Enflasyon ile Bütçe Açığı Arasındaki İlişkinin Tanzi ve Patinkin Etkileri Kapsamında Araştırılması Üzerine Uygulamalı Bir Çalışma

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 1 , 172 - 193 , 29.03.2026

Fatih Yeter , Bünyamin Demirgil , Furkan Şükrü Bozkurt

https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1638845

https://izlik.org/JA23WM93ER

Öz

Son yıllarda Türkiye’de enflasyonda yaşanan artışlar kamu harcamaları ve vergi gelirleri aracılığı ile bütçe dengesini etkilemektedir. Çalışmada enflasyonun bütçe dengesi üzerindeki etkisi Tanzi ve Patinkin etkileri dikkate alınarak araştırılmaktadır. Çalışmada Türkiye’nin 1974-2023 dönemi için enflasyon ile bütçe açığı arasındaki uzun dönemli ilişki Shin eşbütünleşme ve DOLS tahminciler kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmanın analiz sonucuna göre uzun dönemde enflasyon ile bütçe açığı arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisi ile birlikte değişkenler arasında pozitif yönlü ilişki tespit edilmiştir. Bu sonuç ilgili dönemde Türkiye’de Tanzi etkisinin geçerli olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Enflasyon , Bütçe Açığı , Tanzi Etkisi , Patinkin Etkisi

An Applied Study on the Investigation of the Relationship Between Inflation and Budget Deficit within the Scope of Tanzi and Patinkin Effects

https://izlik.org/JA23WM93ER

Öz

In recent years, the increases in inflation in Turkey affect the budget balance through public expenditures and tax revenues. The study investigates the effect of inflation on the budget balance by considering the Tanzi and Patinkin effects. In the study, the long-term relationship between inflation and budget deficit for the period 1974-2023 in Turkey was analyzed using Shin cointegration and DOLS estimators. According to the analysis results of the study, a long-term cointegration relationship between inflation and budget deficit in the long term and a positive relationship between the variables were determined. This result shows that the Tanzi effect is valid in Turkey in the relevant period.

Anahtar Kelimeler

Inflation , Budget Deficit , Tanzi Effect , Patinkin Effect

Kaynakça

• Abdioğlu, Z. ve Terzi, H. (2009). Enflasyon ve bütçe açıkları ilişkisi: Tanzi ve Patinkin etkisi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(2), 195-211.
• Akçay, O. C., Alper, C. E. ve Özmucur, S. (1996). Budget deficit, money supply and inflation: Evidence from low and high frequency data for Turkey. Bogazici University Research Papers, 12(2), 96-112.
• Akgül, A. (2022). Türkiye’de enflasyon ile vergi gelirleri ilişkisinin simetrik ve asimetrik nedensellik analizi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 17(2), 455-478.
• Altıntaş, H., Çetintaş, H. ve Taban, S. (2008). Türkiye'de bütçe açığı, parasal büyüme ve enflasyon arasındaki ilişkinin ekonometrik analizi: 1992-2006. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 185-208.
• Altunöz, U. (2018). Enflasyon ve bütçe açıkları arasındaki ilişki bağlamında Olivera Tanzi ve Patinkin etkisinin Türkiye’de geçerliliği. Vergi Dünyası Dergisi (438), 21-33.
• Atgür, M. (2021). Türkiye'de kamu kesimi bütçe açıkları ve enflasyon ilişkisinin ARDL sınır testi yöntemi ile incelenmesi. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 22(1), 231-252.
• Ayas, I. (2023). Türkiye'de Tanzi ve Patinkin etkisi üzerine bir inceleme: Fourier Bootstrap ARDL. Maliye Dergisi, (185), 41-56.
• Bayrak, M. ve Kanca, O. C. (2013). Türkiye’de kamu kesimi açıklarının nedenleri ve fiyatlar genel düzeyi üzerindeki etkileri. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, (48), 91-111.
• Beşer, M. K. (2007). Bootstrap VAR modeller ve Türkiye’de Tanzi etkisi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 3(6), 89-108.
• Biçen, Ö. F., Görüş, M. Ş. ve Türköz, K. (2015). Olivera-Tanzi ve Patinkin etkilerinin Türkiye’de geçerliliğinin incelenmesi. Maliye Dergisi, (168), 170-185.
• Bölükbaş, M. ve Alp, M. (2018, September, 7-8). Proceeding Book. Karakaş, A. ve İyem, C. (Eds.), Türkiye’de enflasyon ve kamu harcamaları arasındaki ilişki: 1960-2017 dönemi için bir analiz. IV. International Caucasus-Central Asia Foreign Trade and Logistics Congress, (ss. 1121-1132). Didim-Aydın.
• Cardoso, E. (1998). Virtual deficits and the Patinkin effect. Staff Papers, 45(4), 619-646.
• Çam, M. ve Temur, Y. (2021). Enflasyon, bütçe açığı ve vergi gelirleri ilişkisi: Türkiye örneği. Journal of Applied and Theoretical Social Sciences, 3(1), 50-68.
• Çavuşoğlu, A. T. (2005). Vergi gelirleri ve kamu harcamaları açısından enflasyon: Tanzi ve ters Tanzi etkileri. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(3), 35-52.
• Dağ, M. ve Kızılkaya, F. (2019). Bütçe açığı ile enflasyon ilişkisi: Türkiye üzerine bir uygulama. İktisadi Yenilik Dergisi, 6(2), 76-85.
• Dickey, D. A. ve Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American statistical association, 74(366a), 427-431.
• Dickey, D. A. ve Fuller, W. A. (1981). Likelihood ratio statistics for autoregressive time series with a unit root. Econometrica: journal of the Econometric Society, 1057-1072.
• Emek, Ö. F. (2024). Türkiye’de bütçe açığı ile enflasyon ilişkisinin incelenmesi: Covid-19 pandemi ve sonrasındaki dönem üzerine bir ekonometrik analiz. Journal of Emerging Economies and Policy, 9(1), 343-351.
• Erdoğan, S. ve Erdoğan, A. (2018). Türkiye’de Tanzi ve Patinkin etkilerinin VAR yöntemiyle analizi (2006–2017). Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(1), 1-10.
• Göze Kaya, D. ve Durgun Kaygısız, A. (2023). Türkiye’de bütçe dengesi ve enflasyon ilişkisi: Son 20 yılın ampirik analizi. InTraders International Trade Academic Journal, 6(2), 201-222.
• Granger, C. W. ve Yoon, G. (2002). Hidden Cointegration. Department of Economics. University of California, San Diego. Unpublished Working Paper.
• HMB, Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2024). Merkezi Yönetim Bütçe İstatistikleri. Erişim Adresi: https://muhasebat.hmb.gov.tr/merkezi-yonetim-butce-istatistikleri (Erişim Tarihi: 19.11.2024)
• İpek, E. ve Akar, S. (2016). Bütçe açığı ve enflasyon arasındaki ilişki: Türkiye için ampirik bir analiz. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 38(2), 167-189.
• Kamacı, A., Ceyhan, S. ve Peçe, M. A. (2017). Bildiri Kitapçığı. Yüksekbilgili, Z. (Ed.). Bütçe açığı ve enflasyon ilişkisi: G7 ülkeleri ve Türkiye örneği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Kongresi-2017, İstanbul.
• Kanca, O. C. ve Yamak, R. (2023). Maliye Araştırmaları-6. Selen, U. ve Gerçek, A. (Eds.). Türkiye Ekonomisi İçin Olivera-Tanzi Etkisinin Sınanması: ARDL Metodu (199-225), Bursa: Ekin Yayınevi.
• Karadeniz, Y. (2022). Enflasyon ve bütçe açığı arasındaki kuadratik ilişki: Türkiye örneği. Sayıştay Dergisi, 33(125), 291-309.
• Karaş E. (2023). Türkiye'de bütçe dengesi ve enflasyon arasındaki ilişkinin incelenmesi: ARDL sınır testi yaklaşımı. The Journal of International Scientific Researches, 8(3), 550-565.
• Karayılmazlar, E. ve Berk, E. (2017). Bütçe açığının, cari açık, ekonomik büyüme ve enflasyon üzerindeki etkileri: Türkiye örneği. Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies, 4(1), 26-36.
• Kesbiç, C. Y., Baldemir, E. ve Bakımlı, E. (2005). Bütçe açıkları ile parasal büyüme ve enflasyon arasındaki ilişki: Türkiye için bir model denemesi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 19(1), 81-98.
• Koçak, S., Balan, F. ve Albayrak, B. (2017). Türkiye ekonomisinde petrol fiyatları ve enflasyon ilişkisi: Ampirik analiz. Journal of Life Economics, 4(4), 261-273.
• Kwiatkowski, D., Phillips, P. C., Schmidt, P. ve Shin, Y. (1992). Testing the null hypothesis of stationarity against the alternative of a unit root: How sure are we that economic time series have a unit root?. Journal of econometrics, 54(1-3), 159-178.
• Maraş, G. ve Dumrul, C. (2019). Türk ekonomisinde bütçe açığı ve enflasyon ilişkisinin sınır testi yaklaşımı ile eş-bütünleşme analizi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (54), 314-342.
• Metin, K. (1998). The relationship between inflation and the budget deficit in Turkey. Journal of Business & Economic Statistics, 16(4), 412-422.
• Oruç, E. (2016). Bütçe açıkları enflasyonist etkiye sahip midir? Türkiye üzerine uzun dönemli analiz. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 1-21.
• Phillips, P. C. B. ve Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335–346.
• Sağlam, M. ve Uğurlu, E. (2013). Kamu açıkları, parasal büyüme ve enflasyon ilişkisi: Türkiye örneği (1983-2008). Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, 50(576), 71-83.
• Sandalcı, U., Saygın, Ö. ve Sandalcı, İ. (2015). Kayıt içi ekonomide devletin gelir kayıpları: Türkiye örneği. International Journal of Social Sciences and Education Research, 1(1), 131-142.
• Schorderet, Y. (2003). Asymmetric cointegration. University of Geneva. https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=f51d466e122ab63eb491f3aed0787bdbe382ceff (Erişim Tarihi: 08.04.2023)
• Shin, Y. (1994). A residual-based test of the null of cointegration against the alternative of no cointegration. Econometric theory, 10(1), 91-115.
• Stock, J. H. ve Watson, M. W. (1993). A simple estimator of cointegrating vectors in higher order integrated systems. Econometrica: journal of the Econometric Society, 783-820.
• Sünbül, E. (2025). Türkiye’de toplam para arzı ve nominal faiz oranlarının tüketici fiyat enflasyonu üzerindeki etkileri: Johansen eşbütünleşme testi ve vektör hata düzeltme modeliyle bir değerlendirme. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 312-336.
• Şen, H. (2003). Olivera-Tanzi etkisi: Türkiye üzerine ampirik bir çalışma. Maliye Dergisi, (143), 1-28.
• Tanzi, V. (1978). Inflation, real tax revenue, and the case for inflationary finance: Theory with an application to Argentina. Staff Papers-International Monetary Fund, 417-451.
• TÜİK, Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Tüketici Fiyat Endeksi, Kasım 2024. Erişim Adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Tuketici-Fiyat-Endeksi-Kasim-2024-53620#:~:text=T%C3%9CFE'deki%20(2003%3D100,%60%2C45%20olarak%20ger%C3%A7ekle%C5%9Fti. (Erişim Tarihi: 17.11.2024)
• Ünlükaplan, İ. ve Canıkalp, E. (2016). Bildiri Kitabı. Nikoloski, D., Yılmaz, R. ve Matesta, E. (Eds.). Olivera-Tanzi etkisi: Türkiye üzerine uygulamalı bir analiz. International Balkan and Near Eastern Social Sciences Conference Series (ss. 279-287). Pirlepe, Macedonia
• Ünsal, E. M. (2013). Makro İktisat. Ankara: İmaj Yayınevi.
• Ürkmez, E. (2025). Döviz kurunun üretici fiyatları enflasyonu oynaklığı üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. İstatistik Araştırma Dergisi, 15(1), 41-51.
• Yalçın, E. (2020). Tanzi ve Patinkin etkilerinin Türkiye’de geçerliliğinin incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 59-76.
• Yıldız, F., Özkan, S., Biçer, C., Çakır, B. ve Tok Demircan, D. (2022). Bir Hipotez Bir Test Maliye ve İktisat Özelinde. Tuncer, G. ve Sağdıç, E. N. (Eds.). Türkiye’de 1990-2021 Döneminde Bütçe Açıklarının Ekonomik Belirleyicileri (125-141), Bursa: Ekin Yayınevi.
• Yılmaz, B. E. (2021). Devlet Borçları ve Türkiye’de Borç Çıkmazı. İstanbul: Der Yayınları.