Research Article

Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine

Volume: 3 Number: 2 September 10, 2025
EN TR

Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine

Abstract

Yapay zekâ teknolojileri, yalnızca teknik ilerlemelerin değil, aynı zamanda etik ve toplumsal dönüşümlerin de merkezine yerleşmiş durumdadır. Bu çalışma, yapay zekânın etik fail olup olamayacağına ilişkin felsefi tartışmaları temel alarak, algoritmik karar alma süreçlerinin toplumsal yapı, normatif düzen ve otorite ilişkileri üzerindeki etkisini incelemektedir. Etik sorumluluk, yalnızca bireysel bir iradenin değil, giderek daha fazla teknik sistemlerin üretim biçimlerinin ve veri yapılandırmalarının bir çıktısı haline gelmektedir. Çalışmada, konuya farklı düzlemlerden yaklaşabilmek amacıyla kuramsal çözümleme, eleştirel söylem analizi ve karşılaştırmalı etik modelleme yöntemleri tercih edilmiştir; bu sayede hem etik kavramın felsefi sınırları hem de uygulamadaki yansımaları çok boyutlu biçimde değerlendirilmiştir. Yapay zekâ sistemlerinin yalnızca karar destek araçları olmadığı; aynı zamanda değer üreten, sınıflandıran ve davranışları yönlendiren normatif aktörlere dönüştüğü ortaya konmuştur. Bulgular, etik normların soyut ilkelerden ibaret olmadığını, teknik mimarilere gömülerek sistemin doğrudan işleyişini etkilediğini göstermektedir. Algoritmaların şeffaflık, öznellik ve bağlamsallık gibi temel etik ilkelerle kurduğu gerilim, yalnızca teknik bir tasarım sorunu değil; aynı zamanda etik sorumluluğun yeniden düşünülmesini zorunlu kılan yapısal bir mesele olarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, yapay zekâ etiğinin sadece teorik bir tartışma değil, aynı zamanda uygulamaya yönelik yönetimsel ve tasarımsal sorumluluklarla iç içe geçtiği sonucuna ulaşılmıştır.

Keywords

References

  1. Angwin, J. L. (2022). Machine bias. In K. Martin (Ed.), Ethics of data and analytics. (pp. 254–265). CRC Press.
  2. Arendt, H. (1961). Between past and future. The Viking Press.
  3. Benjamin, R. (2019). Race after technology. Polity Press.
  4. Bostrom, N. (2014). Superintelligence: Paths, dangers, strategies. Oxford University Press.
  5. Bryson, J. J. (2018). Patiency is not a virtue: The design of intelligent systems and systems of ethics. Ethics and Information Technology, 20(1), 15–26. https://doi.org/10.1007/s10676-018-9448-6.
  6. Coeckelbergh, M. (2020). AI ethics. MIT Press.
  7. Dai, X. (2018). Toward a reputation state: The social credit system project of China. Contemporary Politics, 24(2), 154–172. https://doi.org/10.1080/13569775.2017.1417120
  8. Danaher, J. (2016). Robots, law and the retribution gap. Ethics and Information Technology, 18, 299–309. https://doi.org/10.1007/s10676-016-9403-3

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Communication Studies, Communication Sociology

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 10, 2025

Submission Date

May 8, 2025

Acceptance Date

August 6, 2025

Published in Issue

Year 2024 Volume: 3 Number: 2

APA
Söğüt, Y., & Şerbetçioğlu, N. (2025). Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine. Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 3(2), 12-38. https://doi.org/10.55205/jocsosa.3220241695230
AMA
1.Söğüt Y, Şerbetçioğlu N. Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine. JOCSOSA. 2025;3(2):12-38. doi:10.55205/jocsosa.3220241695230
Chicago
Söğüt, Yasin, and Necatcan Şerbetçioğlu. 2025. “Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite Ve Toplumsal Eylem Üzerine”. Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi 3 (2): 12-38. https://doi.org/10.55205/jocsosa.3220241695230.
EndNote
Söğüt Y, Şerbetçioğlu N (September 1, 2025) Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine. Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi 3 2 12–38.
IEEE
[1]Y. Söğüt and N. Şerbetçioğlu, “Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine”, JOCSOSA, vol. 3, no. 2, pp. 12–38, Sept. 2025, doi: 10.55205/jocsosa.3220241695230.
ISNAD
Söğüt, Yasin - Şerbetçioğlu, Necatcan. “Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite Ve Toplumsal Eylem Üzerine”. Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi 3/2 (September 1, 2025): 12-38. https://doi.org/10.55205/jocsosa.3220241695230.
JAMA
1.Söğüt Y, Şerbetçioğlu N. Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine. JOCSOSA. 2025;3:12–38.
MLA
Söğüt, Yasin, and Necatcan Şerbetçioğlu. “Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite Ve Toplumsal Eylem Üzerine”. Cihannüma Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, vol. 3, no. 2, Sept. 2025, pp. 12-38, doi:10.55205/jocsosa.3220241695230.
Vancouver
1.Yasin Söğüt, Necatcan Şerbetçioğlu. Kodun Ahlakı: Yapay Zekâda Etik Faillik, Otorite ve Toplumsal Eylem Üzerine. JOCSOSA. 2025 Sep. 1;3(2):12-38. doi:10.55205/jocsosa.3220241695230

30066


All articles published on JOCSOSA are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License. This license grants you the right to reproduce, share and disseminate data mining applications, search engines, websites, blogs, and all other platforms, provided that all published articles, data sets, graphics and attachments are cited. Open access is an approach that facilitates interdisciplinary communication and encourages different disciplines to work with each other.