KRİZLERLE MÜCADELEDE BÜTÜNLEŞİK BİR YÖNTEM: STRATEJİK KRİZ YÖNETİMİ

Yıl 2025, Cilt: 23 Sayı: 57, 1650 - 1677, 23.07.2025

Sadegül Durgun

https://doi.org/10.35408/comuybd.1589598

Öz

Bu çalışmanın amacı stratejik kriz yönetimi kapsamında Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın faaliyetlerini ve planlarını değerlendirmektir. Krizler her an karşılaşılabilecek ve çoğunlukla olumsuz durumlar yaratan olaylar olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle olumsuz durumların asgari hasarlarla atlatılması, risklerin fırsatlara çevrilebilmesi için krizlerin etkili bir şekilde yönetilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda kriz yönetimi kriz durumları başlamadan gerekli tedbirlerin alınması ile başlayan ve kriz durumu sona erdirilene kadar devam eden bir sürece işaret etmektedir. Yani kriz öncesi, kriz sırası ve sonrası olmak üzere temelde üç aşamadan oluştuğunu belirtmek mümkündür. Günümüzdeki krizlerin nedenleri, boyutları ve etkileri göz önüne alındığında ve kriz yönetiminin stratejik yönü de dikkate alındığında krizlerin etkili bir şekilde yönetilmesi hususunda stratejik kriz yönetiminin faydalı olabileceği düşünülmektedir. Stratejik kriz yönetimi, en öz haliyle bir dizi görevin yerine getirilmesi şeklinde ifade edilebilir. Bu görevler temelde hissetme veya sezme yeteneği, kritik karar verme, koordinasyon ve anlam yaratma şeklinde ifade edilebilir. Aynı zamanda stratejik kriz yönetimi, krizi tanımayı ve olumsuz sonuçlarının üstesinden gelmek için önlemler almayı mümkün kılan yöntemdir ve iki önemli metodu içermektedir. Bu metotlar taktiksel ve stratejiktir. Bu kapsamda çalışmada özellikle doğal afetler kaynaklı krizlerde Türkiye’de önemli bir yere sahip olan Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın faaliyetleri ve planları stratejik kriz yönetimi bağlamında ele alınmıştır. Bu bağlamda Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın yaptığı çalışmalar, dahil olduğu ve yürüttüğü projeler ve hazırlamış olduğu planlar doküman analizi yöntemi ile incelenmiştir. Bu doğrultuda stratejik kriz yönetimi sürecinin çeşitli aşamalarının ihtiva edildiği görülse de bir bütünlük arz etme noktasında eksikliklerin olduğu değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kriz , Kriz Yönetimi , Stratejik Kriz Yönetimi , Afet ve Acil Durum Başkanlığı.

AN INTEGRATED METHOD FOR DEALING WITH CRISES: STRATEGIC CRISIS MANAGEMENT

Öz

The purpose of this study is to evaluate the activities and plans of the Disaster and Emergency Management Presidency within the scope of strategic crisis management. Crises are considered as events that can be encountered at any time and often create negative situations. For this reason, crises should be managed effectively in order to overcome negative situations with minimum damage and to turn risks into opportunities. In this context, crisis management refers to a process that starts with taking the necessary measures before the onset of crisis situations and continues until the crisis situation is ended. In other words, it is possible to state that it basically consists of three stages: before, during and after the crisis. Considering the causes, dimensions and effects of today's crises and taking into account the strategic aspect of crisis management, it is thought that strategic crisis management can be useful in managing crises effectively. Strategic crisis management can be expressed as the fulfillment of a series of tasks. These tasks can basically be expressed as the ability to sense or intuit, critical decision making, coordination and meaning making. At the same time, strategic crisis management is the method that makes it possible to recognize the crisis and take measures to overcome its negative consequences and includes two important methods. These methods are tactical and strategic. In this context, the activities and plans of the Disaster and Emergency Management Presidency, which has the most important place in Turkey especially in crises caused by natural disasters, are discussed in the context of strategic crisis management In this context, the studies carried out by the Disaster and Emergency Management Presidency, the projects it has been involved in and carried out, and the plans it has prepared have been analyzed through document analysis method. In this respect, although it is seen that various stages of the strategic crisis management process are included, it is evaluated that there are deficiencies at the point of presenting a unity.

Anahtar Kelimeler

Crisis , Crisis Management , Strategic Crisis Management , Disaster and Emergency Management Presidency

Kaynakça

• Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Erişim: 15.11.2024. https://www.afad.gov.tr/afadhakkinda.
• Afet ve Acil durum Yönetimi Başkanlığı, Erişim: 16.11.2024. https://www.afad.gov.tr/butunlesik-afet-yonetim-sistemi.
• Afet ve Acil Durum Başkanlığı 2024-2028 Stratejik Planı, Erişim: 16.11.2024. https://www.afad.gov.tr/stratejik-planlar.
• Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Erişim: 17.11.2024. https://www.afad.gov.tr/projelerimiz.
• Akdağ, M., ve Arklan, Ü. (2013). Kamu Yönetiminde Kriz Yönetimi. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(4), 33-55.
• Aksu, A. (2009). Kriz Yönetimi ve Vizyoner Liderlik. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 4(15), 2435-2450.
• Ansell, C., ve Boin, A. (2019). Taming Deep Uncertainty: The Potential of Pragmatist Principles for Understanding and Improving Strategic Crisis Management. Administration & Society, 51(7), 1079-1112.
• Arslan, A. (2009). Kriz Yönetiminde Liderlik. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, 18, 179-190.
• Aslan, M. (2021). Kriz, Krizi Tetikleyen Sebepler ve Kriz Türleri. M. Aslan ve O. Yılmaz (Ed.) Kriz ve Yönetimi içinde (s. 1-13), Ankara: Nobel Yayınları.
• Asunakutlu, T., Safran, B., ve Tosun, E. (2003). Kriz Yönetimi Üzerine Bir Araştırma. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5 (1), 141-163.
• Asunakutlu, T., ve Safran, B. (2004). Stratejik Yönetim Açısından Kriz Kaynaklarına İlişkin Bir Değerlendirme. Öneri Dergisi, 6(21), 51-58.
• Aydın, A. H. (2018). Yönetim Bilimi, 7. Baskı, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Aykaç, B. (2001). Kamu Yönetiminde Kriz ve Kriz Yönetimi. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(2), 123-132.
• Baubion, C. (2013), “OECD Risk Management: Strategic Crisis Management”, OECD Working Papers on Public Governance, No. 23, OECD Publishing.
• Bilgiç, H. M. (2017). Kamuda Kriz Yönetimi. İdarecinin Sesi Dergisi, 179, 38-44.
• Dayton, B. W. (2004). Managing Crises in the Twenty-First Century. International Studies Review, 6(1), 165-165.
• Demirtaş, H. (2000). Kriz Yönetimi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 23(23), 353-373.
• Deveney, J. (2011). Being Creative in the Face of Crisis: How Innovation Plays a Role in Communication. Public Relations Tactics, 18(8), 14.
• Durgun, S. Yerel Yönetimlerde Kriz Yönetimi: Ampirik Bir Çalışma. Politik Ekonomik Kuram, 9(1), 393-411.
• Göral, R. (2014). Turizm Sektöründe Stratejik Kriz Yönetimine İlişkin Bütünsel Bir Çerçeve. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (32), 89-101.
• Groh, M. (2014). Strategic Management in Times of Crisis. American Journal of Economics and Business Administration, 6 (2), 49-57.
• Güçlü, N. (2003). Stratejik Yönetim. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 61-85.
• Karaağaç, T. (2013). Kriz yönetimi ve İletişim. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Ekim (49), 117-132.
• Karaköse, T. (2007). Örgütler ve Kriz Yönetimi. Akademik Bakış, 13(2), 1-15.
• Kouzmin, A. (2008). Crisis Management in Crisis?. Administrative Theory & Praxis, 30(2), 155-183.
• Kök, H. (2023). Afetlerde Kriz Yönetimi ve Sosyal Hizmet Örgütleri. Sosyal Çalışma Dergisi, 7(1), 1-17.
• Ledi, K. K., Adu Asare Obeng, I., Ameza-Xemalordzo, E., ve Dumeda, R. B. (2024). All Hands on The Pump: The Role of Strategic Thinking and Gender Diversity on Crisis Management. Current Issues in Tourism, 27 (17), 2709-2725.
• Mitroff, I. I., Shrivastava, P., ve Udwadia, F. E. (1987). Effective Crisis Management. Academy of management Perspectives, 1(4), 283-292.
• Mitroff, I. I., Pauchant, T. C., ve Shrivastava, P. (1988). The Structure of Man-Made Organizational Crises: Conceptual and Empirical Issues in The Development of a General Theory Of Crisis Management. Technological Forecasting and Social Change, 33(2), 83-107.
• Oran, F. Ç., ve Demir, Y. (2016). Kriz Yönetim Süreci: Türkiye’de Faaliyet Gösteren Özel Bir Banka Üzerine İnceleme. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24, 181-197.
• Özgen, H., ve Yalçın, A. (2011). İnsan Kaynakları Yönetimi Stratejik Bir Yaklaşım. Ankara: Nobel Kitabevi.
• Özgür, H. (2004). Kamu Örgütlerinde Stratejik Yönetim. M. Acar ve H. Özgür (Ed.), Çağdaş Kamu Yönetimi II içinde, (s. 207-254). Ankara: Nobel Yayınevi.
• Pearson, C. M., ve Mitroff, I. I. (1993). From Crisis Prone To Crisis Prepared: A Framework For Crisis Management. Academy of Management Perspectives, 7(1), 48-59.
• Preble, J. F. (1997). Integrating the Crisis Management Perspective into the Strategic Management Process. Journal of Management Studies, 34(5), 769-791.
• Serin, H., ve Durgun, M. (2018). İşletmelerde Yenilikçi Yaklaşım Olarak Stratejik Yönetim Süreci. N. Yarpuz-Bozdoğan, E. Dönmez ve U. Coşgun (Ed.), Ziraat, Orman ve Su Ürünleri Alanında Yenilikçi Yaklaşımlar içinde (s.23-42). Ankara: Gece Kitapevi.
• Serin, H., Durgun, M., ve Durgun, S. (2020). Orman Ürünleri Sanayindeki Davranışsal Strateji Çalışmaları Üzerine Bir Derleme. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 8(1), 1002-1019.
• Serin H., ve Durgun M. (2022). Aracılık Analizleri ve Endojenlik Doğrulaması: Stratejik Karar Kalitesi Örneği. E. Karadeniz ve A. Eren (Ed.), Tarımsal Üretim ve Pazarlamada Akademik Yaklaşımlar içinde (s. 135-152). Ankara: İKSAD Publishing House.
• Sætren, G. B., Vaag, J. R., ve Lund, M. S. (2024). What and How to Train for Strategic Crisis Management: A Systematic Literature Review. Journal of Contingencies and Crisis Management, 32(2), e12568.
• Taş, İ. E., Durgun, S., ve Bal, M. (2022). Türkiye’de Suriyeli Göçü Sonrası Geliştirilen Politikaların Kriz Yönetimi Bağlamında Değerlendirilmesi. Şarkiyat, 14(3), 1238-1255.
• Taş, İ. E., Durgun, S., ve Avşar, Y. (2024) Büyükşehir Belediyelerinin Stratejik Planlarında Şeffaflık Arayışı. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 67, 167-176.
• Taneja, S., Pryor, M. G., Sewell, S., ve Recuero, A. M. (2014). Strategic Crisis Management: A Basis for Renewal and Crisis Prevention. Journal of Management Policy and Practice, 15(1), 78-85.
• Tekin, Ö. F. (2015). Kriz Yönetimi ve Kamu Yönetimi İçin Önemi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 18(2), 119-135.
• Tortop, N., İsbir, E. G., Aykaç, B., Yayman, H., ve Özer, M. A. (2017). Yönetim bilimi. 11. Baskı, Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Türkiye Afet Müdahale Planı, Erişim: 16.11.2023. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/TAMP.pdf.
• Türkiye Afet Risk Azaltma Planı, Erişim: 17.11.2024. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/28032022-TARAP-kitap_V6.pdf.
• Ulusal Deprem Stratejisi ve Eylem Planı 2012-2023, Erişim: 17.11.2024. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/2403/files/udsep_1402013_kitap.pdf.
• Yüzbaşıoğlu, N. (2004). İşletmelerde Stratejik Yönetim ve Planlama Açısından Stratejik Maliyet Yönetimi ve Enstrümanları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (12), 387-410.
• Zafirova, T. (2014). Strategic Drift and Strategic Crisis Management of Organization. Journal of China-USA Business Review, 13(7), 486-494.
• Wang, W. T., ve Belardo, S. (2005). Strategic Integration: A Knowledge Management Approach to Crisis Management. In Proceedings of the 38th Annual Hawaii International Conference on System Sciences.