Examining Child-Rearing Attitudes of Mothers Who Have 9-12 Age Group Children of Diagnosed with Autism Spectrum Disorder and Normal Development

Öz

The aim of this study was to investigate the attitudes of the mothers of children aged 9-12 years diagnosed with autism spectrum disorder (ASD) and normal development (ND). The study group consisted of 160 mothers who have children with normal development (n=90) and autism spectrum disorder (n=70). In order to collect the data, the Parental Attitude Scale (PAS)-C Form was used. Mann Whitney-U test and Kruskal Wallis-H test were used for the analysis of the data. As a result of the study; It found that mothers with ND children were more oppressive/authoritarian than mothers with ASD children. University graduate, mothers with children diagnosed with ASD and middle incomes were more oppressive/authoritarian. It found that mothers with ASD diagnosed and single child were more tolerant and oppressive/authoritarian attitude towards children.

Anahtar Kelimeler

• Autism
• Autism Spectrum Disorder Attitude

Otizm Spektrum Bozukluğu Tanılı ve Normal Gelişim Gösteren 9-12 Yaş Grubu Çocuğa Sahip Annelerin Çocuk Yetiştirme Tutumlarının İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanılı ve normal gelişim gösteren (NGG) 9-12 yaş grubu çocuğa sahip annelerin çocuk yetiştirme tutumlarının incelenmesidir. Çalışma grubunu, 90 NGG ve 70 OSB’li çocuğu olan 160 anne oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında Anne-Baba Tutum Ölçeği (ABTÖ)-C Formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde Kruskal Wallis-H ve Mann Whitney-U testlerinden yararlanılmıştır. Araştırmanın sonucunda; NGG çocuğa sahip annelerin OSB’li çocuğa sahip annelere göre daha baskıcı/otoriter tutuma sahip oldukları belirlenmiştir. Üniversite mezunu annelerin, OSB’li çocuğa sahip ev hanımı ve orta gelir düzeyine sahip annelerin çocuklarına karşı daha baskıcı/otoriter tutuma sahip oldukları belirlenmiştir. OSB’li tek çocuk sahibi annelerin ise çocuklarına karşı daha aşırı hoşgörülü ve baskıcı/otoriter tutuma sahip oldukları belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• otizm
• otizm spektrum bozukluğu
• tutum
• annelerin çocuk yetiştirme tutumları

Kaynakça

1. AKKOK, F., Aşkar, P. ve Karancı, N. (1992). Özürlü bir çocuğa sahip anne-babalardaki stresin yordanması. Özel Eğitim Dergisi, 1(2), 8-12.
2. ALAGÖZOĞLU, E. (2016). Otizm Spektrum Bozukluğundan Etkilenmiş Kardeşi Olan Bireylerin Aileleri ile İlgili Duygu ve Düşünceleri. Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. ALİKAŞİFOĞLU, M. (2008). Ergenlerde davranışsal sorunlar. İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikler Sempozyum Dizisi, 63, 55-59.
4. AMERİKAN PSİKİYATRİ BİRLİĞİ (2013). Psikiyatride Hastalıkların Tanımlanması ve Sınıflandırılması El Kitabı. Yeniden gözden geçirilmiş 5. Baskı (DSM-V TR). E. Köroğlu (Çev.Ed.). Ankara: Hekimler Yayın Birliği.
5. AR, F. Ö. (2014). Normal Gelişim Gösteren Çocuğa Sahip Ebeveynler ile Otizmli Çocuğa Sahip Ebeveynlerin Evlilik Uyumu ve Anksiyete Düzeylerinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
6. ASLAN-GÜLEÇ, Y. (2017). Otizm spektrum bozukluğu olan bireylerle çalışan eğitimcilerin uygulamalı davranış analizine yönelik algıları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 32(4), 1032-1044.
7. AYDIN, D. ve Özgen, Z. E. (2018). Çocuklarda otizm spektrum bozukluğu ve erken tanılamada hemşirenin rolü. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7 (3), 93-101.
8. AYDOĞDU, F. ve Dilekmen, M. (2016). Ebeveyn tutumlarının çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 569-585.

9. BANACH, M., Iudice J., Conway, L. ve Couse, L. J. (2010). Family support and empowerment: post autism diagnosis support group for parents. Social Work with Groups, 33, 69-83.
10. BURRELL, A., Ives, J. ve Unwin, G. (2017). The experiences of fathers who have offspring with autism spectrum disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 47 (4), 1135-1147.
11. BÜYÜKÖZTÜRK, Ş. (2003). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem A.
12. CAN, A. (2014). SPSS ile Bilimsel Araştırma Sürecinde Bilimsel Veri Analizi. Ankara: Pegem A.
13. CONNOLLY, M. ve Gersch, I. (2016). Experiences of parents whose children with autism spectrum disorder (ASD) are starting primary school. Educational Psychology in Practice, 32 (3), 245-261.
14. CURUN, F. ve Orçun Yücel, D. (2018). Ergenlerde ebeveyn tutumları ve duygusal zekâ ilişkisi: benlik saygısının aracı rolü. Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi. 8 (2), 579-603.
15. DİLEKMEN, M. ve Aydoğdu, F. (2016). Ebeveyn tutumlarının çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 570-585.
16. ESTES, A., Munson, J., Dawson, G., Koehler, E., Zhou, X. H. ve Abbott, R. (2009). Parenting stress and psychological functioning among mothers of preschool children with autism and developmental delay. Autism The International Journal Of Research and Practice, 13(4), 375-387.
17. FIRAT, S. (2016). Otistik çocukların anne-babaların depresyon ve kaygı düzeyleri. Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 41(3), 539-547.
18. GÖNEN, A. (2014). Otizm Spektrum Bozukluğu ile Otizm Spektrum Bozukluğu Tanısı Olan Bireylerin Ebeveynlerinin Depresyon Düzeyleri Arasındaki İlişki. Yüksek Lisans Tezi. Bolu: Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
19. GÜL, S. K. ve Güneş, İ. D. (2009). Ergenlik dönemi sorunları ve şiddet. Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 79–101.
20. İLHAN, T. (2017). Özel gereksinimli 3-6 yaş çocukların ebeveynlerinin stres düzeyleri ile rolleri arasındaki ilişki. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 18(3), 383-400.
21. KAYA, M. O. ve Yöndem, Z. D. (2020). Otizmli çocuğu olan annelerde psikoeğitim grup programının algılanan stres düzeyine etkisi. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 20-33.
22. KESKİN, G., Bilge, A., Engin, E. ve Dülgerler, Ş. (2010). Zihinsel engelli çocuğu olan anne-babaların kaygı, anne-baba tutumları ve başa çıkma stratejileri açısından değerlendirilmesi. Anadolu Psikiyatr Dergisi, 11, 30-37.
23. KULAKSIZOĞLU, A. (1989). Ergen aile çatışmaları ile annenin tutumları arasındaki ilişki ve ergenin problemleri. M.U. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 1, 71-87.
24. KURT, O. ve Subaşı Yurtçu, A. B. (2017). Otizm spektrum bozukluğu olan bireylere yönelik kapsamlı uygulamalar. Sakarya University Journal of Education, 7 (1), 155-182.
25. MONTES, G. ve Halterman, J. S. (2007). Psychological functioning and coping among mothersof children with autism: a population-based study. Pediatrics. 119, 1040-1046.
26. NAC. National Autism Center. (2011). A Parent’s Guide To Evidence–Based Practice and Autism. Randolp, MA: Author.
27. OĞUZ, H. ve Sönmez, N. (2018). Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip ailelerde anne-çocuk ve baba-çocuk etkileşiminin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi. 19(1), 55-77.
28. OĞUZ, F. ve Öğretir Özçelik, A. D (2018). Ergenlerde algılanan anne-baba tutumu ile madde bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11 (58), 535-543.
29. OPREA, C. ve Stan, A. (2012). Mothers of autistic children. How do they feel? Procedia Social and Behavioral Sciences, 46 (2012), 419141-94.
30. ÖZ, B., Yüksel, T. ve Nasıroğlu, S. (2019). Otizm spektrm bozukluğu tanısı alan çocukların annelerinin depresyon-anksiyete belirtileri ve damgalanma algısı. Nöro Psikiyatri Arşivi, DOI: 10.29399/npa.23655.
31. ÖZEN, A., Çolak, A. ve Acar, Ç. (2002). Zihin özürlü çocuğa sahip annelerin günlük yaşamda karşılaştıkları problem davranışlarla ilgili görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 3(2), 1-13.
32. ÖZEREN, S. G. (2013). Otizm Spektrum Bozukluğu ve Hastalığa Kanıt Penceresinden Bakış. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(2), 57-63.
33. ÖZYÜREK, A. ve Tezel Şahin, F. (2005). Kırsal bölge ve şehir merkezinde yaşayan 5-6 yaş grubu çocuğa sahip anne-babaların çocuk yetiştirme tutumları, Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9 (3), 121-136.
34. ÖZYÜREK, A. (2018). Anne-baba çocuk yetiştirme tutumları ve üç farklı ölçek geliştirme çalışması. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22 (2), 659-676.
35. PAPAGEORGIOU, V. ve Kalyva, E. (2010). Self-reported needs and expectations of parents of children with autism spectrum disorders who participate in support groups. Research in Autism Spectrum Disorders, 4(4), 653-660.
36. ROBINSON, M. ve Neece, L. C. (2015). Marital satisfaction, parental stress, and child behaviorproblems among parents of young children with developmental delays. Journal of Mental Health Research in Intellectual Disabilities, 8, 23–46.
37. SANDERS, J. L. ve Morgan, S. B. (1997). Family stress and adjustment as perceived by parents of children with autism or Down Syndrome: Implications for intervention. Child and Family Behavior Therapy, 19(4), 15-32.
38. SARI, T. ve Özkan, İ. (2016). Ergenlerin öznel iyi oluşları ile algıladıkları anne-baba tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Dusunen Adam The Journal of Psychiatry and Neurologica Sciences, 29, 155-162.
39. SİVRİKAYA, T. ve Tekinarslan Çiftçi, İ. (2013). Zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip annelerde stres, sosyal destek ve aile yükü. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 14(2), 17-29.
40. STEWART, M., Knight, T., McGillivray, J., Forbes, D. ve Austin, D. W. (2017). Through a trauma-based lens: A qualitative analysis of the experience of parenting a child with an autism spectrum disorder. Journal of Intellectual and Developmental Disability, 42 (3), 212-222.
41. ŞİRİN, G. (2017). Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip ebeveynlerin spor ile ilgili görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi. 18 (1), 109-124.
42. TAHİNCİOĞLU, C. (2016). Otizmli Çocuğu Olan Annelerde Anksiyete Düzeylerinin Tükenmişlik ile İlişkisi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
43. TATLI, S., Selimoğlu, H. ve Bademci, D. (2012). Çocukları okul öncesi eğitime devam eden annelerin aile hayatı ve çocuk yetiştirme tutumlarının incelenmesi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(3), 101-114.
44. TÖRET, G., Özdemir, S., Selimoğlu, Ö. G. ve Özkubat, U. (2014). Otizmli çocuğa sahip olan ebeveynlerin görüşleri: otizm tanımlamaları ve otizmin nedenleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 15(1), 1-14.
45. TÖRET, G., Özdemir, S. ve Özkubat, U. (2015). Ciddi düzeyde otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar ile annelerinin ebeveyn-çocuk etkileşimlerinin ebeveyn ve çocuk davranışları açısından incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 16(1), 1-22.
46. TÖRET, G., Doğan, Y., Özdemir, S., Özkubat, U., Selimoğlu Gürel, Ö. ve Duman Ceyhun, T. A. (2016). Otizm spektrum bozukluğu olan ve normal gelişim gösteren çocuklarda anne- çocuk etkileşiminin karşılaştırılması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 17(1), 79-94.
47. TUNÇEL, A. (2017). Çocuklarında Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Annelerin Depresyon, Tükenmişlik ve Umutsuzluk Düzeylerinin Çocuktaki Otizmin Ağırlık Derecesine Göre Karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi. Gaziantep: Hasan Kalyoncu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
48. VURAL YÜZBAŞI, D. (2019). Zihinsel engelli çocuğa sahip annelerin iyi oluşlarının başa çıkma tarzları, aile gereksinimleri ve sosyal destek değişkenleriyle modellenmesi. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17 (1), 107-134.
49. WING, L. (2012). Otizm El Rehberi (Çev.: S. Kunt). İstanbul: Sistem.
50. YASSIBAŞ, U. (2015). Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuğa Sahip Anne Babaların Yaşam Deneyimlerine Derinlemesine Bakış. Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
51. YASSIBAŞ, U., Şahin, C. H., Çolak, A. ve Toprak, Ö. M. (2019). Çocukları otizm spektrum bozukluğu olan ailelerin yaşam deneyimlerine yönelik yapılan çalışmaların incelenmesi: Meta-sentez çalışması. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 7(1), 86-113.
52. YAYLACI, F. (2015). Otizm Spektrum Bozukluğunun Klinik Tanısında DSM-IV-TR ve DSM-5 Tanı Sistemlerinin Karşılaştırılması. Uzmanlık Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi.
53. YÜKSEL, A. (2005). Otizm genetiği. Cerrahpaşa Tıp Dergisi, 36 (1), 35-41.