org/10.35193/bseufbd.1471444.
EndNote
Dede A, Ağıralioğlu N (May 1, 2025) Z-Skor ve Kutu Grafiğiyle Sapan Değer Belirleme. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 12 1 137–159.
IEEE
[1]A. Dede and N. Ağıralioğlu, “Z-Skor ve Kutu Grafiğiyle Sapan Değer Belirleme”, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, vol. 12, no. 1, pp. 137–159, May 2025, doi: 10.35193/bseufbd.1471444.
ISNAD
Dede, Ahu - Ağıralioğlu, Necati. “Z-Skor Ve Kutu Grafiğiyle Sapan Değer Belirleme”. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 12/1 (May 1, 2025): 137-159. https://doi.org/10.35193/bseufbd.1471444.
JAMA
1.Dede A, Ağıralioğlu N. Z-Skor ve Kutu Grafiğiyle Sapan Değer Belirleme. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 2025;12:137–159.
MLA
Dede, Ahu, and Necati Ağıralioğlu. “Z-Skor Ve Kutu Grafiğiyle Sapan Değer Belirleme”. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, vol. 12, no. 1, May 2025, pp. 137-59, doi:10.35193/bseufbd.1471444.
Vancouver
1.Ahu Dede, Necati Ağıralioğlu. Z-Skor ve Kutu Grafiğiyle Sapan Değer Belirleme. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 2025 May 1;12(1):137-59. doi:10.35193/bseufbd.1471444